TRADICIONALNA ARHITEKTURA KAO PARADIGMA
UVOD
Traženje (redefinisanje) graditeljskih izraza (ciljeva, principa) za održivi razvoj
vodi ka oživljavanju predindustrijskog konteksta oličenog upravo u
tradicionalnom graditeljstvu. Narodna arhitektura uvijek je nastajala kao
neminovan i logičan odgovor u prvom redu na integrisane uticaje prirodnih odlika
i posebnosti određenog mjesta. Visoka etika tradicionalnog graditeljstva iskazana
je kroz odgovornost u raspolaganju resursima mjesta na kojem se gradi - a to je
čuvanje resursa i blaga transformacija energije.
"For all periods, local climate and culture has been constant generators of original
ideas of vitality, and of the continuities of deep human values."
[1]
Privlačnost teritorije Cme Gore kao
geografskog okvira
u istraživanju ogleda se
u činjenici da se duž svega 190 km u pravcu jugozapad-sjeveroistok javljaju
velike i oštre razlike u tipovima pejzaža, iskazane u odgovarajučoj regionalizaciji
teritorije. Veoma karakterističnu manifestaciju raznolikosti pejzaža predstavljaju
teritorijalna i vertikalna
zonalnost vegetacije,
kao izraz izvornog bioklimatizma
(nauka o "zakonitom regionalnom rasporedu vegetacije"). Regionalizaciju
teritorije, proisteklu iz geomorfološke i klimatske raznolikosti, prati
odgovarajuća rasprostranjenost karakterističnih tipova gradnje.
METODOLOGIJA
Primijenjena je metoda bioklimatske parametarske analize koja je zasnovana na
prethodnoj identifikaciji i grupisanju karakterističnih parametara, razvrstanih na
bioklimatske parametre - uticaje (uslove, uzroke, pobude) i bioklimatske
parametre
-
odgovore
(posljedice,
intervencije).
Bioklimatske parametre - uticaje sačinjavaju faktori podneblja na određenoj
lokaciji: klima, tlo, reljef, vode, vegetacija. Bioklimatske parametre - odgovore
sačinjavaju graditeljski odgovori i na nivou naselja i na nivou kuće: izbor
lokacije, orijentacija, prilagođavanje topografiji, organizacija prostora, materijali
i konstrukcije i konačno tipologija kuće i naselja.
Predmet analize su odgovori anonimnog narodnog graditelja kao rezultat procesa
prilagođavanja u kojem su ublažavani negativni, a pospješivani pozitivni uticaji
lokacije. Posebno značajan aspekt ovako orijentisanog istraživanja predstavlja
identifikacija i tumačenje međusobne uslovljenosti određenih prirodnih faktora i
odgovarajućih graditeljskih rješenja.
3. ODLIKE NARODNIH KUĆA - ZAKONITOSTI I UNIVERZALNE
VRIJEDNOSTI
3.1. Zakonitosti - pravila 3.1.1. "Kristalizacija pejzaža "
Sklad u odnosu oblika tradicionalnih kuča i oblika (i silueta) tla označili smo
pojmom
"kristalizacija pejzaža" [2]
. Iako je nastajanje ovog pojma inspirisano
prvenstveno morfološkim aspektom (figuralni kvalitet), do same "kristalizacije"
amorfnih oblika terena u kuću i naselje dolazilo je, po pravilu, samo na onim
mjestima koja su posjedovala koncentraciju povoljnih prirodnih - bioklimatskih
uslova
(slika 1).
Pejzaž je takođe "kristalizirao" na onim mjestima koja su ispunjavala i određene
zahtjeve iz društvenog konteksta perioda u kojem su nastajale - potreba za
odbranom od napadača.
Slika1. "Kristalizacija pejzaža": karakteristični slučajevi sa primorja
3.1.2. Kauzalnost
O kauzalnoj vezi između lokacije i tipa gradnje
na poseban način svjedoči i
nastajanje veoma sličnih rješenja na različitim mjestima. U zavisnosti od stepena
sličnosti prirodnih odlika mjesta - analogno bioklimatskim zakonitostima -
nastajala su graditeljska rješenja odgovarajuće sličnosti
(slika 2).
Možemo izvesti
zaključak da
tipični prirodni uslovi rezultiraju (načelno) tipičnim
odgovorima,
a razlike u odgovorima rezultat su razlika u socijalnim uslovima
(istorijske
prilike,
kulturni
uticaji).
Slika 2. Neolitska koliba iz Škotske i stari tip kuće iz okoline Skadarskog jezera
(Šestani)
