Tumačenje prava
2. Pojam, predmet i značaj tumačenja prava
Proces primene prava ne bi se mogao zamisliti bez tumačenja prava.
Pošto je saznat pravi tekst i utvrdjeno važenje pravne norme, odnosno niza
kritika norme, pristupa se najsloženijem delu postupka u kome treba
utvrditi pravi smisao, pravo značenje pravne norme. Pristupa se
tumačenju prava.
Tumačenje uopšte podrazumeva delatnost kojom se utvrdjuje
smisao, značenje neke materijalne pojave, koja je nosilac značenja. Ta
pojava, koja je nosilac značenja naziva se znak. Proces tumačenja uopšte
odvija se izmedju dva subjekta: odašiljača značenja i primaoca značenja.
Prvi putem zakona šalje, saopštava sadrzaje svoje psihe, svesti, i prenosi ih
na druge. Drugi, tj. primalac značenja, opaža znak, utvrdjuje se njegov
smisao putem tumačenja, stvarajući odnos izmedju psihe, svesti odašiljača
značenja, iskazane kroz znak i sopstvene psihe i svesti. Prilikom tumačenja
uopšte, znacima se može dati trojako značenje. Prvo, ono značenje koje
tvorac daje znacima.Drugo, ono značenje koje znaci imaju po zakoniku
značenja, i treće, ono značenje koje znacima daje subjekt tumačenja
(primalac značenja) prema zakoniku značenja.
Tumačenje prava, kao podvrsta tumačenja uopšte, jeste
intelektualna delatnost kojom se utvrdjuje tačno (ili pravo) značenje
(smisao) pravne norme. Pravne norme su po pravilu izražene jezikom, pa
tumačenje pravnih normi spada u tumačenje pomoću jezika. Ako pravna
norma nije jezikom iskazana, već nekim drugim materijalnim sredstvom
(na primer, pokretom tela), onda njeno tumačenje izlazi iz okvira jezika.
I kod tumačenja prava postoje dve strane: tvorac pravne norme i
tumač pravne norme. Tvorac pravne norme sadržaje svojih svesnih htenja
po pitanju regulacije odredjenih odnosa iskazuje kao znak. Taj znak nije
ništa drugo do pravna norma. Tumač utvrdjuje pravo značenje tog znaka,
odnosno pravne norme. On može dati trojako značenje znaku, odnosno
normi. Prvo, ono značenje koje tvorac daje normi, drugo, ono značenje koje
norma objektivno ima po zakoniku značenja, i treće, ono značenje koje
normi daje sam tumač. Dakle, predmet tumačenja prava je pravna norma.
str 4
Tumačenje prava
Svaka pravna norma može biti predmet tumačenja. Tumačenje prava ima
izuzetan značaj. Svaka pravna norma treba da bude protumačena, pa tek
onda da se neposredno primenjuje. Bez tumačenja prava proces primene
pravnih normi bio bi otežan ili onemogucen, ugrozila bi se efikasnost u
ostvarivanju uloge pravnog poretka u društvu. Jer, cilj svakog pravnog
poretka je da bude efikasan, da se primenjuje onako kako je odredjen na
zakonit način. A to se pored, ostalog, postiže tumačenjem prava, kada treba
doći do pravog, tačnog značenja pravne norme. Jer, pravna norma može
imati jedno ili vise značenja, a od tih značenja, treba utvrditi ono koje je
pravo značenje pravne norme.
3. Tumačenje državnih organa
Tumačenje prava gde se kao tumači javljaju razni državni organi
naziva se tumačenje državnih organa. Podela državnih organa po
poslovima koje obavljaju vrši se na zakonodavne, upravne i sudske
državne organe. Shodno tome, kao tumači prava javljaju se zakonodavni,
upravni i sudski organi. Ako oni tumače sopstvene pravne akte, odn.
norme, onda je reč o njihovim autentičnim (interpretativnim)
tumačenjima, a što u principu nije pozeljno u pravu, jer u pravu treba
očekivati da neko drugi tumači akt donosioca.Znači,poželjno je da državni
organi ne tumače sopstvene akte, dok je potrebno da tumace akte drugih
organa.
Zakonodavno tumačenje vrše zakonodavni organi. Takvo tumačenje
je autentično (interpretativno). Iz prostog razloga što se zakonodavni organ
javlja i kao tvorac prava, tvorac najznačajnijih pravnih normi. Pa kako bi
bio i tumač, u jednom organu sjedinila bi se uloga i tvorca i tumača prava,
sto bi uslovilo da ostali organi ne bi mogli dalje tumačiti norme, već bi
morali postupati po tumačenju zakonodavnih organa. Ipak, u odredjenim
situacijama dešava se da i zakonodavni organ pored toga što je tvorac
pravne norme, odnosno pravnog akta, bude i tumač tog prava. Takvo
tumačenje zakonodavnog organa naziva se autentično tumačenje.
str 5
