EKOLOŠKI FAKULTET
OSNOVE TOKSIKOLOGIJE
TOKSIKOLOGIJA VAZDUHA
SEMINARSKI RAD
Student:
Predmetni nastavnici:
Senija Mašić Akademik, Prof.dr. Rade Biočanin
Ass. Nedžada Tolja
Travnik, decembar 2017
.
4
1. TOKSIKOLOGIJA I TOKSIČNOST
Toksikologija je nauka o otrovima. Otrove možemo podijeliti na:
Toksini: biljni (fitotksini), životinjski (zootoksini),bakterijski toksini (bakteriotoksini),
gljiva (mikotoksini), venomi (otrovi pčela, zmija)
Toksikanti – najčešće sporedni toksični agensi
Polutanti – zagađivači
Ksenobiotici
Neke od grana toksikologije su:
Sudska toksikologija
Profesionalna toksikologija
Poljoprivredna toksikologija
Vojna toksikologija – toksikologija bojnih otrova
Klinička toksikolgija
Toksikologija životnih namirnica
Toksikologija zagađenja čovjekove okoline – ekotoksikologija
Radiotoksikologija
Imunotoksikologija
Podjela otrova prema toksičnosti:
Praktično netoksični
Slabo toksični
Umjereno toksični
Srednje toksični
Vrlo toksični
Izuzetno toksični
Toksičnost je osobina hemijskih jedinjenja koja na neposredan način uzrokuje trovanje ljudi i
životinja koji su dato jedinjenje unijeli u organizam pojevši, udahnuvši ga ili apsorbujući ga
preko kože.
5
1.2. Podaci UNICEF-a
Oko 300 miliona djece u svetu živi na mjestima gdje je vazduh toliko zagađen da može da
kod njih izazove ozbiljne fizičke probleme, uključujući mogućnost da ugrozi razvoj njihovog
mozga, objavile su danas Ujedinjene nacije u najnovijem izvještaju. Gotovo svako sedmo
dijete u svijetu udiše spoljašnji vazduh koji je najmanje šest puta zagađeniji u odnosu na nivo
koji propisuju međunarodni standardi, pokazala je studija agencije UN za decu, UNICEF-a,
koji je zagađenost vazduha prozvao glavnim faktorom dječjeg mortaliteta. Izveštaj UNICEF-a
je objavljen nedjelju dana prije godišnjih pregovora UN o klimatskim promjenama, koji će se
održati u Maroku izmedju 7. i 18. novembra. Ta agencija, koja promoviše prava i dobrobit
djece, traži od svjetskih lidera da preduzmu hitne mjere za smanjenje zagađenosti vazduha u
svojim zemljama. Zagađenost vazduha je značajan faktor koji svake godine doprinosi smrti
oko 600.000 djece mladje od pet godina i ugrožava živote i budućnost još milionima djece
svaki dan, izjavio je izvršni direktor UNICEF-a Entoni Lejk. Toksične materije ne štete samo
razvoju dječjih pluća. One mogu da trajno oštete dečji mozak u razvoju i tako ugroze njihovu
budućnost. Nijedno društvo ne može da dopusti sebi da ignoriše problem zagađenja vazduha,
istakao je Lejk. UNICEF ukazuje da satelitski snimci potvrđuju da oko dvije milijarde djece u
svijetu živi na područjima gdje zagađenje spoljašnjeg vazduha premašuje minimalni
bezbjedni nivo kvaliteta vazduha koji propisuje Svetska zdravstvena organizacija. Najviše
djece koja žive na takvim područjima, oko 620 miliona, živi u južnoj Aziji, a slijedi Afrika sa
520 miliona i istočnoazijski i pacifički region sa 450 miliona. Vazduh zagađuju emisije
izduvnih gasova automobila, sagorijevanje fosilnih goriva, prašina, gasovi od spaljivanja
smeća i druge štetne materije koje se šire vazduhom, ističe UNICEF.
