Originalni naučni rad
Škola biznisa
Broj 4/2012
UDC 338.48-6:502/504(497.113
Fruška gora)
Aleksandra Vujko
Tamara Gajić
Bojana Kovačević
TURIZAM U ZAŠTIĆENIM PRIRODNIM PROSTORIMA –
EKOTURIZAM FRUŠKE GORE
Sažetak:
Zaštićeni prostori mogu obezbediti mogućnosti za višestruku korist: stvaranje prihoda i otvaranje
novih radnih mesta, za istraživanje i monitoring, za edukaciju o zaštićenim područjima, za rekreaciju i
turizam. Glavni cilj rada je da prikaže identifikaciju, procenu i upotrebu indikatora održivog razvoja turizma
u Nacionalnom parku Fruška gora i da prikaže da je ekoturizam održiv i poželjan oblik turizma u zaštićenim
prostorima. Osnovna hipoteza od koje se u radu pošlo bila je da se istraže načini upravljanja osetljivim
turističkim destinacijama kakve su nacionalni parkovi, sa kvantitativnim i kvalitativnim informacijama šta je
to što u budućnosti može povećati održivost razvoja ekoturizma u Srbiji. Jedna od osnovnih metoda kojom se
nastojalo doći do takvih podataka bila je SWOT analiza.
Ključne reči:
Fruška gora, nacionalni park, turistički razvoj, životna sredina, ekoturizam.
TOURISM IN PROTECTED NATURAL AREAS: ECOTOURISM
OF THE FRUŠKA GORA MOUNTAIN
Abstract:
Protected areas can provide opportunities for multiple benefits: income generation and job
creation, research and monitoring, for training in protected areas, recreation and tourism. The main
objective of this paper is to present the identification, evaluation and use of indicators of sustainable tourism
development in the National Park and to show that ecotourism is a sustainable and desirable form of tourism
in protected areas. The main hypothesis of the work that went was to explore ways of managing sensitive
Tourist destinations such as national parks, with quantitative and qualitative information as to what the
future may increase the sustainability of ecotourism development in Serbia. One of the basic method that we
have tried to get such data was the SWOT analysis.
Keywords:
Fruška Gora, National Park, tourism development, environment, ecotourism.
UVOD
Svetska turistička organizacija (
World Tourist Organization
– WTO) definiše održivi turizam kao
načelo koje s jedne strane zadovoljava potrebe turista i potrebe turističke destinacije, a s druge
strane štiti i povećava turističke mogućnosti za potrebe budućih generacija; zadovoljava potrebe
današnjih turista ali i regije domaćina, te istovremeno štiti i uvećava razvojne potencijale (Bramwell
et al., 1998). Nacionalni park Fruška gora predstavlja izuzetnu prirodnu i kulturnu vrednost, tako da
postoji obaveza države, institucija i svakog pojedinca da vodi brigu o njemu. Kada je ekoturizam u
pitanju ta obaveza se još više intenzivira, a regulisana je nacionalnim zakonodavstvom i
Dr Aleksandra Vujko, istraživač, Prirodno-matematički fakultet, Novi Sad, [email protected].
Dr Tamara Gajić, profesor strukovnih studija, Visoka poslovna škola strukovnih studija, Vladimira Perića Valtera 4,
Novi Sad, [email protected].
Mr Bojana Kovačević, asistent, Visoka poslovna škola strukovnih studija, Vladimira Perića Valtera 4, Novi Sad.
Aleksandra Vujko,
Tamara Gajić, Bojana Kovačević | 9
ŠKOLA BIZNISA
međunarodnim sporazumima kojima je i Srbija pristupila. Koncept održivog razvoja turizma
uglavnom se bazira na preduzimanju sledećih aktivnosti (Angelus i sar., 2003): novi zakonski i
institucionalni aranžmani, odgovarajući finansijsko-ekonomski aranžmani, nova tehnološka i
tehnička rešenja, promocija i obrazovanje, novi način javne komunikacije i interakcije, sa
naglaskom na otvorenost, participativnost i transparentnost i nove koalicije za održivi razvoj.
