1
Д-р Анета Јовковска
Воспитното значење на Светиклиментовите слова и поуки
Осврнувајќи се на делата на големиот словенски учител - свети Климент Охридски,
во нив нема да пронајдеме строго дефинирање на определени педагошки проблеми.
Размислувањата, објаснувањата и упатствата за воспитанието во Светиклиментовите слова
и поуки се состојат од одделни побарувања и појаснувања за суштината на воспитанието –
еднакво неопходни за исполнување од страна на секој христијанин. Соединувањето со Бога
е главна задача на христијанското воспитание и главна цел во Светиклиментовите
проповеди.
Свети Климент се стремел да ја препороди човечката мисла преку искуството на
верата. Денес, неговите поученија претставуваат извор на инспирација и пример за
христијански подвиг и воспитание; училиште на христијанската мисла и мудрост.
Клучни зборови:
христијанско воспитание, цел и средства на христијанското
воспитание, христијански подвиг, грижа, добродетели, спасение, соединување со Бога.
The Value of Edification in St. Clement’s Homilies and Instructive Writings
Abstract
The writings of the great Slavic master, Saint Clement of Ohrid, evidently do not address
strictly defined pedagogical problems. His contemplations, explanations, and instructions on
edification are aimed at clarification of the process of edification in the spirit of Orthodox
Christianity. St. Clement’s sermons remain faithful to the central task of the Christian edification,
which is the call to communion with God.
He strived to transform the human reason through the personal experience of faith. His
writings exhibit an instructive and affective example of a true Christian edifying mission, an
authentic school of Christian thought and wisdom.
2
Key words:
Christian edification, aim and means of Christian edification, Christian
mission, care, virtues, salvation, communion with God.
Вовед:
Свети Климент Охридски создал цел циклус на слова и поуки, кои го покриваат
годишниот црковен календар на празници. Најголем дел од нив имаат морално-катихетска
содржина, кои светителот ги создал со цел да им помогне на своите верници успешно да
чекорат на патот кон спасението, вградувајќи им во срцето религиозно-морални квалитети.
Тие се напишани со едноставен стил, за да бидат достапни за сите верници, па така станале
доста популарни текстови и се распространиле низ сите словенски земји.
Преку Светиклиментовите слова и поуки учениците и верниците ја спознавале
вистината како личност и како живот, како полнота на човечкото постоење во заедница со
Бога, а не како гносеолошка категорија или само морална норма и императив. Затоа, овој
голем просветител за словенските народи претставува „глас на Вистината“ „учител на
правдата“ и „патеводител на патот кон вечниот живот“. Поуките и словата кои ги напишал
се актуелни и денес и имаат големо воспитно значење.
На словенските христијани свети Климент им проповедал и ги воспитувал вистински
да веруваат во спасението и во близината Божја, како и да се приклонат кон спасителен
живот. Како средства на христијанското воспитание тој ги посочува следниве:
воспитувањето во семејството, воспитувањето од страна на епископите и презвитерите во
црквата и извршувањето и примањето на Светите тајни, како семоќно манифестирање на
Светиот Дух.
***
Во поучното творештво на свети Климент Охридски не може да се пронајде строго
дефинирање на определени педагошки проблеми. Размислувањата, објаснувањата и
упатствата за воспитанието во словата и поуките се состојат од одделни побарувања и
4
А, пак, верниците му возвраќале со полно послушание и го почитувале како татко, така е и
забележано во неговото житие.
4
Светиклиментовото поучително творештво покажува тематско разнообразие: како
поуки за даден празник или светител, потоа слова за христијанските таинства и поученија
за душеполезно читање. Од нив верникот може да се поучи за правилното празнување на
христијанските празници, за достојното однесување во храмот Божји, за добродетелите,
постот, молитвата, милостината, смирението, исповедта и причеста, за праведноста и
љубовта кон ближните и спасението.
Духовно и морално самоусовршување
: Свети Климент поставил високи цели на
човечко, духовно и морално самореализирање. На верниците постојано им посочувал дека
треба да се усовршуваат преку искрена љубов кон Бога и кон сите луѓе: „Браќа,... ве молам,
додека имаме време во овој живот, да побрзаме нашето ветување кон Бога да го исполниме,
љубејќи Го Него (Бога) со сето срце, и ближниот како самите себе, со братољубие
просветлувајќи се, и цветајќи со гостопримство“.
5
Во друга поука, пак, е запишано:
„Правејќи од себе Црква Божја на Светиот Дух, без да држиме злоба еден кон друг, цветајќи
со благоверие, светлејќи со љубов кон бедните, украсувајќи се со братољубие, да бидеме
духовно распламтени, служејќи Му на Бога, пристапувајќи кон Него со страв и со чистота...
