Teorije o životnoj sredini

Univerzitet u Nišu

Fakultet zaštite na radu

Teorije o životnoj sredini

(seminarski rad)

Sadržaj

1.Uvod………………………………………………………………...3

2.Teorije o životnoj sredini…………………………………………..3

2.1. Teorije bentamista i maltuzijasta.....................................................................3

2.2.Teoriјska gledišta u drugoj polovini 20. veka.................................................6

2.3.Теоrijski stavovi 70- tih i 80- tih godina 20.veka………………………………........6

2.4. Teorijski stavovi o životnoj sredini u 80- tim godinama 20. veka............................8

2.5.Teorije u 90- tim godinama 20. veka................................................................9

2.5.1.Koncept “održivog razvoja”………………………………………………….9

2.5.2.Načela održivog razvoja...................................................................................10

2.5.3.

genda

21………………………………………………………..……..11

2.5.4.

Primena koncepta održivog raživog

Lokalna agenda

21………….....12

3.Nadležnosti EU u oblasti zaštite životne sredine………………....15

3.1.Ekološka politika Evropske Unije…………………………………………16

4. Zaključak…......................................................................................19

5.Literatura…………………………………………………………..20

stanovništvo po geometrijskoj.Da bi se porast stanovništva sveo na mogućnosti porasta
sredstava za život deluju pozitivne i preventivne prepreke.

U drugim i u sledećim izdanjima Maltus je dalje razvio teoriju stanovništva, i

istraživao   ulogu   stanovništva.Bazične   proporcije   koje   Maltus   nastoji   da   dokaže   su
sledeće:
1. Stanovništvo je ograničeno sredstvima za opstanak
              2. Stanovništvo konstantno raste ako sredstva za opstanak rastu, sve dok porast
stanovništva ne bude ograničen preprekama.
3. Prepreke su:
                     a) preventivne, to su moralno uzdržavanje (uključujući i kasno sklapanje
braka), zatim “zla”, kao što su abortus, prevencija od začeća, vanbračni seksualni odnosi i
prostitucija;
                   b) pozitivne, kao što su epidemija; glad; kuga i druge boleštine; ratovi i druge
manifestacije bede.

Po Maltusu (u kasnijim izdanijma Eseja), moralno uzdržavanje (kao i celibat i

odlaganje sklapanja braka) je prihvatljivije sa gledišta sprečavanja ekscesivnog porasta
stanovništva.Što se tiče porasta stanovništva, po Maltusu postoji “prirodna” težnja
stanovništva (koju izaziva seksualni nagon) da se stalno povećava, odnosno da se umnoži
i preko granica za opstanak.

Alica Wertheimer Baletić je analizirala Maltusovo načelo (“zakon”) stanovništva

naročito sa gledišta nelogičnosti koje su u njemu sadržane. O tome ona izlaže:

Postavka da broj stanovnika uvek teži da pređe mogućnosti prehrane nije

dokazana. Naime,njegova formulacija zakona sadrži stalnu stopu rasta stanovništva i
opadajuću stopu rasta sredstava za opstanak (ako je porast pšo aritmetičkoj progresiji).
Međutim, Malthus je i nelogičan, jer je čovek kao razumno biće u stanju da kontroliše
veličinu svog potomstva. Time zakon gubi svoj prirodni karakter.

Malthus primenjuje svoje načelo samo na niže slojeve, jer za njih dokazuje

prirodni uzrok njihove bede.Da je zakon stanovništva prirodan, to bi važilo i za više
slojeve, što međutim, Maltus ne objašnjava.

Malthus u pogledu ponude i potražnje radne snage primenjuje svoj zakon

stanovništva. Međutim, potražnja za random snagom u kapitalizmu ne zavisi od
prirodnog kretanja stanovništva, a ponuda radne snage ne može biti neophodno izvedena
iz prirodnog kretanja stanovništva, pa je, prema tome, mehanizam uravnoteženja ponude i
tražnje radne snage, tržište rada, podvrgnuto sasvim drugim zakonima od zakona kretanja
stanovnišva.