7
2. ZAGAĐENJE ZRAKA
Problemi vezani uz zagađenje zraka nisu novijeg datuma kako se obično smatra. Prvi
povijesni događaji vezani uz zagađenje zraka vežu se za 1285. godinu, kad je zabilježeno
veliko zagađenje zraka u Londonu zbog izgaranja ugljena s visokim sadržajem sumpora.
Zagađenje zraka općenito se definiše kao prisutnost jednog ili više zagađivaća (onečišćujuće
tvari ili onečišćivaća) u atmosferi u dostatno visokoj koncentraciji, dovoljno dugo i u takvim
okolnostima da štetno ili opasno djeluje na udobnost, zdravlje i dobrobit ljudi i/ili na okoliš
iizaziva neželjene posljedice u okolišu
1
. Odnosno, zagađeni zrak je dio atmosfere u kojem se
nalaze tvari što su strane prirodnom hemijskom sastavu zraka. O zagađenju zraka može se
govoriti ukoliko je zrak posebno onečišćen, tj. sadrži tvari u koncentracijama koje izazivaju
štetne posljedice po zdravlje živihorganizama te nanose štete okolišu.
3.IZVORI ZAGAĐENJA ZRAKA
Izvori zagađenja zraka mogu biti različiti. Prema jednoj od osnovnih podjela izvore zagađenja
zraka moguće je prema tipu izvora podijeliti na prirodne ili biogene izvore i antropogene
izvore. Prema načinu dolaska u atmosferu zagađivaći se dijele na primarne i sekundarne.
Sljedeća podjela odnosi se na položaj odnosno mobilnosti izvora u prostoru i obuhvaća
nepokretne i pokretne (ili mobilne) izvore. S obzirom na jačinu izvora i intenzitet disperzije
zagađivača u okolišu nepokretni izvori mogu biti tačkasti, površinski i difuzni.
3.1.Primarni zagađivači
Primarni zagađivači zraka nastaju iz poznatih izvora zagađivanja i otpuštaju se pravo u
atmosferu, a mogu se svrstati u pet skupina:
- ugljikov monoksid (CO) i ugljikov dioksid (CO2),
- ugljikovodici (HC) ili hlapljivi organski ugljikovodici,
- azotni oksidi (NOx),
- sumporov dioksid (SO2) i sumporov trioksid (SO3),
- krute čestice ili kapljice, dovoljno sitne da bi ostale u zraku (čana, dim, prašina, azbestna
vlakna, pesticidi i dr.).
1
D
.
dikić i dr., Ekološki leksikon (urednik O.P. Springer), Barbat, Zagreb, 2001.
8
3.1.2.Ugljen monoksid CO
Ugljikov monoksid hemijski je spoj jednog atoma ugljika i jednog atoma kisika, formulom
izraženo CO.Ugljikov(II) oksid nastaje najčešće nepotpunom oksidacijom ugljika iz fosilnih
goriva.
2 C(s) + O
2
(g) --> 2 CO(g)
U prirodi se pojavljuje kao sastojak vulkanskih plinova. To je vrlo otrovan plin, bez boje i
mirisa, nešto lakši od zraka. Slabo je topljiv u vodi, ubrajamo ga u neutralne okside, a gori
svijetloplavim plamenom.
Važna je industrijska sirovina. Pri povišenoj temperaturi i tlaku vrlo je reaktivan, lako se
oksidira, pa se koristi kao reducens, posebno u metalurgiji za dobivanje metala iz oksidnih
ruda. Pri dobivanju željeza, ali i pri drugim procesima redukcije, važna je reverzibilna
reakcija disproporcioniranja ugljikova monoksida. Ugljikov monoksid dobiva se najčešće u
smjesi s drugim plinovima kao generatorski plin (gorivo oko 1100 kcal/m
3
, sadrži 30% CO i
60% N
2
) ili vodeni plin, koji nastaju provođenjem zraka ili vodene pare preko
užarenog koksa
2
.
