Visoka škola strukovnih studija za vaspitače i poslovne informatičare-Sirmijum
Sremska Mitrovica
Diplomski rad
Tipovi porodice i odnos prema detetu
Mentor: Student:
dr Marta Dedaj, prof. Nikolina Gavrić 16/2012
Sremska Mitrovica, 2015
~ 4 ~
Društvene osnove porodice objašnjavaju odnos porodice prema društvu kao celini i
pomažu da se utvrdi značaj nekih činilaca koji služe za određenje pojma porodice. Materijalne
osnove porodice objašnjavaju odnos porodice prema proizvodnji kao društvenom procesu.
Prirodni element daje odgovor na pitanje o uticaju i značaju bioloških veza (krvno srodstvo) na
zasnivanje i održavanje porodice.
Sa stanovišta prirode čovek je deo živog sveta, biološko biće; sa stanovišta društva čovek
je društveno biće. Osnovni faktor koji je uticao na izdvajanje ljudi iz životinjskog sveta bio je
rad, tj. svesna, organizovana, prirodna delatnost ljudi- delatnost koja se odvijala u društvu.
Porodica je jedan od najznačajnijih elemenata društvene strukture. Društveni i porodični odnosi
su se oduvek preplitali i uslovljavali.
Porodica je svojevrsna društvena grupa, jer je bio-socijalna jedinica, koja ne nastaje samo
prema društvenim zakonitostima, pravilima i koncepciji, već i prema biološkim zakonima
reprodukcije i na osnovu krvne veze između članova koji je sačinjavaju. Međutim, samo
biološka osnova nije dovoljna da bi se formirala porodica kao jedinica ljudskog društva.
Potrebno je da se umesto instikta razvijaju ljudske potrebe, jer se iz gregarnog instikta i instikta
parenja ne može izvesti ni „primitivna“ porodica, niti objasniti univerzalna rasprostranjenost
porodice kroz celokupnu dosadašnju ljudsku istoriju.
Porodica nije samo svojevrsna društvena grupa po tome što je biološki determinisana.
One se razlikuje od svih drugih društvenih grupa i po tome što pruža mnogo konkretniji podsticaj
za razvoj čoveka kao ljudskog bića. Ona se razlikuje i po funkcijama koje vrši i koje nisu
usmerene prevashodno jedino na društvo, već i na individualne članove. Porodica je jedina
društvena grupa u kojoj se individua rađa, porodicu pojedinac ne bira, ona ne nastaje na osnovu
dobrovoljnog, već je individua prosto zatiče kao neminovanu datost. Oni koji prihvataju da je
porodica ćelija društva predpostavljaju da je ona primarna društvena zajednica koja se izdvaja iz
ostalih društvenih grupa time što članovi u njoj žive čitavog ili dužim periodom svog života.
-
Tri univerzalne karakteristike porodice su:
1. To je zajednica polova i dece koja iz te veze nastaju;
2. To je primarna zajednica u kojoj se razvija ličnost deteta;
3. To je takva zajednica koja obezbeđuje psiho-socijlnu povezanost članova.
~ 5 ~
Porodica se razlikuje od ustanove braka po tome što porodična zajednica može postojati I
funkcionisati i izvan okvira dozvoljenih i sankcionisanih formi. Članovi porodice su povezani
mnogostrukim vezama, a ne samo seksualni, uključujući i odnose roditelji-deca. Porodica kao
zajednica zasniva se na običajima i moralnim normama i tu je važnija uloga kulturne tradicije od
pravnih i zakonskih propisa. Odnosi u porodičnoj zajednici ne mogu se definisati samo u smislu
prava i dužnosti, odnosno samo u smislu uloga koje članovi treba da vrše prema svom položaju,
jer je porodični odnosi ne samo racionalno određeni već i emotivno obojeni; u porodici je vršenje
dužnosti samo element osećanja pripadnosti, a ostvarenje cilja samo momenat u postizanju
zadovoljstva usled razvijenog osećanja zajedništva.
Porodica je osnovna društvena grupa koja, zavisno od istorijskog i društveno-
ekonomskog razvitka, okuplja lica vezana brakom i njihovo potomstvo, a eventualno još i širi ili
uži krug krvnih i drugih srodnika, koji se udružuju radi zadovoljenja raznovrsnih bioloških,
ekonomskih, socijalnih, vaspitnih, emotivnih i drugih potreba.
Savremena porodica je osnovna društvena grupa koja se zasniva brakom između dva lica
suprotnog pola i koju pored njih sačinjavaju i njihovi potomci, a čije su funkcije: stvaranje i
podizanje potomstva, zadovoljenje polnog nagona, zadovoljenje emotivnih i drugih potreba.
2. Tipovi porodice
2.1. Primitivna društva i tipovi porodice
Zajedničke karakteristike istorijske celine koja se u antropologiji označava terminom
‘’primitivno društvo’’ su:
Kao prvo, sistem srodstva kao temelj društvenog strukturiranja i digerencijacije,
koji predstavlja osnovu i stub svih ovih društava, u okviru kojeg je izvršena
društvena podela rada, te se u srodničkoj grupi obavljaju osnovni ekonomski
procesi i održava kontinuitet kulturne tradicije.
Drugi zajednički element je ekonomski smisao i funkcija braka i društvena
važnost porodice kao najelementarnije ekonomske kooperativne jedinice.
~ 7 ~
na srodničkim odnosima favorizuje ’’srodničku porodicu’’ na račun porodičnog jezgra koje
predstavlja samo jedinicu šire srodničke celine.
U porodicama ovih društava vladaju mnogo topliji odnosi nego u mnogim modernijim
društvima, deci se posvećuje velika pažnja i ona se vaspitavaju sa mnogo brige i nežnosti. Starost
se javlja kao osnovni izvor autoriteta, ali ne može se govoriti o autokratskom i autoritarnom tipu
autoriteta, jer postoji učešće svih članova društva, odnosno porodice.
2.2. Drevne civilizacije i tipovi porodice
Za istorijsku celinu koja se naziva ’’drevne civilizacije’’ može se reći da su se temeljile
na održavanju kontinuiteta zeljišnog vlasništva, bilo da se radilo o zajedničkom posedu
srodničke grupe ili o stvaranju privatnih poseda, čime se obeležava epoha klasnih društava. U
svim društvima u ovoj epohi izraziti su patrimonijalni elementi: odnos podanika i vladara je
analogan odnosu sin-otac, domaćinstva predstavljaju osnovnu i društvenu jedinicu, a država je
organizacija tih mikro-jedinica na kojima počiva privreda.
Za društva drevnih civilizacija tipičan je moral koji toleriše društvenu nejednakost, a
društvenu i pojedinačnu hijerarhiju smatra prirodnom činjenicom, te podstiče autoritarni tip
ličnosti, zasnivajući ga na dva osnovna principa: na neograničenoj vlasti starijih (vladara-oca) i
na poslušnosti mlađih (podanika-sinova); toleriše dvostruke kriterijume ponašanja za muškarce i
za žene, uvodeći segregaciju polova.
Karakteristične crte dominantnog porodičnog tipa u tim društvima su sledeće:
-
Preovlađuje patrilinearni i patrilokalni tip braka. Porodica je višegeneracijska, jer brak
predstavlja produženje familijarne loze, pa je i imovina zajednička svojina porodice. U
seoskim zajednicama članovi porodice su istovremeno i radna snaga na porodičnom
posedu, poželjna je porodica sa velikim brojem članova, poželjna su muška deca koja
ostaju u porodici i održavaju nepodeljeno imanje. Idealni i zakonom propisani tip braka je
monogamija, ali on još nije bio dominantan.
