Tradicionalna i savremena porodica Edina Krilić
1
1. UVOD
Porodica obuhvata emocionalni sistem od najmanje tri generacije živih srodnika
povezanih krvnim, zakonskim i historijskim vezama. U porodicu se ulazi rođenjem, a
izlazi smrću. U nekim porodicama čak ni tada, jer učešće se u psihodinamici porodičnog
života nastavlja i poslije smrti nekih članova. Zato se kaže da je porodica članstvo bez
izbora i izlaza. Porodica ima strukturu, hijerarhijsku organiziranost, uloge i podsisteme
– roditeljski subsistem i podsistem siblinga (djece). Značaj porodice ogleda se u njenoj
nezamjenjivosti za razvoj pojedinca zato što ni jedan drugi sistem nije u mogućnosti
obezbijediti potrebnu ljubav i toplinu koju može pružiti porodica. Međutim, odnosi u
porodici mogu biti nepovoljni za optimalno zadovoljavanje potreba njenih članova što
utiče na tok razvoja (posebno djece) i dovodi do pojave različitih simptoma, bolnih za
pojedinca, porodicu, pa čak i širi društveni sistem.(Tomić, 2008)
Porodica je u današnje vrijeme suočena sa brojnim teškoćama i problemima kako bi se
održale i ispunile pretpostavljene funkcije i očekivane uloge. Promjene koje se odvijaju
velikom brzinom u svim segmentima savremenog društva ostavljaju značajne posljedice
na stanje, razvoj, ulogu i mjesto porodice u društvu. Svakako najznačajnija pojava našeg
vremena jeste globalizacija. Globalizacija donosi neke pozitivne elemente u razvoju
savremenog društva, ali i dosta negativnih posljedica po različite socijalne, etničke i
kulturne grupe. Sve to ostavlja tragove na položaj porodice kao primarne društvene
grupe i osnovne ćelije društva, kako se prema klasičnom poimanju određuje porodica.
Sljedeća globalna pojava koja je uticala na promjenu oblika, položaja i uloge savremene
porodice jeste kriza patrijarhalnih društvenih odnosa i njima imanentnog sistema
vrijednosti.
Patrijarhalna društva i patrijarhalni sistem vrijednosti počinje ubrzano da se mijenja,
posebno u razvijenim zemljama i zemljama tranzicije. Partrijarhalni stil i način života
počinje da se „ osipa ” čak i u onim zemljama koje su ga uporno i tvrdokorno branile i
održavale, kao što su arapske zemlje, azijske, afričke i latinoameričke zemlje. Kriza i
predstojeći slom„ patrijarhalizma ” donosi brojne izazove i iskušenja pred savremenu
porodicu.(Bahalović, 1981)
Tradicionalna i savremena porodica Edina Krilić
2
2. DEFINISANJE PORODICE I PODJELA
Opšta definicija porodice glasi:
„ Grupa individua objedinjena krvnim srodstvom ili na osnovu bračne veze, u kojoj
pojedinci zajednički žive. Sa psihološke tačke je bitno da ona obezbeđuje sigurnost,
osećanje pripadanja i emocionalnu bliskost. U zdravoj porodici vlada briga za druge
članove i altruizam “.(Ćatić, 2005).
U porodici se stvaraju temelji fizičkog, intelektualnog, moralnog, radnog i estetskog
vaspitanja, u njoj se formira ličnost koja će živjeti i raditi u određenom društvu.
Porodica je specifična bio-socijalna zajednica ljudi. Ona ima veoma značajnu ulogu u
razvoju čovjeka, ali ne samo čovjeka nego društva uopšte. Porodica je posrednik
izmedu društva i pojedinca, ali porodica vrši više funkcija od bilo koje društvene grupe.
Nastanak neke društvene grupe ima za cilj da se neka radnja obavi i takva grupa postoji
dok postoje i potrebe, što znači da nakon prestanka potreba takva grupa može da se
rasformira. Formiranjem porodice čovjek kao socijalno biće doživljava na taj način što
njegov život ima sasvim drugačiji smisao bitisanja kada više nije sam nego pored njega
postoji njegov bračni drug, djeca.
Riječ „porodica“ danas se odnosi na različite pojmove. U najširem smislu to je
nerazdvojna cjelina osoba povezanih brakom ili usvajanjem ili rađanje pojedinca koji
nasljeđuju jedan drugog - što znači, loza, rod, dinastija. U užem smislu riječ porodica
znači rodbinsko povezane osobe koje žive pod istim krovom - ili još uže oca, majku i
djecu.(Đorđević, 1985).
Porodica je specifična društvena grupa koja se historijski mijenjala i razvijala, u kojoj se
prepliću društveno-ekonomski, biološki i psihički činioci. Biološki karakter porodice je
jedan od osnovnih obilježja. Ono obuhvata dvije vrste međusobno povezanih ali
različitih odnosa u kojima se prožimaju biološki, psihološki i društveni elementi:
zadovoljavanje polnog nagona i emotivnih potreba ljudi, rađanje i podizanje djece. Iako
se ove kategorije mogu odvijati i izvan porodice, one se najvećim dijelom odvijaju u
porodici.(Tomić, 2008).
Tradicionalna i savremena porodica Edina Krilić
4
Postoje i drugi kriterijumi za određivanje oblika porodice kao što su:
-
tradicionalna
-
porodica gdje su uloge raspodijeljene prema polu i uzrastu.
-
patrijahaln
a
- počiva na vrhovnom neprikosnovenom autoritetu oca „ glave
porodice
-
egalitarna
(
demokratska
)
- porodica gdje je raspodjela uloga među polovima i
generacijama u skladu sa sklonosti i sposobnostima svojih članova
-
matrilinearna - to je porodica u kome se srodstvo računa po majci
-
patrilinearna
-
u kojoj se „porodična loza“ vodi po ocu i njegovim muškim
precima
-
bilateralna
-
srodstvo se računa po obje linije
-
nuklearna - ovu porodicu sačinjavaju roditelji i djeca. Ovakav oblik porodice je
karakterističan za savremeno doba
-
proširena - ovu porodicu čine i bliži i dalji srodnici koji žive pod istim krovom i
u zajedničkom domaćinstvu
-
potpuna - to je ona porodica koja se sastoji od supružnika i djece
-
nepotpuna - ovo je porodica u kojoj nedostaje jedan supružnik-roditelj (zbog
razvoda, smrti ili iz drugih razloga)
-
integrisana - to je porodica gdje postoji čvrsta povezanost članova porodice, gdje
postoji osećanje uzajamnosti.
-
dezintegrisana - karakteriše udaljavanje članova jednih od drugih, odsustvo
zajedničkih vrijednosti i ciljeva, emocionalno hlađenje i ravnodušnost,
povlačenje u sebe ili vezivanje za osobe van porodice. (Tomić, 2008).