2 C
(s)
+ 4 N
2(g)
+ O
2(g)
--> 2 CO
(g)
+ 4 N
2(g)
C
(s)
+ H
2
O
(g)
--> CO
(g)
+ H
2(g)
Oba plina se često upotrebljavaju kao industrijsko gorivo zbog velike egzotermnosti izgaranja
ugljikova(II) oksida.
2 CO(g) + O
2
(g) --> 2 CO
2
(g)
2
://www.fkit.unizg.hr/_download/repository/Zrak.pdf
10
3.2.Sekundarni zagađivači
Sekundarni zagađivači formiraju se tijekom hemijskih reakcija između primarnih zagađivača i
drugih atmosferskih tvari, kao što je vodena para. Reakcije se javljaju zbog Sunčeve
svjetlosti, tj. pojavljuje se vrlo opasan fotohemijski smog. Fotohemijski smog značajan je za
urbana središta i ovisno o kemijskim reakcijama, ugrožava živi i neživi svijet. Prema definiciji
fotohemijski smog je skup štetnih materija u vazduhu, nastao kao posljedica djelovanja
Sunčeve svjetlosti na SO
2
, NO
X
, nesagorjele ugljovodonike i druge hemijske materije u
vazduhu
3
.Ove zagađujuće supstance pokreću se vazdušnim strujanjima i sljepljuju sa
molekulima vode, a naročito tokom perioda povećane vlažnosti zraka (naročito zimi), zbog
čega se stvaraju neprozirne magle, tj. smog.
Slika 2. fotohemijski smog
Izvor: http://ekotrade.hr/clanci/opasnost-u-zraku/
3
D
.
dikić i dr., Ekološki leksikon (urednik O.P. Springer), Barbat, Zagreb, 2001.
11
3.3.Prirodno zagađivanje zraka
Nastupa usljed prirodnih procesa koji se događaju u zemlji, vazduhu i vodenim sredinama.
Rezultat su biološke aktivnosti u tim sredinama npr.raspadanje, oksidacija, požari i vulkani,
pješčane oluje. Gasove koji tada nastaju (SO2, NO, CO, CO2, O3)eliminiše vazduh svojim
prečišćavanjem i tako ne predstavljaju problem
4
.
Od prirodnih izvora značajnu ulogu imaju vulkani, kojih na Zemlji ima približno 700
aktivnih. Vulkanski smog pridonosi urbanom i ruralnom onmečišćenju zraka vulkanski smog
(vog) sadrži i štetne plinove sumpora,ugljika, metan, hlorovodik, organske spojeve, metale,
fine čestice kamena, minerala i vulkanski pepeo minerala i vulkanski pepeo, koji no koji
nošeni vjetrom hiljadama kilometara od erupcije pridonose onečišćenju zraka. Tijekom
erupcija vulkani izbacuju znatne količine različitih plinova i vulkanske prašine. Najčešći
plinovi koje oslobanaju vulkani su: CO2, CO, SO2, H2S, CH4, NH3, klor,vodik i vodena
para.
Požari velikih razmjera prouzročeni prirodnim putem također predstavljaju veliku opasnost za
čistoću zraka. Oslobađa se ogromna količina ugljičnog dioksida, smanjenje šumskih površina
smanjuje mogućnost apsorpcije povećane količine ugljičnog dioksida, nagomilavanje u
atmosferi. Kod požara u dimu se nalazi 200 različitih organskih spojeva uključujući
policikličke aromatske ugljikovodike
5
.
3.4.Antropogeno zagađivanje zraka
Glavni antropogeni izvori emisija su uglavnom procesi izgaranja fosilnih goriva pri
proizvodnji toplinske, električne ili nekog drugog oblika energije, procesi izgaranja goriva u
motornim vozilima te različita industrijska postrojenja.
