TEORIJA PRAVA I DRŽAVE
Teorijski predmet koji se bavi izučavanjem bitnih obilježja prava i države koji su zajednički
svim pravima i državama.
1) Društvo, država i pravo
Ljudsko drustvo
definisano je kao poseban i specifican deo materijalnog sveta u kome
njegovi clanovi stupaju u razlicite medjusobne odnose.
Mnostvo drustvrnih odnosa namece potrebu za njihovim organizovanjem i postojanja reda u
drustvenom ponasanju.rec je o pravilima koja su stvorena u drustvu i koja se u njemu
primenjuju.to su tzv.
Drustvena pravila(norme)
.
Država
je
najznačajnija politička ustanova i organizacija globalnog društva
,
čiji je cilj da zaštiti i unapredi društveni poredak. Taj cilj država ostvaruje
legitimnim monopolom fizičke prinude kojim raspolaže poseban aparat javne
vlasti.
Pravo
je
skup normi
koje primenjuje država, gde se pod primenom u prvom redu misli na
primenu
sankcija
Norme koje primenjuje država nazivaju se
pravne norme
. za pravo država obezbeđuje
prinudni karakter
svojom fizičkom snagom vlasti , za državu pravo obezbeđuje
zaštitu
interesa vladajuće klase
– država stvara pravo u cilju zaštite društvenog poretka koji
odgovara interesima vladajuće klase.
Prava su grupa društvenih pravila (normi) koje članovi društva primenjuju svesni da se to
mora činiti,a ne da je to stvar njihove volje .
Definisanje i shvatanje prava
Za razliku od drustvenih normi,pravne norme nude pojedincu
alternativu u ponasanju:ili da postupi po normi,ili da se izlozi sankciji koja je predvudjena za
nepostovanje normi.
2) Država - nastanak i funkcije
Država je društvena kategorija nastala na određenom stupnju razvoja
proizvodnih snaga i društvene podele rada.
U prvom obliku ljudskog društva, tj. u prvobitnoj zajednici ne postoji država.
Tek u poslednjoj višoj fazi, usavršavanjem sredstava za rad, dolazi do nove
podele rada, što dovodi do stvaranja viška proizvoda i mogućnosti njihovog
stvaranja, što je sve skupa preduslov za rađanje elemenata budućeg novog,
prvog klasnog društva.
Stvaranjem klasa stvoreni su suprotni interesi. Morala se stvoriti sila koja će
pokušati uskladiti te interese i klasno pocepano društvo održati na okupu. Ta sila
je država.
Drzava je instrument vladajuće klase koja pomoću nje nastoji da održi postojeće
društvene odnose.
Državu kao centralizovanu birokratsku vlast
stvara vladajuća klasa sa ciljem
da joj služi kao aparat za očuvanje postojećih odnosa. A cilj svake države, tj. tog
birokratskog aparata je da iz sluge preraste u gospodara. Svaka država ima svoje
osnovne funkcije.
Njena osnovna funkcija je:
- da zaštiti postojeći način proizvodnje,
- obezbedi vlast vladajućoj klasi.
- zaštita privatne svojine,
- obezbjeđenje nesmetanog procesa upravljanja, intervencija u privredi, radi
obezbeđenja opštih društvenih uslova koji omogućuju postojeću društvenu
reprodukciju,
- donošenje i usvajanje usvajanje normi za regulisanje svojih
odnosa sa drugim državama u međunarodnim relacijama.
Elementi države su:
1. državni teritorij
2. (stanovništvo)
3. vlast
4. pravni poredak i pravni sistem (pravo) (prema nekima i ovo spada)
-Teritorija
- doseže dokle doseže njena vlast i ona je trodimenzionalna.
Obuhvata: površinski deo, kopneni deo, teritoriju u visinu do beskonačnosti i u
utrobu zemlje do središta.
- Narod
jedne države čine: stanovnici jedne države koji su njeni državljani,
stanovnici te države sa dvojnim državljanstvom i stranci te države bez
državljanstva (apatridi).
Vlast čine organi administracije: - vojska, policija, carine itd
. Vlast se
ostvaruje sredstvima prinude.
3)
Tipovi države
Svaki tip države ima vrlo različite forme u kojima se konkretno ispoljava, kao
što su:
- po
obliku vladavine
: -
monarhija i republika
,
- po
obliku političkog režima
: -
posredne i neposredne demokratije
.
