Teorija instrukcije u skolskom
učenju
Brunerova teorija instrukcija u učenju
Jerome Bruner
, američki školski psiholog, ukazivao je da nastavna praksa i obrazovanje ne trebaju biti samo
usmjereni na darovite učenike, već jednako i na ispodprosječne i prosječne. Nastavni rad treba organizirati
tako da omogući razvoj darovitih učenika, a da se pri tome ne naruši samopouzdanje i želja za učenjem
prosječnih i ispodprosječnih učenika. Zatim, Bruner je naglašavao da
UČENJE TREBA BITI AKT OTKRIĆA
,
A
NE PUKO ZAPAMĆIVANJE INFORMACIJA
. Učenik treba da aktivno i samostalno učestvuje u procesu
stvaranja znanja, jer je ono proces, a ne produkt. Iskustvo čovječanstva je ukazalo da su znanja stečena
sopstvenim otkrićem najtrajnija, te da najviše bogate njegovu ličnost.
Bruner je ukazao na
četiri prednosti učenja otkrićem:
1. Potiče
razvoj intelektualnih sposobnosti
. Stečene informacije mogu se brzo koristiti i primjenjivati u
rješavanju raznih problemskih situacija.
2. Potiče
razvoj unutrašnje motivacije za učenjem
,
uslijed čega učenik uči ne samo za ocjenu, već zbog
unutarnjeg zadovoljstva i ispunjenja.
3. Potiče
razvoj učenja otkrićem i u drugim životnim situacijama
. Problemska rješavanja otkrićem
razvijaju stil rješavanja problema i istraživanja, koji služi za rješavanje bilo kojeg zadatka u životu.
4. Učenje putem otkrića
ima veće efekte zapamćivanja naučenog sadržaja,
jer učenik sam organizuje
informacije u vlastitom sistemu, i zna ih pronaći kada mu je to potrebno
.
Bruner je ukazivao da
sami učenici trebaju da ovladaju tehnikama i vještinama za samostalno sticanje
znanja i samoučenja
, a pri tome im mogu pomoći nastavnici. Učenici trebaju:
1.
Uočiti fundamentalnu strukturu predmeta
2.
Shvatiti bazične relacije i međusobne odnose
3.
Upoznati modele učenja
4.
Ovladati tehnikama sažimanja gradiva
Ukazivao je na
ulogu i značaj razvijanja intuitivnog mišljenja kod učenika,
koje je u osnovi stvaralačkog
procea. Ono se razvija
ukoliko se učenici potaknu na samookrivanje i samoaktivnost
. Na taj način učenici
koriste vlastite misaone procese, što im je onemogućeno ukoliko dobijaju gotove i prerađene informacije
od nastavnika. Nastavnik bi trebao učenicima pružiti samo
verbalne instrukcije u procesu učenja.
Na taj
način nastavnik vodi i upravlja procesom učenja. Stepen vođenje učenika od strane nastavnika varira od
minimalnog do maksimalnog nivoa, što opet zavisi od individualnih sposobnosti učenika. Na taj način se
učenici osposobljavaju da induktivno zaključuju i rezonuju.
Prema Bruneru
poticanje efikasne primjene stečenog znanja
može se sagledati na nekoliko nivoa:
1. Organizirati učenje tako da učenici mogu povezati činjenice koje su naučili u jednoj situaciji sa
činjenicama u drugoj situaciji, kao i stavove da problem mogu riješavati i kada imaju malo
informacija.
2. Tokom učenja novog gradiva učenici trebaju stvoriti vlastiti sistem asocijacija, podjela kategorija, tj.
usaglasiti nove informacije sa cjelokupnim informacijama koje posjeduju.
Nagrađivati učenike tokom vježbanja mišljenja.Efikasno vođenje učenika u procesu učenja trebalo bi
rezultirati:
1.
Bržim učenjem
2.
Otpornosti prema zaboravljanju
3.
Prenošenju naučenog na nove situacije
4.
Razvijanjem novih hipoteza i kombinacija
Bruner se zalagao za takvu instrukciju i sistem vođenja u nastavi koji će sačuvati samostalnost misaone
aktivnosti učenika u procesu sticanja znanja. Naime, strategije i instrukcije u učenju metodom otkrića
moraju podsticati kreativne puteve učenja, gdje su u procesu učenja uključene kognitivne potrebe:
radoznalost, nov način interpretacija informacija, njihovo kombinovanje i otkrivanje novih.
Bruner se
zalagao za takvu instrukciju i sistem vođenja u nastavi koji će sačuvati samostalnost misaone aktivnosti
učenika u procesu sticanja znanja. Naime, strategije i instrukcije u učenju metodom otkrića moraju
podsticati kreativne puteve učenja, gdje su u procesu učenja uključene kognitivne potrebe:
radoznalost, nov
način interpretacija informacija, njihovo kombinovanje i otkrivanje novih.
Prema Bruneru,
teorija nastave
bi trebala sagledati slijedeće zadatke:
1. Pronaći puteve i načine koji najefikasnije utiču na otkrivanje
dispozicija učenika za učenje
:
kognitivnih, motivacionih i socio-kulturnih faktora.
2. Ispitati i utvrditi na koji način
gradivo treba biti struktuirano
kako bi ga učenici najlakše shvatili i
usvojili.
3.
Sagledati redoslijed prezentovanja gradiva
, koji treba biti u skladu sa nivom kognitivnog razvoja
učenika, ranijim iskustvom i učenjem, preradom gradiva i individualnim razlikama.
4. Sagledati
prirodu motivacije
u toku školskog učenja. Bruner je smatrao da su učenja i nastava
uspješniji kada se krene od početne, spoljašnje motivacije na unutrašnju motivaciju.
Karakteristike učenja putem otkrića (W. Glaser)
Uključuje
indukciju
(od općeg ka pojedinačnom)– Učenik sam izvodi pravila i generalizacije, te ih verbalizira.
Suprotno indukciji je dedukcija (od pojedinačnog ka općem), pri čemu se učenicima prvo prezentiraju
pravila, primjer, a potom sekvence sa nekompletnim primjerima koje oni trebaju riješiti.
Činjenje pogrešaka u toku istraživanja
– Mogu biti uslovljene nedostatkom kontrole u procesu učenja.
Greške se mogu smanjivati pomoću variranja povratne informacije i pomoću prilagođavanja programa
učenicima. Tokom učenja putem otkrića treba precizirati sam zadatak u nastavi. Učenje putem otkrića
zahtijeva slijedeće vještine i sposobnosti:
deduktivno rezonovanje, izdvajanje, formulisanje i provjeravanje
hipoteza, vještinu formuliranja problema koji će biti riješeni pomoću naučenog metoda, razvijenost osobina
poput radoznalosti, istrajnosti, spremnosti za istraživanje.
Karakteristike učenja putem otkrića (Kesler, 1966)
Učenje putem otkrića treba da sadrži:
razvijanje programa, instrukciju u razredu, psihološke studije učenja,
strategiju istraživanja itd.