Izgaranje se može definisati kao oksidacija ugljikovih spojeva prisutnih u gorivu s kisikom iz
zraka. Glavni produkti izgaranja su CO2 i H2O:
CmHn + (m+n/4) O2 −> m CO2 + (n/2) H2O
4
://www.fkit.unizg.hr/_download/repository/Zrak.pdf
5
J. Jelinić,UČINCI KATASTROFA NA ONEČIŠĆENJE ZRAKA I LJUDSKO ZDRAVLJE, Sveučilište u Zagrebu, Medicinski
fakultet.
13
Osnovna razlika između prirodnih i antropogenih emisija očituje se u veličini specifičnog
masenog protoka te u površini emisije. Tako je za prirodne emisije karakterističan malen
specifični maseni protok i velika površina emisije (izuzetak su vulkanske emisije), dok je kod
antropogenih emisija specifični maseni protok velik, a ukupna površina emisije uglavnom je
vrlo mala.
3.5.Nepokretni (stacionarni ) izvori zagađenja
Odnose se na postrojenja, tehnološke procese, različite industrijske pogone i uređaje,
građevine i površine iz kojih se zagađivala ispuštaju u zrak. Nepokretni izvori mogu biti
tačkasti, površinski i difuzni.
Kod
tačkastih izvora
se ispuštaju u zrak u značajnim količinama kroz posebno oblikovane
ispuste ili mjesta ispuštanja (npr. dimnjaci), a to se najčešće događa u različitim industrijskim
i tehnološkim procesima i postojenjima, u energetskim objektima i sl. Emisija iz tačkastog
izvora obično se iskazuje emisijskim veličinama, kao što su maseni protoci i/ili masene
koncentracije te emisijskim faktorima. Emitirani maseni protok (kg/h) definira se kao
izmjereni maseni protok zagađivača na ispustu nepokretnog izvora tijekom emitiranja
otpadnih plinova u okoliš (razdoblje bez emisije ne uzima se u obzir). Emisijski faktor je broj
koji označava masu emitiranog zagađivača po jedinici djelatnosti (iskazano količinom
proizvoda, količinom potrošenog energenta ili sirovine ili veličinom obavljenog posla).
Površinski izvori
odnose se na izvore koji emitiraju male količine zagađivača.
Kod
difuznih izvora
zagađivači dospijevaju u zrak bez određenog ispusta/dimnjaka
(uređaji, površine i druga mjesta). Difuzni izvori mogu biti automobili, benzinske crpke,
mogu biti rezultat uporabe otapala i sl
7
.
7
www.fkit.unizg.hr/_download/repository/Zrak.pdf
14
3.6.Pokretni (ili mobilni) izvori zagađenja zraka
Pokretni izvori zagađenja zraka su različita prijevozna sredstva (motorna vozila, lokomotive,
plovni objekti, zrakoplovi) koja ispuštaju štetne materije u okoliš uslijed izgaranja pogonskog
goriva.
4.PODJELA ŠTETNIH MATERIJA ZRAKA PREMA AGREGATNOM STANJU
Zagađivača zraka se prema agregatnom stanju dijele u dvije osnovne skupine:
a) suspendirane čvrste čestice ili aerosole koji obuhvaćaju lebdeće čestice i dimove i
b) suspendirane čestice u kapljevinama (sprejevi i maglice), te na plinove (organske i
anorganske) i pare.
Aerosol
je izraz koji se odnosi na sistem s dvije faze, od kojih je glavna faza plinovita, a u
njoj može biti dispergirana kapljevita ili kruta faza.
Lebdeće čestice
obuhvaćaju krute čestice određenih veličina i različitog podrijetla, a njihova
osnovna značajka je da se mogu održati u struji ispušnih ili dimnih plinova tijekom dugih
razdoblja jer su premalene da bi imale značajnu brzinu taloženja.
Krute čestice
dolaze u obliku prašine, pepela (ili lebdećeg pepela), čađe (čestice bogate
ugljikom koje nastaju pri nepotpunom izgaranju i talože se prije ispuštanja dimnih plinova u
zrak), dima (plinovi izgaranja i njima nošene krute čestice) te u drugim oblicima (silikati,
minerali, itd.).
