Tumačenje krivičnog zakona

FAKULTET PRAVNIH NAUKA

SEMINARSKI RAD

Predmet: KRIVIČNO PRAVO

Tema

TUMAČENJE KRIVIČNOG PRAVA

PROFESOR

: Prof.dr sc. Mile Matijević

STUDENT

: Ramiz Šahić

SADRŽAJ

Uvod......................................................................................................................................... 3
1.Pojam pravne norme uopšte..................................................................................................4
2.Pojam i značenje tumačenja krivičnog zakona......................................................................4
2.1.Tumačenje krivičnog zakona prema izvoru tumačenja......................................................5
2.1.1.Autentično tumačenje krivičnog zakona.........................................................................5
2.1.2.Sudsko tumačenje krivičnog zakona...............................................................................5
2.1.3.Naučno tumačenje krivičnog zakona..............................................................................5
2.2.Tumačenje krivičnog zakona prema načinu ili metodu tumačenja....................................6
2.2.1.Gramatička metoda..........................................................................................................6
2.2.2.Logička metoda............................................................................................................... 6
Otklanjanje suprotnosti u važećem pravu................................................................................7
2.2.3. Sistematska metoda........................................................................................................ 8
2.2.4. Istorijska metoda............................................................................................................8
2.2.5. Uporedna ili komparativna metoda................................................................................9
2.2.6. Teološka metoda.............................................................................................................9
2.3.Tumačenje krivičnog zakona prema obimu.......................................................................9
3. Analogija u krivičnom pravu................................................................................................9
3.1. Dopuštenost analogije u tumačenju krivičnog zakona......................................................10
3.2. Da li je dopuštena analogija u krivičnom pravu................................................................11
3.3.Analogija intra legem......................................................................................................... 12
3.4. Analogija u korist počinitelja............................................................................................13
4. Tumačenje krivičnog zakona u svrhu ujednačavanja sudske prakse...................................14
Zaključak.................................................................................................................................. 16
Literatura.................................................................................................................................. 17

1. POJAM PRAVNE NORME UOPŠTE

Pod pojmom pravne norme, kao najbitnijeg elementa prava,podrazumjeva se jedna vrsta
društvene norme i pravila o ponašanju ljudi čije ostvarenje obezbjeđuje država.
Pravna norma bi se mogla shvatiti kao pravni atom i ona je najprostiji elemenat prava koji se
ne može više razložiti na prostije pravne elemente.
„Pravna norma je pravilo ponašanja ljudi u društvu koje je zaštićeno državnim aparatom za
fizičku prisilu„.
To su pravila koja su pismeno fiksirana. Znači radi se o pravilu kojeg se pojedinci u jednoj
državi moraju pridržavati, po kome se moraju ponašati.
Ukoliko to ne bi činili, država bi ih svojim aparatom za fizičku prisilu na to natjerala.
To je pravilo o nekom ponašanju ljudi, kao na primjer, obavezno je platiti porez na imovinu,
zabranjeno je ubijati, a pod prijetnjom određene sankcije.
Pravnu normu, ne treba izjednačiti sa određenim članom zakona ili nekog pravnog akta iz
razloga što se rijetko dešava da se ona poklapa sa jednim takvim članom.
Tako, jedan član sadrži ili dio jedne ili više normi, a rijetko potpunu pravnu normu.

2. POJAM I ZNAČENJE TUMAČENJA KRIVIČNOG ZAKONA

Tumačenje uopšte (tj.hermeneutika) se shvata kao „djelatnost kojom se utvrđuje značenje
(smisao) neke materijalne pojave, koja je upotrebljena kao znak da bi se dotično značenje
saopštilo“

.Cilj tumačenja je da se nešto nejasno objasni, učini jasnim, razumljivim i

shvatljivim.
Primjena zakona sastoji se u tzv. supsumciji, odnosno podvođenju određenog ponašanja pod
apstraktni opis krivičnog djela, što je pretpostavka za izricanje krivičnopravne sankcije.
Kao i kada je u pitanju tumačenje prava uopšte i u pogledu tumačenja krivičnih normi je
moguće govoriti o nekoliko dominantnih vrsta tumačenja,a to su:
- izvoru tumačenja:-zasniva se na subjektu koji vrši tumačenje;
- načinu tumačenja-gramatičko, logičko, ciljno, istorijsko,sistematsko i uporedno ;
- obimu: do ovakvog tumačenja dolazi se kada reči i rečenice u krivičnom zakonu
dozvoljavaju različita tumačenja:

Prema izvoru tumačenja razlikujemo:
a) Autentično- ne stvara novi zakon, već objašnjava smisao, daje ga organ koji ga i donosi-
obavezno za sve;
b) Sudsko - daje sud, prilikom donošenja presuda, tumačenje viših sudova nije obavezujuće za
niže sudove, ali ima veliki značaj za njih;
c) Naučno- daje ga nauka krivičnog prava i nije obavezujuće, ali često predstavlja koristan
doprinos u rešavanju spornih pitanja.

