1
TROŠKOVI U FARMAKOEKONOMICI
UVOD
U praksi raste potreba za pružanjem zdravstvene zaštite,ali resursi za njeno
pružanje su ograničeni.Farmakoekonomika omogućava mjerenje troškova i
ishoda,odnosno posledica terapijskih odluka.Na osnovu toga se određuju
prioritetne intervencije u zdravstvenom sistemu sa ciljem pružanja maksimalne
koristi populaciji u odnosu na raspoložive resurse.Ključni koncept u
zdravstvenoj ekonomiji je da efektivnu zdravstvenu intervenciju,poput
propisivanja odgovarajućeg lijeka,treba preporučiti pacijentima koji će od
togaimati korist.Međutim,ukoliko lijek ima nepovoljan odnos troškova i
ishoda,pacijenti će koristiti resurse koji bi pružili veću korist drugim pacijentima
za isti trošak.
Kod većine novih zdravstvenih tehnologuja dodatna klinička efektivnost je
povezana sa dodatnim troškovima.Farmakoekonomika pomaže u određivanju
da li je trošak ovakvog ishoda novog lijeka prihvatljiv,uzimajući u obzir
raspoložive resurse.
2
1. Troškovi u farmakoekonomici
1.1. Direktni troškovi
To su oni troškovi koji su direktno povezani sa zdravstvenom intervencijom.Oni
se mogu podijeliti na direktne medicinske i direktne nemedicinske
troškove.Direktni medicinski troškovi obuhvataju primanja sdravstvenih
radnika,cijene lijekova i laboratorijskih testova koji su neophodni za
intervenciju.U direktne nemedicinske troškove se ubrajaju troškovi transporta
pacijenta,smještaj porodice,kućna zdravstvena njega itd.
1.2. Indirektni troškovi
Indirektni troškovi takođe mogu biti medicinski i nemedicinski.U medicinske se
ubrajaju izgubljene zarade usled bolovanja ili invaliditeta.Indirektni
nemedicinski troškovi obuhvataju nematerijalne efekte poput kvaliteta
života,emotivne i psihološke aspekte bolesti.Ovu vrstu troškova je veoma teško
procijeniti i izraziti finansijski.Indirektni nemedicinski troškovi se često izdvajaju
u posebnu kategoriju i nazivaju intangibilnim(nematerijalnim) troškovima.
U subkategorije navedenih troškova se ubrajaju :
Ukupni troškovi
,predstavljaju zbir svih izdataka u vezi sa
proizvodom,terapijom ili uslugom uključujući fiksne troškove koji su
nepromjenjivi,u koje se ubrajaju struja,voda,cijena rada itd.,i varijabilne
troškove koji se mijenjaju po jedinici produktivnosti poput troškova
sirovina i sl.
Prosječan trošak
,dobija se dijeljenjem ukupnih troškova za intervenciju
ukupnim brojem intervencija(npr. Brojem pacijenata koji primaju
terapiju).
Marginalni troškovi
,dodatni troškovi nastali proširenjem terapije ili
usluge (npr.produženjem bolničkog boravka za jedan dan)
Inkrementalni troškovi
,predstavljaju razliku troškova alternativnih
intervencija.
4
3.2. Analiza isplativosti (cost-effectiveness analysis)
Kod ove analize,porede se troškovi sa ishodom koji se izražava u naturalnim
jedinicama.Na primjer,to mogu biti srčani udari koji su izbjegnuti,izbjegnute
smrti ili dobijene godine života (life-years gained) koje predstavljaju mjeru
produženja života usled zdravstvene intervencije.Koriste se i procjene kvaliteta
života.One se dobijaju korištenjem instrumenata za procjenu zdravstvenog
kvaliteta života,pomoću kojih se mjeri kvalitet života pacijenta u više
domena,kao što je fizički,emotivni i socijalni.
Najvažnije ograničenje analize isplativosti je njena jednodimenzionalnost,jer se
samo jedan domen ishoda može istražiti po analizi.To može predstavljati
poteškoću,obzirom da je često teško izabrati pojedinačni ishod koji adekvatno
predstavlja korist intervencije.
Za procjenu odnosa troškova i ishoda izračunava se koeficijent inkrementalne
isplativosti(incremental cost-effectivenes ratio, ICER) koji predstavlja količnik
razlike troškova izražene novčano i razlike ishoda izražene u naturalnoj jedinici.
Primjer : Poredimo dvije terapije u liječenju karcinoma.Terapija A se sprovodi
godinu dana i košta 10,000,00 eura.Pacijenti na terapiji A imaju produžen život
u prosjeku za 3,5 godine.Nasuprot tome,terapija B košta 15,000,00 eura a
pacijentima se produžava život u prosjeku za 4,5 godine.Na osnovu podataka
može se izračunati ICER :
15,000-10,000
ICER = -------------------------- = 5,000,00 eura po produženoj godini života
4,5-3,5
3.3 Analiza odnosa troškova i koristi (cost-utility analysis)
Kod ove vrste analize korisnost,odnosno ishod,se mjeri godinama života sa
prilagođenim kvalitetom (quality-adjusted life years,QUALY).
Analiza troškova i korisnosti je multidimenzionalna i uzima u obzir i kvalitet i
kvantitet života,koristeći jedinice mjere.Na primjer,u studijama koje procjenjuju
korist od postmenopauzalne terapije hormonima kod žena,smanjenje rizika od
frakture i ublažavanje menopauzalnih simptoma može se posmatrati zajedno sa
rizicima od moždanog udara ili raka dojke.
U zdravstvenoj ekonomiji korisnost je mjera vrijednosti ili preference društva
prema određenom znanstvenom statusu.Najčešće je ta vrijednost između
nule,koja označava smrt i jedinice koja označava potpuno zdravlje.Korisnost se
