UNIVERZITET U SARAJEVU
PRIRODNO – MATEMATIČKI FAKULTET
ODSJEK ZA GEOGRAFIJU
NASTAVNIČKI SMJER
PRAKTIKUM (Poludnevna, jednodnevna, višednevna terenska
nastava)
(Terenska nastava, ekskurzije i izleti u nastavi geografije)
Predm.prof.: Doc.Dr. Senada Nezirović Studentica:
Doc.Dr. Aida Korjenić Merima Zonić
Sarajevo, februar 2017.
4
treba obratiti pažnju da u toku realiziranja nastave u terenskom procesu i učenici budu
maksimalno uključeni i motivirani za rad.
Sama priprema terenske nastave obuhvaća studioznu analizu maršute prema planiranom
programu izvođenja terenske nastave. Prirprema, također, obuhvaća stručnu pripremu terenske
nastave, koja podrazumijeva samopripremu i pripremu učenika, te tehničku pripremu terenske
nastave, koja podrazumijeva ukupnu pripremu i odnosi se na osobnu i kolektivnu pripremu.
Priprema se posebno odnosi na sljedeće:
Pripremanje geografske literature za izabranu maršutu: karte opće i tematske,
enciklopedije, udžbenici, monografije, geografski listovi i drugo.
Odabir podesnih karata, kopiranje i podjela učenicima.
Priprema učenika za terenski nastavni proces, upoznavanje sa maršutom, ciljevima i
zadacima nastave.
Sugestije nastavnika o neophodnosti osobne prirpreme svakog učenika.
Zaduženja učenika (može i po grupama) u prikupljanju zanimljivih geografskih sadržaja,
a koji se odnose na prirodnu i geografsku sredinu na pravcu putovanja.
Kada je maršuta putovanja izabrana, potrebno je isplanirati profil putovanja, kako uzdužni
tako i poprečni, stajne točke i stacionare, vrijeme polaska i vrijeme zaustavljanja radi odmora, te
detaljno upoznati Nastavno vijeće o planiranoj terenskoj nastavi.
Planiranje maršute, stajnih točaka, stacionara i vremena predstavlja najzahjevnije prirpreme
za terensku nastavu. Planiranje terenske nastave vrši se za jedan dan trajanja terenske nastave, pri
čemu se planira vrijeme polaska, a prilikom odabira treba se voditi računa o svemu što se može
zadesiti u toku tog dana. To se prije svega odnosi na vremenske neprilike koje se mogu dogoditi
u toku dana, koje mogu utjecati na ostale stajne točke.
Planiranje stajnih točaka predstavlja odabir točaka koje će u toku dana biti najatraktivnije i
najpovoljnije i koje mogu pokazati najviše učenicima o pojavama koje smo htjeli da im
prikažemo. Planiranje stacionara predstavlja točke za odmor u toku terenske nastave, a koje nam
mogu pružiti sve što je potrebno, od potrebe za hranom i pićem, te odmorom, s toga nastavnik
treba već unaprijed na maršruti biti upoznat sa takvim mjestima. Planiranje prenoćišta je također
5
veoma važan dio terenske nastave, a prilikom izbora treba voditi računa o tome gdje prenoćiti i
šta to mjesto nudi u sklopu nastave i potrebe za odmorom.
Samo izvođenje ili realizacija terenske nastave počinje prvog dana i to kada nastavnik uđe u
autobus, pozdravi učenike i počne sa predavanjem. Prilikom planiranja i organizacije terenske
nastave treba voditi računa da se učenici ne zamaraju mnogo prilikom povratka, posebno ako je
povrtak preko već pređene maršute, taj dio treba ostaviti učenicima za odmor i slušanje glazbe.
U planiranje terenske nastave treba biti uključeno i ponavljanje i uviđaj u zapažanja učenika
koja prezentiraju po povratku sa terenske nastave. Na kraju se izrađuje jedan vid seminarskog
rada na kojem su prikazane najzančajnije aktivnosti na terenu, kao jedan vid analize i zbrajanja
terenskog rada.
1.1.2. Podjela, ciljevi i zadaci terenske nastave
Terenska nastava u geografiji se može podijeliti s obzirom na njeno trajanje i prema
njenom opsegu odnosno tematici koja se obrađuje na terenu. Prema prvom kriteriju terenski rad
može biti: terenski nastavni sat, poludnevni terenski rad, jednodnevni terenski rad i višednevni
terenski rad. Međutim, ukoliko klasifikaciju vršimo prema opsegu odnosno tematici koja se
obrađuje na terenu, terenska nastava se najčešće dijeli na: tematsku (jedna određena tema),
višetematsku (više radnih tema) i složenu terensku nastavu.
Svaka terenska nastava ima određene ciljeve, a to su između ostalog:
osavremenjavanje nastavnog procesa, neposredno na terenu, prepoznavanjem geografske
stvarnosti,
maršrutnim putovanjem u toku vožnje upoznati učenike sa kompleksnim i komponentnim
geografskim sadržajima,
motivirati učenike za konkretnu geografsku stvarnost i
na stacionarnim mjestima upoznati učenike, sa konkretnim komponentnim geografskim
sadržajima.
Pored ciljeva, terenska nastava treba da ispuni i određene zadatke, a najvažniji među njima su:
7
2. NASTAVNA PRIPREMA TERENSKOG RADA POLUDNEVNE
TERENSKE NASTAVE
2.1. Plan izvođenja terenske nastave za učenike srednje škole
Terenska nastava za učenike I (prvog) razreda gimnazije izvodi se tokom školske godine iz
nastavnog predmeta geografija. Najčešće se terenska nastava za učenike I razreda osnovne škole
realizuje u vidu: poludnevne u trajanju 4 - 6 sati.
Ime i prezime:
Merima Zornić
Osnovna škola:
Katolički školski centar - Sarajevo
Razred i odjeljenje:
I-b
Tip terenske nastave:
Poludnevna - maršrutno stacionarna terenska nastava
Vrijeme izvođenja terenske nastave:
19. 05. 2016 godine
Vremenski period trajanja terenske nastave
: 09:00 - 14:00
Učesnici terenske nastave
: profesor geografije, učenici I razreda gimnazije.
Plan maršrute terenske nastave:
Sarajevo - Centar ( u dvorištu škole) 09:00 h – Vrelo Bosne (09:20 h)
Nastavne metode:
usmeno izlaganje, metod razgovora, demonstracijski metod na terenu;
Oblici rada:
frontalni oblik tokom vožnje, frontalni i interaktivni oblik na stajnoj točki;
Nastavna sredstva:
Geografska karta Sarajeva, topografske karta općine Centar: 1 : 25 000.
Potrebna oprema i sredstva u izvođenju terenske nastave
: Savremeni autobus sa najmanje 30
učenika te mirkofon sa razglasom.
