2
SADRŽAJ
1. UVOD
............................................................................................................................3
2. ANATOMIJA DOJKE
.................................................................................................4
3. BOLESTI DOJKE
........................................................................................................5
3.1. Netumorske bolesti dojke .....................................................................................5
3.2. Tumorske bolesti dojke .........................................................................................5
4. TUMORI DOJKE
........................................................................................................ 6
4.1 Benigni (dobroćudni) tumori dojke .......................................................................7
4.1.1. Uzroci nastanka .....................................................................................7
4.1.2. Klinička slika ........................................................................................7
4.1.3. Dijagnoza .............................................................................................. 8
4.1.4. Liječenje ................................................................................................8
4.2. Maligni (zloćudni) tumori dojke ...........................................................................8
4.2.1. Faktori rizika .........................................................................................9
4.2.2. Klinička slika ........................................................................................10
4.2.3. Simptomi ...............................................................................................11
4.2.4. Dijagnoza .............................................................................................. 11
4.2.5. Liječenje ................................................................................................11
4.2.6. Komplikacije .........................................................................................12
4.2.7. Prevencija ..............................................................................................12
5. PREGLED DOJKI
....................................................................................................... 13
5.1. Mamografija ..........................................................................................................16
5.2. Ultrazvuk ...............................................................................................................18
5.3. Biopsija .................................................................................................................18
6. ZAKLJUČAK
............................................................................................................... 20
7. LITERATURA
............................................................................................................. 21
3
1. UVOD
Dojka
ili
mliječna žlijezda
( lat.
mamma
, grč.
mastos
) najveća je kožna
žljezda.
Nalazi se
na ventralnoj strani prsnog koša na granici
kosti
i
četvrtog
rebra
.
Dojka ženskog
novorođenčeta ne razlikuje se od dojke muškog novorođenčeta. Do početka
puberteta
muške i
ženske dojke razvijaju se jednako, a onda se muška dojka u pravilu dalje ne razvija, dok se
ženska pod utjecajem
ženskih spolnih hormona razvija i njezin razvitak završava tek za
vrijeme
trudnoće i dojenja.
Dojka žene je složena tubuloalveolarna žlijezda, izgrađena od 20 do 25 pojedinačnih
žlijezda. Svaka od njih zajedno s vezivnim i masnim tkivom izgrađuje po jedan režanj.
Režnjevi su međusobno odijeljeni gušćim vezivnim tkivom, a svakom režnju dojke pripada
jedan glavni odvodni kanal (
ductus lactiferus
), koji završava ljevkastim proširenjem na
bradavici.
Bradavica dojke (
mamilla mammae
) i pojas koji je okružuje (
areola mammae
)
pokriveni su nježnom i jače pigmentiranom kožom. Epidermis bradavice i areole u žena je
jače orožen ( kao zaštita kod dojenja ). Vezivno tkivo bradavice sadržava veliki broj krvnih i
limfnih žila i glatkih mišićnih stanica, koje su smještene kružno i uzdužno oko odvodnih
kanala, a radijarno i transvenzalno na bazi bradavice. Tijekom trudnoće se znatno povećavaju
žljezdani elementi na račun vezivnog tkiva zahvaljujući djelovanju
estradiola
i progesterona, a
promjene su vidljive od drugog mjeseca trudnoće.
Slika 1. Dojka
5
3. BOLESTI DOJKE
Kod žena dojka je složeno građen organ vrlo osjetljiv na hormonalne utjecaje. Zbog ranije
navedenog, dojke žene su vrlo osjetljive i sklone patološkim promjenama.Sve bolesti dojke se
dijele na netumorske i tumorske bolesti.
3.1
.
Netumorske bolesti dojke
1. Poremećaji razvoja:
amastija ( manjak dojke ), micromastija ( male dojke ), macromastia
(velike dojke ), polymastia ( prekobrojne dojke ), athelia ( manjak bradavice ) microthelia
(sitna uvučena bradavica ), polythelia ( prekobrojna bradavica ).
2.
Poremećaji funkcije: galaktoreja ( izlučivanje mlijeka izvan doba dojenja ), secernirajuća
dojka, krvareća dojka, mastodinija ( bolna dojka ), produljeno dojenje, preobilna količina
mlijeka, neizdašnost dojki i spontano otjecanje mlijeka.
3.
Regresivne promjene: atrofija ( "smežurane" dojke ) , distrofija ( pretvaranje tkiva dojke u
mast, sluz ili stvaranje kalcifikata ) i steatonekroza ( u izumrlo masno tkivo se ulaže vapno, pa
se manifestira kao tvrd - nekad bolan čvor u dojci ).
4.
Upalne promjene: theilitis ( upala bradavice ), areolitis ( upala areole ), intertrigo ( ekcem
submamalnog sulkusa ), mastitis ( upala mliječne žlijezde, najčešće u prva dva tjedna nakon
poroda ), apsces ( lokalizirana gnojna upala ), karbunkul ( gnojna infekcija kože i potkožnog
tkiva dojke s brojnim gnojnim čepovima ) i rijetko tuberkuloza, sifilis i aktinomikoza.
5.
Displazije. Najčešća i najvažnija je fibrocistična bolest dojke. To je najčešća bolest dojke
uopće i najčešći povod javljanju liječniku radi pregleda dojke, a navodi se i kao
predisponirajući čimbenik raka dojke. Radi se o bujanju vezivnog tkiva ( fibroza ) ili stanica
mliječne žlijezde ( epitelijalna hiperplazija ) ili o stvaranju cističnih formacija ili o
kombinacijama navedenih pojava. Riječ je o promjenama uzrokovanim hormonalnim
utjecajima ( estrogen, progesteron, prolaktin ) .
3.2. Tumorske bolesti dojke
1.
Dobroćudni tumori. Najčešći je fibroadenom ( češći je u mlađih žena ) i papilom ( resičasto
bujanje u mliječnom vodu koje često uzrokuje krvarenje, pa je čak 50% svih krvavih
iscjedaka iz bradavice uzrokovano tom promjenom ). Ostali su prilično rijetki. To su: lipom,
fibrom, hemangiom, neurinom, hondrom. Ciste također pripadaju ovoj skupini. Poseban oblik
rijetkog tumora dojke su phyllodes tumori ( sastoje se od cističnih formacija kojima listasto
bujaju izdanci
stanica ).
2. Zloćudni tumori ( rak dojke ).
6
4. TUMORI DOJKE
Promjene u dojci se jako često javljaju kod
žena. U oko 70% žena se nalaze klinički
manifestne promjene. U oko 40 % žena javljaju se
fibrocistične promjene dojke, koje nisu
tumori, nego promjene oblika, veličine i strukture koje nastaju usljed produžene hormonske
stimulacije. Kod 13% žena se nalaze razne tumoru slične lezije i upalni procesi. Kod 7% žena
se javlja fibroadenom - benigni tumor dojke. Kod 10% se dijagnosticiraju maligni tumori
dojke. Prema svom biološkom ponašanju, tumori dojke se dijele na benigne ( dobroćudne ) i
maligne ( zloćudne ).
A - dobroćudni tumor dojke je po pravilu jasno ograničen
B - zvjezdolika sjenka označava zloćudni tumor dojke
Slika 3. Promjene na ćelijama
