Tražnja za radom
Uvod
Privredni život predstavlja veoma složenu tvorevinu koja se sastoji iz nekoliko zaokruženih
delova od kojih svaki za sebe predstavlja jednu celinu. Postoji veliki broj različitih kombinacija
između tih celina što dosta komplikuje privrednu sliku.
Najznačajnije oblasti makroekonomskog istraživanja su: tržište roba i usluga gde se ravnoteža
predstavlja preko jednakosti štednje i investicija i gde se primenjuje politika cena kao
odgovarajuća mera ekonomske politike, zatim javne finansije koje obuhvataju javnu potrošnju i
poreske prihode države gde se primenjuju mere fiskalne politike, razmena sa inostranstvom za
koju odgovaraju spoljno trgovinska i devizna politika, novčani i bankarski sistem gde novac ima
primarnu ulogu na strani agregatne ponude i agregatne tražnje, a monetarno kreditna politika ima
regulativnu ulogu, agregatna ponuda u kojoj se vodi politika dohodaka i posebna politika za
svaku privrednu oblast.
Takođe, značajno mesto u ekonomskom sistemu zauzima i tržište rada, sa svojom ponudom i
tražnjom kao odrednicom cene radne snage na tržištu. S tim u vezi možemo slobodno reći da
radna snaga predstavlja specifičnu vrstu robe na tržištu kojoj se mora posvetiti posebna pažnja.
Ekonomska politika predstavlja niz mera koje država preduzima radi ostvarivanja pune
zaposlenosti i potencijalnog društvenog proizvoda. Svaka ekonomska politika ima svoje
područje delovanja, mere i probleme koje treba da rešava. Ekonomske politike su međusobno
povezane, jer su oblasti na koje se one odnose međusobno povezane. Zato se ekonomske politike
kombinuju.
1. Osnovni pojmovi
Na početku je potrebno upoznati se sa nekim od osnovnih ekonomskih pojmova koji se vezuju za
tržište.
Tržište –
„objektivni“ mehanizam koji preko sučeljavanja ponude i tražnje roba i usluga
predstavlja vrlo složen mehanizam, i jedan od uslova formiranja cena.
Ponuda –
ukupna količina robe ili usluga koja se u određenom periodu i pod određenim
uslovima nudi na tržištu. Ponuda se može posmatrati sa više aspekata: ponuda robe
reprodukcione potrošnje, ponuda robe široke potrošnje i ponuda robe za druge namene i naravno
ponuda radne snage.
Tražnja –
ukupna količina proizvoda ili usluga koju su tržišni subjekti u određenom
vremenskom periodu spremni i kupovno sposobni da, po određenoj ceni i drugim uslovima
prodaje, kupe na određenom tržištu. Tražnju potrošnih dobara čine sva ona dobra koja služe za
zadovoljenje čovekovih potreba.
Plafonirana cena –
zakonsko propisivanje najviše cene po kojoj može da se prodaje neko
dobro.
Najniža cena -
cena prodaje određena zakonom po kojoj može da se prodaje neko dobro.
Porezi -
nedobrovoljno plaćanje državi koje nije praćeno protivuslugom koju bi od nje primio
platilac poreza.
Poreska opterećenja -
način na koji se teret poreza deli među učesnicima, prodavcima i
kupcima.
Slika 1. Predmet razmene na tržištu
Pored osnovne funkcije da povezuje proizvodnju i potrošnju, tržište ima i:
1. Informativnu funkciju i funkciju povezivanja osamostaljenih robnih proizvođača
Tržište prima jednu opštu informaciju o stanju ponude i tražnje za određenom robom ili
uslugom, a to je tržišna cena.
2. Selektivnu funkciju
Tržište vrši selekciju privrednih subjekata kroz proces konkurencije.
3.
Alokativnu funkciju
odnosno funkciju usklađivanja ponude i tražnje
4. Distributivnu funkciju
koju
ostvaruje određivanjem cena faktora proizvodnje čime utiče
na formiranje primarne raspodele društvenog proizvoda, na osnovu koje njihovi vlasnici
stiču dohodak i učestvuju u raspodeli novoostvarene vrednosti.
Vrste tržišta
Prema predmetu razmene razlikujemo:
Tržište roba i usluga
Tržište faktora proizvodnje
Finansijsko tržište
Prema mestu na kome se odvija tržište može biti:
Lokalno tržište
Regionalno tržište
Nacionalno tržište
Međunarodno tržište
Svetsko tržište
Prema stepenu slobode postoji:
Otvoreno tržište – nema ograničenja
PREDMET RAZMENE NA TRŽIŠTU
Roba i usluge
Faktori proizvodnje
Finansijski
instrumenti
Zatvoreno tržište – postoje barijere u pristupu tržištu
Prema konkurentnosti tržište delimo na:
Tržište potpune konkurencije – nema dominantnih preduzeća
Monopolsko tržište – jedno dominantno preduzeće
Oligopolsko tržište– nekoliko dominantnih preduzeća
Prema uslovima razmene razlikujemo:
Slobodno tržište – potpuna sloboda kupoprodajnih odnosa
Vezano tržište – uticaj državne intervencije
U zavisnosti od odnosa ponude i potražnje tržište može biti:
Tržište kupca – tržište na kome je ponuda veća od tražnje
Tržište prodavca – tržište na kome je tražnja veća od ponude
Sa aspekta tržišnih struktura, podela se vrši na:
Perfektno tržište – razmena po tržišnim cenama
Imperfektno tržište – ograničenost konkurencije i diferenciranje proizvoda
Zavisno od mesta na kome se roba nalazi, tržište može biti:
Tržište veleprodavaca
Tržište maloprodavaca
Sa aspekta marketinga, razlikujemo:
Tržište lične potrošnje
Tržište proizvodno-uslužne potrošnje
Jedan od glavnih zadataka istraživanja tržišta jeste procena njegove sadašnje i buduće veličine,
pa se zbog toga mere:
potencijal tržišta - maksimalna količina proizvoda svih kompanija na jednom tržištu
potencijal prodaje - ukupna količina prodaje jedne kompanije
tržišna tražnja - ukupna količina proizvoda koji se prodaju
tražnja kompanije - deo tražnje koja pripada jednoj kompaniji
3. Tražnja
Tražnja predstavlja količinu dobara koju su potrošači sposobni i spremni da kupe u određenom
trenutku po određenoj ceni. Da bi tražnja postojala, potrebno je da kupci mogu da kupe dobra,
odnosno da postoji njihova efektivna tražnja i da postoji određena cena. Prema zakonu tražnje
postoji obrnuta proporcija između cena i tražene količine.