Para
je plinovita faza tvari koja može istovremeno postojati u plinovitom ili kapljevitom
stanju. Ponekad se poistovjećuju pojmovi plin i para, što je pogrešno, iako u određenom
području temperature i tlaka, razlika između plina i pare postaje neznatna. Kad govorimo o
zraku, tada kisik, dušik, argon i dušikov dioksid smatramo plinovima, dok se sadržaj vode
izražava kao vodena para. Brojni zagađivači zraka, kao što su SO2, NO, NO2 i CO su plinovi,
dok se hlapljivi organski spojevi (VOC) ubrajaju u pare (izuzetak su metan, etan, etilen i drugi
hlapljivi organski spojevi s niskim vrelištem)
8
.
5. POSLJEDICE ZAGAĐENJA VAZDUHA
8
www.fkit.unizg.hr/_download/repository/Zrak.pdf
16
6.1. Zrak i vazduh
„Vazduh
je smjesa gasova :
azota 78%, kisika 21%, ugljen-dioksida 0,03% i malih
količina drugih gasova (neona, argona...), vodene pare, prašine i bakterija
. Najznačajniji
sastojak vazduha, neophodan za disanje i opstanak svih živih bića je kisik.“
11
Kisik je gas bez
boje i mirisa, čija se količina u vazduhu ne mijenja, iako ga organizmi neprekidno troše.
Njegovom obnavljanju doprinose biljke koje tokom procesa fotosinteze (stvaranja hrane u
toku dana) oslobađaju kisik. U velikim visinama vazduh je razrijeđen i količine kisika su
manje, tako da se na visokim planinama teže diše, a alpinisti i piloti moraju da nose specijalne
maske sa kisikom. Ima ga rastvorenog u vodi, što omogućava život biljkama i životinjama
koje nastanjuju vodena staništa. Potpomaže gorenje. U vazduhu najviše ima azota. Takođe je
gas bez boje i mirisa, ali ne pomaže gorenje i u njemu živa bića ne mogu da opstanu. Ima ga
četiri puta više od kisika (u 100 litara vazduha, 78 litara je azot). Kisik je esencijalan životni
element, jer se ćelije ljudskog organizma moraju njime neprekidno opskrbljavati. Zrak je za
čovjeka glavni izvor kisika, kojeg sadrži oko 23%. Kisik unosimo u organizam udisanjem
zraka. U plućima on difuzijom ulazi u krv, veže se za hemoglobin i putem krvotoka dolazi do
svih ćelija organizma. „Svakoga dana udahnemo oko 20.000 puta i pri tome unesemo oko
12.000 litara zraka u pluća. Kako zrak stalno udišemo u pluća, to je njegova čistoća (kvaliteta)
veoma važna za zdravlje čovjeka.“
12
Tako je npr. broj čestica po metru kubnom u morskom
zraku 100, a na gusto prometnom raskršću oko 1 milion. Dokazano je da povećanje broja
sitnih čestica u zraku koje su posljedica zagađenja direktno povezano sa brojnim oboljenjima.
Za one koji žive u gradovima i udišu veoma zagađen zrak, to može imati veoma negativne
posljedice po zdravlje.
Slika 1. Sastav vazduha
11
https://sh.wikipedia.org/wiki/Aerozaga%C4%91enje
12
http://www.ekologija.ba/userfiles/file/Platforma%20za%20zrak%20-%20PDF.pdf
17
6.2. Zagađenost zraka
Izvori onečišćivanja zraka su:
Stacionarni
Pokretni izvori
Stacionarni izvori
su:
Tačkasti
kod kojih se onečišćujuće tvari ispuštaju u zrak kroz za to oblikovane ispuste
(postrojenja, tehnološki procesi, industrijski pogoni, uređaji, građevine i sl.)