Kapitalistička klasa je želela da prebaci odgovornost za bedu na radnike zbog

nedostatka moralnih ograničenja u pogledu množenja, a ne na sam kapitalistički sistem.
Po Malthusu, nije ni mogućno trajno poboljšanje položaja radničke klase, jer bi
poboljšanje dovelo samo do još većeg porasta stanovništva, što bi dovelo do još većeg
pogoršanja položaja samih radnika. Prema tome, zaključak koji daje Malthusova teorija,
da je veličina i položaj radničke klase određen prirodnim, večitim zakonom stanovništva,
je za vladajuću klasu bio veoma koristan.

Iznete nelogičnosti koje sadrži Maltusov “zakon” o stanovništvu, ukazuju jasno

na njegovu neodrživost. Možda danas o tome ne bi trebalo ni raspravljati, da se kod
mnogih autora (“neomaltuzijanaca”), pa i u novije vreme, ne javljaju slični argumenti
koji bedu u mnogim zemljama vezuju za kretanje stanovništva, što znači da u porastu

stanovništva vide osnovni uzrok bede i siromaštva.Ti isti autori, pak, zaboravljaju ostale
uzroke   pomenutog   stanja   (zaostajanje   u   ekonomskom   i   socijalnom   razvoju,
neravnopravne međunarodne trgovinske i opšte odnose; nerazvijeni društveni poredak,
itd.). Da bi se zakon mogao smatrati naučno fundiranim bez obzira na kom područjuon
mora   biti   takav   da   se   može   dokazati.To   svakako   nije   takozvani   Maltusov   princip
stanovništva. Naime, kada se u pogledu odnosa između rasta stanovništva i stope rasta
sredstava   za   opstanak   javljaju   protivrečnosti,   sa   gledišta   od   Maltusa   proklamovanih
načela,   onda   se   izgovor   nalazi   u   “preprekama”.   Isto   tako,   u   vreme   Maltusa   je   bilo
ralativno   malo   iskustava   u   pogledu   analize   dugoročnih   populacionih   trendova,   a   još
manje paralelnog sagledavanja društvenoekonomskog razvoja i demografskog razvitka.
Kasnije, razvoj je ukazao na sasvim suprotne tendencije od onih koje su inkorporirane u
Maltusov princip stanovništva. U visoko razvijenim zemljama dolazi do sniženja stope
rasta stanovištva, i to tako da stopa rasta sredstava za opstanak bude i nekoliko puta veća
od stope rasta stanovništva.

U toku XIX veka vodila se živa diskusija o Maltusovim tezama. Neki autori su se

zalagali za ove teze (neomaltuzijanci), dok su ih drugi odbacivali.Kritike Maltusovog
zakona o stanovništvu odnosile su se ili na “prirodnu” težnju (seksualni nagon), ili na
gledište o porastu sredstava za život, odnosno opstanak. Prva grupa kritičara zadržala se
na istoj polaznoj tački, i oni su takođe pokušali da pronađu opštevažeći zakon o
stanovništvu. Kritičari koji su Maltusov “zakon” napadali u pogledu biološke
komponente, iznosili su argument (npr. H. Spencer) da seksualni nagon nije stalno isti,
već da kod svih živih bića, prema tome i kod čoveka, postoji uska povezanost između
visine plodnosti i opasnosti u pogledu opstanka vrste (pozitivna korelacija). Prema njima,
što je veća opasnost po vrstu, to je veća plodnost, kako bi se vrsta održala.

Druga grupa kritičara Maltusa iz redova socijalista traži objašnjenja kretanja

stanovništva,   pre   svega,   u   društvenoj   sferi.   Osnove   Maltusovog   pesimizma,
prenaseljenosti i problema koji se javljaju u vezi sa brzim porastom stanovništva su u
društvenom uređenju koje se zasniva na privatnom vlasništvu. Glavna je kritika došla od
osnivača   marksizma,   tj.   od   strane   Marksa   i   Engelsa,   koji   su   naročito   osporavali
mogućnost   formulisanja   stalnog   i   nepromenljivog,   odnosno   prirodnog   zakona   o
stanovništvu,

Predstavnici klasične ekonomske škole su Maltusov “zakon” o stanovništvu

ugradili u svoja razmatranja, pošto su ga prihvatali, zajedno sa drugim “zakonima”, kao
što su zakon o opadajućim prinosima i gvozdeni zakon najamnine.Međutim, mnogi
građanski ekonomisti su kasnije podvrgli kritici neke od pomenutih principa.