И животот да ни биде достоен; по светост, а не само по име да се нарекуваме христијани!“.
6
За љубовта
: Проповедта на свети Климент е живо сведоштво на Божјата љубов кон
светот, а истовремено таа е и повик кон луѓето за љубов кон Бога и кон ближните.
Христијаните ги поучувал на оваа најголема добродетел: „Сѐ со љубов правете: сиромасите
и бедните навреме хранете ги, на онеправдените помош давајте им.“
7
Свети Климент Охридски во своите слова и поуки говорел и за
меѓусебната љубов
и почит
: „
М
еѓу себе да се почитуваме со смирение, нелицемерно и со вистинска љубов“
8
;
4
според Гроздановски Ратомир, протоѓакон,
Библијата во делата на свети Климент Охридски
, Свети
Архиерејски Синод, Скопје, 2001, стр. 103.
5
Свети Климент Охридски,
Собрани дела:
Второ општо слово за светите, стр. 16; види и: Недела десетта по
неделата на сите светии, стр. 26.
6
Свети Климент Охридски,
Собрани дела:
Општа поука за недела, стр. 29.
7
Свети Климент Охридски,
Собрани дела:
Општа поука за апостол, маченик или светител (втора верзија),
стр. 4, види и: Слово за спомен на свети Димитриј, стр. 54.
8
Свети Климент Охридски,
Собрани дела:
Општа поука за апостол, маченик или светител, стр.1.
5
Тој поучувал: „Не со јазикот да љубите, а во срцето злоба да држите, туку и со срцето и со
јазикот еден друг поголеми да се правите, за да бидете синови на Светлината.“
9
; „Еден друг
да се натпреваруваме со добрина.“
10
Според него, секој човек природно е да има љубов кон
другите луѓе: „Имајќи мир меѓу себе и нелицемерна љубов, да ги сакаме бедните и да ги
примаме странците, и да бидеме чувари на Божјите зборови, а не само слушатели.“
11
За да
бидат нашите приноси примени пред Бога, просветителот советувал меѓу себе да се
почитуваме со смирение, нелицемерно и со вистинска љубов.
12
Со добри дела да се
украсуваме, со вистинска љубов да се сакаме и со љубов да се правиме еден од друг
поголем, само на тој начин искрено ќе го сакаме и славиме Бога.
13
Почитување на свештенослужителите
: Кога станува збор за почитувањето на
другите, свети Климент посебно ја нагласувал почитта кон свештениците, велејќи: „Да
бидеме братољупци и богољупци, почитувајќи ги Божјите служители, зашто преку нивни
раце ја примивме Божјата благодат и Крштението.“
14
Верниците особено треба да изразат
почит кон свештениците бидејќи од нив го примаат светото тело Христово, преку нивните
молитви се избавуваат од гревовите, зашто тие Му се молат на Бога за христијаните и за
целиот свет; преку нивните молитви Светиот Дух слегува од Бога врз принесената света
просфора и ја претвора во тело Божјо, а виното – во света крв Христова, за прошка на
гревовите на луѓето што ги јадат и пијат. „Таквите треба да ги почитуваме, велел свети
Климент, зашто тие се определени на земјата да бидат застапници и молитвеници, наместо
ангелите, и да бдеат за нашите души; бидејќи тие бдеат за нашите души пред Исуса Христа,
нашиот Господ.“
15
Од друга страна,
свети Климент ги
поучува и епископите и свештениците
да го
пазат внимателно „стадото“ што им е доверено, поучувајќи го со благост и водејќи го со
љубов; да не престануваат да ги поучуваат луѓето што им се поверени за да не се појават
еретички учења поради мрзеливоста и грубоста на пастирите и да не се зголемат гревовите
9
Свети Климент Охридски,
Собрани дела:
Поучно слово за раѓањето на Господ наш Исус Христос, стр. 84.
10
Свети Климент Охридски,
Собрани дела:
Општа поука за недела, стр. 29.
11
Свети Климент Охридски,
Собрани дела:
Поука на Сретение Господово, стр. 108.
12
според Свети Климент Охридски,
Собрани дела:
Општа поука за апостол, маченик или светител, стр. 1.
13
според Свети Климент Охридски,
Собрани дела:
Поука пред причестување, стр. 381.
14
Свети Климент Охридски,
Собрани дела:
Поука за Успение на Пресвета Богородица, стр. 350.
15
Ibid., стр. 350.