Difuzni
kod kojih se onečišćujuće tvari unose u zrak bez određenog ispusta, odnosno
dimnjaka (uređaji, površine i druga mjesta)
Pokretni izvori
su prijevozna sredstva koja ispuštaju onečišćujuće tvari u zrak (motorna
vozila, lokomotive, plovni objekti, avioni itd.)
Izvori onečišćenja zraka moraju biti izgrađeni odnosno proizvedeni, opremljeni, rabljeni i
održavani tako da ne ispuštaju u zrak onečišćujuće tvari iznad graničnih vrijednosti emisije,
odnosno da ne ispuštaju ili unose u zrak onečišćujuće tvari u količinima koje mogu ugroziti
zdravlje ljudi, kvalitet življenja i okoliša.
Također, izvori zagađenja vazduha mogu biti sljedeći:
Prirodni izvori
Antropogeni izvori
Prirodni izvori zagađenja vazduha su:
Prašina iz prirodnih izvora, najčešće sa velikih „golih“ površina sa malo ili potpuno
bez vegetacije (
pješčane oluje
)
Metan,
emitovan tokom digestije hrane od strane životinja (preživari)
Radon,
gas iz prirodnih izvora radioaktivnih oblasti zemlje
Dim i CO nastali tokom šumskih
požara
19
1. Sumporni oksidi (Sox)
2. Azotni oksidi (Nox)
3. Ugljični oksidi (CO, CO
2
)
4. Čestice
5. Ostali polutanti (ozon, olovo, živa i dr.)
Slika 3. Antropogeni izvori zagađenja vazduha (fabrički dimnjaci, automobili)
Najopasniji izvori zagađenja su antropogeni izvori. „Svjetska privreda svake godine emituje
više od 15 milijardi tona ugljendioksida, 200 miliona tona ugljenmonoksida, više od 500
miliona tona ugljikovodika, 120 miliona tona pepela itd. Ukupna godišnja količina emisija
zagađujućih materija u atmosferu iznosi više od 19 milijardi tona.“
13
Od ukupne mase
zagađujućih materija koje se emituju u atmosferu od antropogenih izvora, oko 90 %
predstavljaju plinoviti materijali, a 10 % čvrsti i tečni spojevi.
6.3. Učinci atmosferskih onečišćenja
Učinci atmosferskih onečišćenja su različiti, a mogu se sagledati kroz nekoliko komponenti:
1.
Redukcija vidljivosti:
Smetnje u zračnom saobraćaju
Smetnje u cestovnom saobraćaju
Gubici u turizmu
2.
Djelovanje na materijale:
13
http://www.ekologija.ba/userfiles/file/Platforma%20za%20zrak%20-%20PDF.pdf
20
Direktno mehaničko i hemijsko djelovanje na građevinske materijale
Oštećenje građevinskih konstrukcija zbog češćeg čišćenja
Korozija metala
Efekti na gumu i kožu
Efekti na sintetičke materijale
Efekti na boje
Direktni i indirektni efekti na tekstilni materijal
3.
Djelovanje na biljke:
Popuštanje strukture
Kloroza (bolest bljedoće)
Nekroza (sušenje pojednih dijelova)
Usporavanje rasta
Redukcija ploda
4.
Djelovanje na životinje:
Smrt
Akutne i hronične bolesti
Usporavanje rasta
Smanjivanje produkata (mlijeko, jaja)
5.
Djelovanje na zdravlje ljudi:
Akutna bolest, smrt
Hronična bolest, skraćenje života
Promjena fizioloških funkcija
Nadražaj osjetnih organa
Poremećaj sna
6.4. Posljedice zagađivanja po životnu sredinu
Posljedice na životnu sredinu mogu biti:
1. Lokalne
2. Globalne
Na globalnom nivou uočavaju se četiri glavna problema koja se javljaju kao posljedica
zagađenja vazduha /atmosfere:
22
Slika 4. Efekat staklene bašte
„Kyoto protokol
– otvoren za potpisivanje 1997. godine. Donesen uz Okvirnu konvenciju
UN-a o promjeni klime. Cilj protokola je smanjenje emisije gasova, koji izazivaju efekat
staklene bašte za 5,2%.“
14
Stupio je na snagu tek 2005. godine kada ga je ratifikovala Rusija,
jer je time ostvaren uslov da od zemalja potpisnica 55% moraju biti zemlje zagađivači.
