18.07.25
2. TEORIJA PROIZVODNJE
2.1. PROIZVODNJA
2/32
Proizvodnja
, u najopštijem obliku, predstavlja proces transformacije faktora
proizvodnje (inputa) u proizvodnju određene robe ili usluga. U procesu
proizvodnje, kao svrsishodne delatnosti, učestvuju: ljudski rad, sredstva za
proizvodnju, odnosno
predmeti rada, kao i sredstva za rad. Rad, sredstva za
proizvodnju i zemlja čine faktore proizvodnje. Svaka proizvodnja jeste, zapravo,
oblik svojevrsne potrošnje određene količine navedenih faktora, koji učestvuju u
stvaranju proizvoda.
Stoga, centralno pitanje u teoriji proizvodnje predstavlja
pitanje sagledavanja odnosa između utrošenih faktora (inputa), na jednoj, i
dobijenog proizvoda (autputa), na drugoj strani
. Celokupan pomenuti zadatak za
konačan cilj ima iznalaženje odgovora na sledeća pitanja: koliki obim proizvodnje
je moguće ostvariti upotrebom određenih količina faktora proizvodnje, te koja
kombinacija faktora proizvodnje će usloviti proizvodnju najadekvatnijeg
proizvoda.
Činioci, koji uslovljavaju obim proizvodnje, jesu, između ostalog,
primenjena proizvodna tehnika i tehnologija.
Faktori proizvodnje učestvuju u proizvodnom procesu na dva načina:
komplementarno
, u situaciji kada specifičnost proizvodnje podrazumeva
srazmerno, paralelno učešće sredstava za rad, predmeta rada i radne snage, i
supstituirajuće
, kada jedan faktor proizvodnje biva zamenjen drugim. Jedna od
manifestacija tendencije povećanja niovoa produktivnosti rada jeste zamena rada,
koji obavlja čovek, odgovarajućim sredstvima za rad. Pomenuta supstitucija biva
realizovana i u okviru iste vrste faktora.
18.07.25
2.3. PROIZVODNJA POMOĆU JEDNOG VARIJABILNOG
FAKTORA (RADA)
4/32
Prilikom donošenja odluke o količini inputa koju je potrebno obezbediti, kako bi
bili stvoreni uslovi za uspešno otpočinjanje i finaliziranje određenog proizvodnog
procesa, potrebno je da proizvođač izvrši uporednu analizu koristi, ostvarene
proizvodnjom, i troškova pomenute proizvodnje. Proizvođačima se ponekad
savetuje, kao izuzetno delotvorna, primena modela poređenja graničnih veličina
korisnosti i troškova, odnosno dodatne proizvodnje, koja predstavlja rezultat
dodatnog povećanja inputa.
Drugi model vezan je za poređenje prosečnih
veličina.
Kada govorimo o procesu proizvodnje, za koji je vezano učešće jednog faktora,
koji beleži konstantnu vrednost (kapital), te jednog varijabilnog faktora (rad),
jedini način da proizvođač ostvari viši nivo proizvodnje, proizvodeći veće količine
datog proizvoda, predstavlja povećanje inputa rada. S tim u vezi, proizvođač mora
imati informacije o kretanju nivoa proizvodnje (
Q
) u slučaju porasta inputa rada
(
L
), a u cilju donošenja odgovarajućih odluka.
18.07.25
2.3.1. PROSEČNI I GRANIČNI PROIZVOD
5/32
Tabela 2.1.
Proizvodnja pomoću jednog varijabilnog faktora
KOLIČINA
RADA (
L
)
KOLIČINA
KAPITALA
(
K
)
UKUPNA
PROIZVODNJA
(
Q
)
PROSEČNI
PROIZVOD
(
Q/L
)
GRANIČNI
PROIZVOD
(
Q/
L
)
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
0
10
0
1
10
10
10
10
2
10
30
15
20
3
10
60
20
30
4
10
80
20
20
5
10
95
19
15
6
10
108
18
13
7
10
112
16
4
8
10
112
14
0
9
10
108
12
-4
10
10
100
10
-8
Prosečni proizvod rada predstavlja meru produktivnosti zaposlenih u određenoj
firmi, izraženu količinom prosečne proizvodnje koju ostvari svaki radnik.
autput
Q
Prosecni proizvod rada
input rada
L
=
promena autputa
Q
Granicni proizvod rada
promena inputa rada
L
=
18.07.25
2.3.3. KRIVULJA PROSEČNOG PROIZVODA RADA
7/32
Na Dijagramu 2.1.
a
predstavljen je geometrijski odnos ukupnog proizvoda i
krivulja prosečnog i graničnog proizvoda
. Ukupan proizvod, podeljen količinom
inputa rada, daje vrednost prosečnog proizvoda rada; primera radi, prosečni
proizvod u tački
B
jednak je nivou proizvodnje od 60 jedinica, podeljenom sa 3
jedinice inputa, odnosno 20 jedinica proizvodnje po jedinici inputa rada. Vrednost
ovog odnosa jednaka je nagibu crte koja povezuje ishodište i tačku
B
na
Dijagramu. Dakle, prosečni proizvod rada prikazan je nagibom crte, koja povezuje
ishodište i odgovarajući tačku na krivulji ukupnog proizvoda.
2.3.4. KRIVULJA GRANIČNOG PROIZVODA RADA
Granični proizvod rada predstavlja promenu nivoa ukupne proizvodnje, usled
povećanja inputa rada za 1 jedinicu; ilustracije radi, vrednost graničnog proizvoda
u tački
A
iznosi 20, budući da tangenta, koja se nalazi na krivulji ukupnog
proizvoda, ima nagib 20. Generalno, granični proizvod rada prikazan je nagibom
krivulje ukupnog proizvoda u toj tački.
Na Dijagramu 2.1.
b
predstavljeno je
kretanje graničnog proizvoda rada
. Na samom početku, on ostvaruje tendenciju
rasta; sopstveni maksimum granični proizvod dostiže pri vrednosti inputa od 3
jedinice; od tog trenutka, započinje pad nivoa graničnog proizvoda (kretanje po
krivulji ukupnog proizvoda, prema tačkama
C
i
D
). U tački
D
, nivo ukupne
proizvodnje beleži maksimalnu vrednost, dok vrednost graničnog proizvoda, kao i
nagib krivulje ukupnog proizvoda, iznose 0. Nakon dostizanja pomenute tačke,
nivo graničnog proizvoda počinje da ostvaruje silaznu tendenciju.
