Page | 3
I.
Transfer učenja
Riječ transfer je latinskog porijekla i dolazi od glagola transferre koji znači prenositi.
Transfer zapravo, predstavlja korišćenje ranije stečenog iskustva prilikom snalaženja u novim
situacijama. Kad pri snalaženju u jednoj situaciji čovjek koristi ono što je naučio u drugoj
situaciji, kaže se da postoji transfer učenja ili transfer vježbanja. Tu postoje dvije mogućnosti:
1. Snalaženje u novoj situaciji, rješavanje nekog problema ili učenje nekog gradiva može da
bude olakšano ranije stečenim znanjem; tada kažemo da postoji
pozitivan transfer
.
2. U nekim slučajevima stečeno znanje može da ometa ili otežava sticanje novog znanja,
rješavanje problema ili snalaženje u novim situacijama; to je
negativan transfer
.
Transfer je značajan takoreći u svim domenima psihičkog života. Bez njega ne bi bilo moguće
čak ni opažanje. Transfer od ranijeg iskustva daje smisao našim opažanjima. Transfer isto tako
igra ulogu u obrazovanju pojmova. Bez transfera bi bilo veoma teško rješavanje problema, najviši
oblik učenja, a i drugi oblici učenja bi bili mnogo ograničeniji kada ne bi postojao transfer. U tom
slučaju mi bismo snalaženje u svakoj novoj situaciji morali da učimo od početka pa do kraja, pa i
to bi nam u velikoj mjeri bilo otežano pošto bismo morali novoj situaciji da prilazimo kao da
prije toga nismo imali nikakvog iskustva koje bismo mogli da koristimo. Za pedagošku
psihologiju transfer je od posebnog značaja i zato što se cio sistem vaspitanja i obrazovanja
zasniva na pretpostavci da postoji transfer. Kada ne bi bilo transfera, bilo bi dovedeno u pitanje
postojanje škola. U tom slučaju ono što se uči u školama ne bi se moglo primijeniti na kasnije
učenje, a ni u kasnijem životu uopšte. Čak i stručne škole, ako to ne bi bile tako specijalizovane
škole koje potrebnu praksu unose neposredno u školu, izgubile bi u bukvalnom smislu morale da
predstavljaju onaj domen života za koji se učenici spremaju. U školi bi moralo da se uči samo
ono što će se kasnije u životu primijenjivati. Učenje predmeta koji služe opštem obrazovanju, kao
i onih koji služe kao priprema za učenje nekih drugih predmeta izgubilo bi svaki smisao. Zato
možemo reći da današnji školski sistem pretpostavlja postojanje transfera, bez koga ne bi bilo
nikakve veze između teorije i prakse.
Page | 4
1.1.
Pozitivan i negativan transfer učenja
Prva eksperimentalna ispitivanja u ovoj oblasti vršena su samo sa jednom grupom subjekata.
Grupa je prvo vježbana i ispitivana u jednoj aktivnosti A- i zatim vježbana i ispitivana u nekoj
drugoj aktivnosti B. Na kraju eksperimenta, isti ti subjekti ponovo su ispitivani u prvoj aktivnosti
A. Na osnovu razlike između rezultata postignutih u aktivnosti „ A “ na početku i na kraju
eksperimenta, zaključuje se o vrsti i količini transfera vježbanja sa aktivnosti „ B “ na izvođenje
aktivnosti „ A“. Ovakvim načinom ispitivanja nije bilo moguće utvrditi stvarnu količinu transfera
i gotovo uvijek se dobija veći transfer nego što stvarno jeste. Tek uvođenjem eksperimenata sa
paralelnim grupama, od kojih jedna eksperimentalna a druga kontrolna, bilo je moguće dobiti
pouzdanije rezultate u ovoj oblasti ispitivanja psihologa. Zapravo, metod paralelnih ili
ekvivalentnih grupa tipičan je metod za ispitivanje transfera i tu se najčešće i upotrebljava. Na
primjer, ako ispitujemo pojave i efekte transfera učenja u školi, onda to podrazumijeva da
kontrolna i eksperimentalna grupa moraju biti izjednačene u svim relevantnim obilježjima kao što
su to: pol, uzrast, sposobnost za učenje, inteligencija itd. Jedno od osnovnih pitanja transfera
školskog učenja može glasiti: Kako će učenje gradiva A uticati na kasnije učenje gradiva B?
Dakle, svako naknadno učenje je u nekom odnosu prema prethodnom učenju. Kad neko
prethodno učenje olakšava i ubrzava neko kasnije učenje, tada govorimo o pozitivnom transferu,
a ako prvobitno učenje ometa i otežava naknadno učenje druge aktivnosti, onda govorimo o
negativnom transferu.
E-grupa
K-grupa
Ako eksperimentalna grupa postigne bolji rezultat u testu iz B nego kontrolna grupa, onda se
pretpostavlja da to poboljšanje dolazi usljed prethodnog učenja gradiva A koje nije učila
kontrolna grupa. Dakle, tu je prethodno učenje gradiva A pozitivno uticalo na kasnije učenje
gradiva B, te imamo pozitivan transfer ili proaktivno olakšavanje. Ali, ako se desi da u istom
primjeru dobijemo, slabiji rezultat u testu B kod eksperimentalne grupe, onda govorimo o
proaktivnom otežavanju ili negativnom transferu. To znači da prethodno učenje gradiva A ometa
i otežava kasnije učenje gradiva B. Takvih primjera imamo i u svakodnevnom učenju. Na
primjer, neka stečena navika može da ometa sticanje neke nove navike i tada govorimo o
uči „A“
uči „B“
test „B“
uči „B“
test „B“