Ratifikovalo ga je 170 zemalja.
„Smog
je derivat dima i magle. Javlja se u velikim gradovima, u jesen i zimi, gdje postoji
mnogo aerozagađivača na relativno malom prostoru.“
15
Kiseli smog
obično se javlja u
mjesecima kada se zbog loženja povećava koncentracija SO
2
u vazduhu, a samim tim, i
koncentracija H
2
SO
4
koja nastaje u vazduhu.
Fotohemijski smog
je stanje koje nastaje kada
azotni oksidi interaguju pod dejstvom sunčeve svjetlosti dajući smješu od stotinu opasnih
hemikalija.
14
http://www.slideshare.net/enchi88/zagadjivanje-vazduha-33945778
15
http://www.slideshare.net/enchi88/zagadjivanje-vazduha-33945778
23
„Kisele kiše -
glavni uzročnici nastanka su
sumpor dioksid i azotni oksidi.“
16
Oksidi azota
reaguju sa kapljicama vodene pare i stvaraju sumpornu i azotnu kiselinu.
Slika 5. Djelovanje kiselih kiša na životnu sredinu
Posljedice kiselih kiša na:
1.
Vodene ekosisteme (masovni pomor riba-smanjenje biodiverziteta)
2.
Zemljište (narušavanje ravnoteže kationa, degradacija)
3.
Šumsku i zeljastu vegetaciju (kiseline sprže listove, sušenje šuma)
4.
Ljudsko zdravlje (bolesti respiratnog sistema, kanceri)
5.
Građevinske objekte i spomenike (korozija, degradacija)
„Smanjenje ozonskog omotača Zemlje (ozonske rupe)
to su mjesta gdje je koncentracija
ozona znatno smanjena.“
17
Zadnjih decenija je atmosferskim mjerenjima utvrđeno je da sloj
ozona u stratosferi postaje sve tanji, ili dovodi do stvaranja „ozonskih rupa“. Glavni uzročnici
smanjenja koncentracije ozonskog sloja su
oksidi azota i hloroflorokarboni/ freoni (CFC).
Posljedice oštećenja ozonskog omotača posljedica su povećanja inteziteta UV-zračenja u
troposferi:
Izaziva pojavu raka kože
16
http://www.slideshare.net/enchi88/zagadjivanje-vazduha-33945778
17
http://www.slideshare.net/enchi88/zagadjivanje-vazduha-33945778
25
jeste da se probudimo iz sna, da pogledamo oko sebe u kakvom to svijetu živimo, zagađenom
i nezdravom, da probudimo ekološku svijest kod svakog pojedinca na Zemlji, kako bi se
situacija popravila i kako bi ostavili iza sebe pozitivan trag budućim generacijama, a ne
ovakav u kome se sada nalazimo. Za sve je potrebna, volja, trud i rad kako bi se nešto postiglo
i kako bi stvari bile sve bolje i bolje.
8.LITERATURA
D
.
dikić i dr., Ekološki leksikon (urednik O.P. Springer), Barbat, Zagreb, 2001
Grupa autora : Kvalitet vazduha i zdravlje čovjeka, Zbornik radova ,,Zaštita vazduha i
zdravlje’’ Institut zaštite, ekologije i informatike, Banja Luka, 2006.
J. Jelinić,UČINCI KATASTROFA NA ONEČIŠĆENJE ZRAKA I LJUDSKO
ZDRAVLJE, Sveučilište u Zagrebu, Medicinski fakultet.
1.
http://bs.wikipedia.org
