1
2. GLOBALIZACIJA I TURIZAM
Doc. dr Vaso Jegdić, 2015.
2.1. Turizam kao globalna pojava
Retko koji fenomen, kao turizam, već samim svojim postojanjem odnosno načinom
manifestovanja zaslužuje epitet ˝globalne˝ pojave. Globalni karakter turizma često se
objašnjava sasvim jednostavnim primerima u kojima se ističe izrazita globalna mobilnost
savremenog turizma i turista, potstaknuta brzim transportnim sredstvima i sve povoljnijim
cenama raznih oblika turističkih paket aranžmana. Savremeni turizam, kao stalno rastući
masovni fenomen, višestruko je uključen u složene procese globalizacije. Premda se na
turističkom tržištu osećaju novi trendovi tražnje, još uvek se ukupni međunarodni promet
odvija unutar evropskih zemalja, dakle intra – regionalno. Od ukupnog broja turista u Evropi,
kao najrazvijenijoj turističkoj regiji sveta, gotovo 90% ukupnog broja turista otpada na
Evropljane. Upravo iz tog razloga, ekonomije evropskih zemalja zavisnije su od turizma u
odnosu na svetski prosek, budući da je udeo turističke potrošnje u njihovom bruto društvenom
proizvodu viši od svetskog proseka.
Turizam potstiče globalizaciju. Njegova globalizacijska funkcija ne proizilazi
prvenstveno iz činjenice da je turizam jedna od vodećih svetskih industrija. Turizam snagu
uticaja na proces globalizacije prvenstveno iskazuje brzinom razmene ekonomskih i kulturnih
uticaja između turista i lokalnih zajednica. Tako je turizam, najpre u procesu globalizacije
odigrao funkciju preteča savremenih komunikacija, a potom je savremeni turizam postao
glavni receptor novih medija komunikacije s kojima simultano deluje na širenju vremenske i
prostorne biti globalizacije. Procesi globalizacije menjaju društvene odnose, prvenstveno u
sferi rada, a slobodno vreme postaje generator razvoja u razvijenim zemljama.
Potrebno je spomenuti i procese koncentracije i centralizacije kapitala, kojima
pogoduje globalizacija, a događaju se neprekidno i u turističkoj ponudi. Tako se oblikuju ne
samo upravljački, poslovni i tehnološki sistemi u obliku velikih hotelskih i restoraterskih
lanaca i agencijskih korporacija, već i prostorne koncentracije u kojima se proizvodi
˝destinacijski proizvod.˝ Istovremeno, nove turističke potrebe zahtevaju oblikovanje ponude
prilagođene turisti pojedincu, što znači uvažavanje tzv. ekonomije malih razmera. Pomirenje
tih suprotnosti koje su istovremeni proizvod globalizacije, nije moguće bez aktivne, selektivne
i sofisticirane turističke politike države (Dulčić, Petrić, 2001).
Globalizaciju karakteriše sve veća međuzavisnost nacionalnih ekonomija sa svetskom
2
privredom. Zemlje u svetu su povezane u multidimenzionalnu mrežu ekonomskih, socijalnih
i političkih veza. U meri u kojoj te veze postaju značajnije i kompleksnije, pojedine
nacionalne ekonomije osećaju sve pozitivnije i negativnije efekte u svetskoj ekonomiji. Sve
države su u pozciji da pronađu stepen ravnoteže između ekonomske samostalnosti i nivoa
uključenosti u međunarodnu ekonomiju. Neosporno je da je turizam faktor rasta svetske
ekonomije, najveća izvozna industrija i bitan izvor deviznog priliva. Pored toga, on stvara
dodatnu vrednost ekonomski nerazvijenim prostorima. Turizam najveći deo svog rasta duguje
liberalizaciji koja je zahvatila turističko tržište u svetu. Proces globalizacije ima za rezultat
veću konkurenciju među turističkim destinacijama koja stvara pobednike ali i gubitnike.
2.1.1. Odrednice globalizovanog turističkog tržišta
Globalizacija uslovljava pojavu globalnog proizvoda, podelu tržišnih segmenata na
multinacionalnom nivou, upravljanje rizicima služeći se svetskim valutama, te razvijanje
multinacionalnih, globalnih, internacionalnih ili transnacionalnih strategija. Cilj je proširenje
domaćeg tržišta regionalnim nastupom i integrisanje u svetski ekonomski sistem putem
stranih ili domaćih transnacionalnih preduzeća. Globalizacija otvara mogućnost širenja tržišta
proizvoda i usluga uklanjanjem trgovinskih barijera, ali s druge strane, povećava pritisak
konkurencije. Dolazi do brojinih promena: informacije postaju dostupne na svetskom nivou,
konkurencija je globalna, potrošači su sve zahtevniji a njihova lojalnost tradicionalnim
brendovima sve manja, konkurentska prednost traje sve kraće usled reakcije konkurenata,...
Globalizacija utiče na celokupno turističko poslovanje. Prednosti koje proističu iz
globalizacijskih procesa, i s obzirom na turistički sistem ali i na ekonomski sistem u celini,
reflektuju se u razvijenim turističkim destinacijama koje su uspele da uklone državne barijere
prilagođavajući se na taj način novim tržišnim uslovima. Globalizacijski procesi su se odrazili
i na proizvodne odnose u turističkim destinacijama. Pojava novih turističkih destinacija
uzrokuje porast ponude, što direktno utiče na smanjenje cena, a što se u krajnjem negativno
odražava na srednja i mala preduzeća.
Glavni efekti koji proizilaze iz uticaja globalizacijskih procesa na turizam su (Pavlić,
2004: 225):
Nagli porast potencijalne turističke tražnje za brojnim destinacijama, pri čemu se mora
naglasiti da potrošače željne iskustva ne privlače samo obližnje destinacije nego celi
svet postaje potencijalno odredište,
