ŠPEDITERSKO – AGENCIJSKI I CARINSKI TEHNIČAR
ORGANZACIJA PREVOZA TERETA
STRUČNI RAD
ADR PREVOZ OPASNOG TERETA
U DRUMSKOM SAOBRAĆAJU
Mentor, Kandidat,
Mr Katija Nikolić, prof. Jovana Marković
Kotor, maj 2015. god.
Pomorska škola – Kotor
PREDGOVOR
Transport opasnih materija zauzima sve značajnije mjesto u strukturi ukupnog prevoza. Imajući
u vidu svojstva ovih materija očigledno je da se njihovim prevozom povećava opšta opasnost, sa
jedne strane zbog mogućnosti nastajanja saobraćajnih nezgoda, a sa druge strane zbog
ograničenih mogućnosti prilagođavanja ambalaže i vozila kojima se prevoze opasne materije u
cilju sprječavanja njihovog štetnog dejstva. Transportna sredstva kojima se vrši prevoz opasnih
materija moraju biti posebne konstrukcije i moraju odgovarati uslovima koji su propisani
odgovarajućim zakonom.
Transport opasnih materija i predmeta, tzv. ”opasnih roba” je prema Evropskom
sporazumu o međunarodnom prevozu opasnih roba u drumskom saobraćaju (ADR-u) zabranjen
ukoliko se ne obavlja pod precizno definisanim uslovima. Za prevoz pojedinih vrsta opasnih
materija nije uvijek dovoljno ispuniti propisane uslove, već je potrebno dobiti i posebno
odobrenje kako bi se izvršio prevoz.
Pored samog prevoza, propisima su regulisane i radnje kao što su pripremanje materije za
prevoz, utovar, istovar, pretovar, usputne manipulacije, zatim postupci voznog osoblja u slučaju
saobraćajne nezgode ili havarije i slično. Obilježavanje opasnih materija je definisano ADR-om
te omogućava brzo i jednostavno sagledavanje osnovnih podataka o opasnoj materiji, ali i
sagledavanje zahtjeva koje treba da ispune ambalaža i prevozno sredstvo.
Rizik pojave akcedentnih situacija pri prevozu opasnih materija je veliki, najprije sa
aspekta mogućnosti nastanka saobraćajnih nezgoda, a zatim sa aspekta nemogućnosti
sprječavanja štetnog dejstva od strane ambalaže i vozila u takvim situacijama. Takođe, do pojave
akcedentnih situacija može doći i prilikom utovara i istovara opasnih materija, prema tome
neophodno je striktno poštovanje propisa koji se odnose na ovu problematiku.
1
Pomorska škola – Kotor
2.5.1. Sertifikat o ispravnosti vozila za transport
opasne materije
...................................................................... 22
2.5.2. Sertifikat o obuci vozača .......................................................... 23
2.5.3. Tovarni list .................................................................................. 23
2.5.4. Dozvole (odobrenja) za prevoz
...............................................24
2.5.5. Uputstvo o posebnim mjerama bezbjednosti
....................... 24
3. INTERVENCIJE U SLUČAJU VANREDNIH SITUACIJA PRILIKOM
PREVOZA OPASNIH MATERIJA
.......................................................... 26
3.1. Prepoznavanje opasnosti ...................................................................... 26
3.2. Postupak u slučaju saobraćajne nezgode ...............................................27
4. ZAKLJUČAK
..............................................................................................29
5. LITERATURA ..............................................................................................30
3
Pomorska škola – Kotor
UVOD
Motor je mašina, odnosno agregat, koji pretvara bilo koji oblik energije u mehanički rad.
Prvi pokušaji ostvarivanja motora potiču iz XVII vijeka. Naime, 1678.godine Otfej predlaže
atmosfersku mašinu koja se sastojala od komore sa ventilima u kojoj bi se mehanički rad odvijao
eksplozijom baruta. Nakon toga, 1680. godine Hajgens usavršava Otfejevu mašinu tako što u
cilindar ubacuje klip, što predstavlja prvu ideju o motoru SUS. Međutim, rad na usavršavanju
motora SUS zamro je od tada za narednih 100 godina, i to zbog rada na usavršavanju parne
mašine.