Prema načinu tumačenja razlikujemo:
a) GRAMATIČKO – zasniva se na tekstu KZ, a vrši se analizom upotrebljenih reči;
b) LOGIČKO - zasniva se na zakonima logike i postoji više vrsta ovog tumačenja;
c) CILJNO- prvo utvrđuje objekat zaštite, da bi se mogao utvrditi cilj donošenja KZ;
d) ISTORIJSKO- vrši se na osnovu materijala koji su korišćeni u vreme pripreme KZ;
e) SISTEMATSKO-dovođenjem KZ u vezu sa nekim ne KZ, otkriva se njegov smisao
d) UPOREDNO- do pravog smisla KZ dolazi upoređivanjem sa drugim KZ.

R. Lukić/B. Košutić/D. Mitrović,Uvod u pravo, Beograd 2000, 503

2.1. TUMAČENJE KRIVIČNOG ZAKONA PREMA IZVORU TUMAČENJA

2.1.1. AUTENUTIČNO TUMAČENJE KRIVIČNOG ZAKONA

Autentično tumačenje koje daje organ koji donosi krivični zakon (narodna skupština ili
parlament). Ovo tumačenje ima obavezan karakter i tretira se kao sastavni dio zakonske
odredbe koja se tumači. Ovakvo tumačenje nije predviđeno Ustavom, pa kod nas nije ni
moguće, a nije ni poželjno jer stvara poteškoće glede njegova povratnog djelovanja. U širem
smislu u ovo tumačenje ulaze i zakonske definicije ili druge odredbe zakona koje zapravo
znače tumačenje prethodnih.

Ova vrsta tumačenja objavljuje se u službenom glasniku u koje

je objavljen i krivični zakon (Službeni glasnik Republike Srpske, Službene novine Federacije
BiH i sl.). Prema ovoj subjektivnoj teoriji tumačenja krivičnog zakona treba poći od volje
zakonodavca, odnosno od toga kakve je ciljeve zakonodavac htio postići donošenjem zakona.
Slaba tačka ove teorije je da zakon ne može odgovarati na pitanja koja se zbog razvoja
tehnike u vrijeme njegova donošenja nisu ni postavljala.

2.1.2. SUDSKO TUMAČENJE KRIVIČNOG ZAKONA

Sudsko tumačenje daju sudovi u obrazloženjima svojih odluka. Ovakva vrsta tumačenja ima
značaja samo za konkretan slučaj i nema obaveznu snagu za buduće slučajeve. Ipak, ono utiče
na   tumačenje   krivičnih   zakona   u   praksi   ne   sanogom   obaveznosti,   već,   ako   je   dobro
argumentovano   snagom   svoje   ubjedljivosti.   Ovakvom   vrstom   tumačenja   stvara   se   sudska
praksa koja je vrlo značajna, posebno na prostoru Bosne i Hercegovine, na kojoj važe četiri
krivična   zakona,   koji   su   veoma   slični,   a   ipak   različiti   u   nekim   svojim   dijelovima.
Ujednačavanje sudske prakse iz toga razloga veoma je bitno, jer se desavalo da, u zavisnosti
od mjesne nadležnosti i hijerarhije pojedinih sudova, da se primjena istog člana krivičnog
zakona različito tumači i provodi u praksi. Pri Visokom sudskom i tužilačkom savjetu BiH
djeluje Centar za sudsku dokumentaciju, koji u svojim bazama podataka ima oko 11060
sudskih odluka Suda BiH, Vrhovnog suda Republike Srpske, Vrhovnog suda Federacije BiH i
Apelacionog   suda   DC     Brčko,   a   sve   u   cilju   ujednačavanja   sudske   prakse,   i   pravilnom   i
tumačenje   pravnih   normi.   Sudska   praksa   doprinosi   ujednačavanju   zakonskih   propisa   u
praktičnoj primjeni.

2.1.3. NAUČNO TUMAČENJE KRIVIČNOG ZAKONA

Kao   što   i   sam   naziv   kaže,   ovu   vrstu   tumačenja   daje   ga   nauka   krivičnog   prava   i   nije
obavezujuće,   ali   često   predstavlja   koristan   doprinos     u   rešavanju   spornih   pitanja.   Ovo
tumačenje se najčešće iznosi u knjigama, komentarima, člancima, referatima, diskusijama i
drugim   objavljenim   radovima   ili   usmenim   saopštenjima.   Ovo   tumačenje   nema   obaveznu
snagu, ali utiče snagom svoje ubjedljivosti na one koji zakon primjenjuju.

Prof.dr.sc.Mile Matijević,Krivično pravo sa praktikumom,Banja Luka,2015