Hormoni
Hormoni su biološki aktivni agensi koji se stvaraju i oslobađaju u jednom tkivu, a zatim se putem
krvotoka prenose na udaljene organe i tkiva na koja djeluju. Za normalno odvijanje životnih funkcija
potrebno je da se luče optimalne količine hormona, jer svaki njihov poremećaj u izlučivanju uzrokuje
poremećaj funkcije organa ili sistema na koji djeluju.
Primjena hormona kao lijekova
Hormoni kao lijekovi se mogu primjenjivati kao:
1.
Supstituciona terapija
, to jest davanje bolesniku onog hormona koji mu nedostaje ili se
neadekvatno izlučuje, kao npr inzulin
2. Kočenjem prekomjerne funkcije ili sekrecije pojedinih hormona
3.
Liječenje bolesti koje nisu endokrinog porijekla
, npr liječenje asthme davanjem
glukokortikoida (hormon nadbubrežne žlijezde- kortizon)
Po mhehanizmu svog djelovanja hormone možemo svrstati u dvije grupe:
1. Genski aktivni hormoni
, koji ulaze u jedro ciljane ćelije i koji nadalje stimulišu sintezu i lučenje
mRNA (mesenger RNK) a ona nadalje stimuliše sintezu ključnih proteina čija aktivnost
prouzrokuje efekte na ciljanim ćelijama.
2. Membranski aktivni hormoni
, vežu se na memranu ciljane ćelije i potiču aktivaciju onih
enzima koji već postoje u ćeliji, zato je njihovo dejstvo brzodjelujuće i kratko traje.
Tireoidni hormoni i antitireoidni lijekovi
Normalna tireoidna žlijezda sintetiše i oslobađa tri vrste hormona:
a) Trijod – tironin (T
3
)
b) Tiroksin (T
4
)
c) Kalcitonin
Prva dva hormona su aminokiseline koje sadrže jod. Njihove osnovne funkcije su da održavaju rast i
razvoj, održavanje normalne tjelesne temperature i regulacija potrošnje energije.
Kalcitonin se luči iz C- ćelija tireoideje kojih ima oko 15% u odnosu na sve ostale ćelije. Njegova
glavna uloga jeste da koči razgradnju kosti i povećava koštanu masu.
Jod se normalno unosi sa hranom, nakon brze resorpcije iz crijeva u krvi se nalazi u obliku jodida.
Prolaskom krvi kroz tireoidnu žlijezdu jodid se preuzima iz krvi i oksidiše u jod. Taj jod se spaja sa
aminokiselinom tirozinom i nizom daljnih reakcija nastaje T
3
i T
4
.
Hipotireoidizam
- smanjeno lučenje hormona
Manifestuje se mixedemom i kretenizmom. Kod odraslih ovo stanje smanjenog lučenja hormona je
puno blaže, i to se onda koriguje lijekovima odnosno supstitucionom terapijom, međutim kod djece
dolazi do zaostatka u fizičkom i mentalnom razvoju.
Liječenje
: Najpoznatiji preparat je levotiroksin (T
4
) poznat kao letrox. Kod djece se primjenjuju veće
doze nego kod odraslih.
Hipertireoidizam
– prekomjerno lučenje hormona (tireotoksikoza ili morbus Basedow - Grawes).
Manifestacija ove bolesti je razdražljivost, ubrzan metabolizam, mršavljenje, znojenje, tahikardija,
egzoftalmus.
Liječenje (ANTITIREOIDNI LIJEKOVI):
Liječenje hipertireoidizma se svodi na inhibiciju sinteze hormona u samoj žlijezdi, blokadu
preuzimanja joda i destrukcijom tkiva žlijezde.
Inhibitori biosinteze T
3
i T
4
U ovu grupu preparata spada
metimazol
(npr. Favistan) i
propiltiouracil
(PTU)
Mehanizam djelovanja: Metimazol i PTU djeluju tako što inhibišu enzim peroksidazu od koje zavisi
organifikacija joda, odnosno vezivanje joda za aminokiselinu turozin. Ako nema ovog enzimaa, nema
ni stvaranja hormona štitne. Ovi lijekovi dakle koče nastajanje novih hormona ali ne koče njihovo
lučenje onih koji se još nalaze u „zalihama“ pa zbog toga njihovo dejstvo se ispoljava tek poslije 3-4
sedmice liječenja. Kada se smanji sekrecija hormona, dolazi do lučenja TSH (tireostimulirajućeg
hormona) iz hipofize što dovodi do hiperplazije i povećanja vaskularizacije same žlijezde a time i do
posljedičnog uvećanja žlijezde.
Blokatori preuzimanja joda:
Joni kao što su
tiocijanat
i
perhlorat
blokiraju preuzimanje joda u štitnoj žlijezdi. Danas se rijetko
koriste.
Radioaktivni jod (J
131
):
Ovaj jod sama žlijezda preuzima kao i normalan jod, a on vrši njeno razaranje. Primjenjuje se kod
karcinoma štitne i hipertireoidizma.
Jodidi:
U malim količinama jodidi kao što su Na-jodid i K-jodid su potrebni zdravom čovjeku za normalnu
sintezu tireoidnih hormona. Međutim, u većim količinama oni koče tu sintezu i izazivaju kontraefekat
odnosno hipotireozu. Jodidi se koriste u profilaksi strume u našoj zemlji tako što se dodaju kuhinjskoj
soli (jodirana so).