Drugi period gradnje motora SUS počinje 1860.godine kada je francuz Lenoar patentirao
gasni motor. Ovo je podstaklo njemačkog trgovca Nikolasa Ota da se udruži sa inženjerom
Ognjenom Langenom i osnuje fabriku za proizvodnju motora “Deutz” (Dojc). Ova fabrika je
1878. godine na trećoj svjetskoj izložbi u Parizu izložila novu konstrukciju motora. Ovaj motor
imao je sve osobine današnjeg oto motora sa četvorotaktnim principom rada.
4
Pomorska škola – Kotor
1.1.
Eksplozivne materije i predmeti sa eksplozivnim materijama
Eksplozivne materije, predmeti punjeni eksplozivnim materijama, sredstva za paljenje,
vatrometni predmeti i drugi predmeti jesu čvrste i tečne hemijske materije koje imaju osobinu da,
pod spoljnim dejstvom u vidu udara i trenja najčešće, eksplozivnim hemijskim razlaganjem
oslobađaju energiju u obliku toplote ili gasova. Materije i predmeti klase 1 su osjetljivi na: udare
i potrese, povećanje temperature, varnice i hemijske reakcije. One su podjeljene na grupe
kompatibilnosti i razrede opasnosti. Grupe kompatibilnosti su slovne oznake i ima ih 13, a
pokazuju karakteristike materija klase 1. Na osnovu toga je data mogućnost da se izvrši pravilno
raspoređivanje različitih opasnih materija ove klase u istom vozilu ili kontejneru. Razred
opasnosti i slovna oznaka grupe kompatibilnosti predstavljaju klasifikacioni kod opasne materije
klase 1 koji mora da bude ispisan na svakom pakovanju.
Eksplozivne materije su hemijska jedinjenja ili hemijske smješe sastavljene od goriva i
oksidacionog sredstva koje mogu veoma brzo hemijskom reakcijom da razviju gasove takve
brzine i takve temperature i pritiska da izazivaju oštećenja okoline. Da bi jedna materija bila
eksplozivna, mora ispuniti uslove poput:
hemijski proces niskog razlaganja mora se odigrati u što kraćem intervalu,
proizvodi njenog razlaganja moraju biti potpuno ili djelimično gasoviti,
proces razlaganja mora biti praćen oslobađanjem velike količine toplotne energije.
Brzina hemijskog procesa razlaganja je karakteristična osobina eksplozivnih materija i kreće se u
granicama od nekoliko cm/sec do nekoliko km/sec. Brzo sagorijevanje eksplozivnih materija
omogućava kiseonik koji ulazi u hemijski sastav eksploziva, pa zbog toga mnoge eksplozivne
materije mogu sagorijevati i u zatvorenom prostoru. Pri hemijskom razlaganju eksplozivnih
materija dolazi do stvaranja velikih količina gasovitih produkata zagrijanih na vrlo visokim
temparaturama.
Svaki eksploziv ima određene fizičko-hemijske i balističke karakteristike na osnovu kojih
se određuje njegov kvalitet i upotrebna vrijednost. U ove karakteristike svrstavaju se:
1. Bilans kiseonika - predstavlja potrebnu količinu kiseonika za potpunu oksidaciju
eksplozivne materije, ili predstavlja količinu kiseonika koja preostaje ili nedostaje za
potpunu oksidaciju;
2. Gustina - predstavlja važno svojstvo eksplozivnih materija, jer ona direktno utiče na brzinu i
pritisak detonacije;
3. Specifična zapremina gasova - predstavlja zapreminu koju zauzimaju gasovi nastali
procesom hemijskog razlaganja 1kg eksplozivne materije pod pritiskom od 1013 bara, pri
čemu se nastala voda uzima da je u gasovitom stanju;
4. Sadržaj azota - veliki broj eksplozivnih materija u svojoj hemijskoj strukturi sadrži azot;
5. Toplota sagorijevanja - to je toplotni ekvivalent ukupne energije sagorijevanja eksplozivne
materije pri kome svi atomi oksidišu na najviši nivo;
6. Toplota eksplozije - predstavlja razliku između toplote stvaranja finalnih proizvoda
eksplozije i toplote sagorijevanja same eksplozivne materije;
7. Temperatura sagorijevanja - je temperatura do koje se zagriju proizvodi nastali hemijskim
razlaganjem eksplozivne materije;
8. Osjetljivost na iniciranje - da bi nastupio proces hemijskog razlaganja eksplozivne materije
potreban je određen impuls spolja, odnosno energija aktiviranja;
6