Navedeni socijalni, ekonomski, politički, ekološko-prostorni i međugeneracijski principi i
kriterijumi su ipak opšti, i nisu, dakle, direktno primenjivi. Oni zahtevaju usklađivanje i primenu,
što se u većini zemalja koje se suočavaju s ovim problemom i čini. U okviru konkretne strategije ili
politike održivog razvoja, kombinuje se veći broj opštih i posebnih načela i kriterijuma. Praksa je
pokazala da opšti principi i kategorije koncepta održivosti nisu neposredno upotrebljivi u
pripremanju, donošenju i sprovođenju poslovnih odluka, kao i svih odluka koje se tiču održivosti.
Ove principe je stoga neophodno operacionalizovati i konkretizovati, tako da izražavaju kriterijume
i sadržaje konkretnog tržišnog i geografskog prostora (Munitlak-Ivanović, 2005). S obzirom na to
da održivost ima više značenja i sadržaja, za konkretnu zajednicu je održivo ono što: omogućuje
trajan ekonomski rast i razvoj, socijalnu prihvatljivost, odnos i meru ekonomskog i socijalnog
razvoja usklađuje prema ekološkim kapacitetima i što je politički prihvatljivo (može biti predmet
dogovora u zvaničnim institucijama). Sledeća veoma bitna stavka vezana za održivi ekoturizam na
planinama bila bi neophodnost uključivanja lokalnog stanovništva u celi tok planiranja, kao i
realizacije razvoja ekoturizma, budući da se razvoj destinacije sprovodi na njihovom terenu, pa
negativne ili pozitivne posledice oni najbolje osećaju (Stojanović, 2006). U tom smislu, glavni cilj
rada je da prikaže identifikaciju, procenu i upotrebu indikatora održivog razvoja turizma u
Nacionalnom parku Fruška Gora i da prikaže da je ekoturizam održiv i poželjan oblik turizma u
zaštićenim prostorima, da se on iskoristi kao osnova za postavljanje odgovarajuće analize prednosti
i nedostataka, povoljnosti i nepovoljnosti ekoturizma Fruške gore, dobijene ispitivanjem mišljenja
trenutnih donosilaca odluka u turizmu na ovom prostoru. Svrha rada je da se uočene prednosti i
povoljnosti ekoturizma na Fruškoj gori iskoriste za izradu konkretnih inovativnih projekata
(Cutumisu, Cottrel, 2004), koji bi razradili sistem unutrašnjih ali i prekograničnih partnerstva kojabi
doprinela održivom razvoju, podsticanju poduzetništva i većem broju uživatelja u ekoturizmu
Fruške gore.
METODOLOGIJA
Istraživanje je predstavljalo kombinaciju kvantitativnih metoda (statistika i internet analize) i
kvalitativnih metoda (intervju, razgovor i pisani dokumenti). U fazi definisanja teorijskog okvira
rada korišten je bibliografsko-spekulativni, a prilikom obrade i interpretacije rezultata deskriptivni
metod. U cilju dobijanja što boljih rezultata, urađena je i analiza prednosti i nedostataka, povoljnosti
i nepovoljnosti (SWOT analiza), ekoturizma Fruške gore, a vođeni su razgovori sa svima koji
direktno ili indirektno čine da turizam Nacionalnog parka i njegove neposredne okoline funkcioniše
u sadašnjem obliku, a koji bi mogli, naravno, doprineti njegovom razvoju. Vođeni su razgovori sa:
mr Dragišom Savićem, dr Aleksandrom Marićem i dipl. inž. šumarstva Goranom Matićem, iz
Nacionalnog parka Fruška gora, gospodinom Gvozdenom Perkovićem iz TOV-a, kao i gospođom
Tamarom Stojanović zaduženom za pitanje Fruške gore pri Pokrajinskom sekretarijatu za zaštitu
životne sredine.
REZULTATI I DISKUSIJA
Fruška gora je proglašena nacionalnim parkom 1960. godine, u cilju osiguranja njene trajne zaštite.
Na osnovu člana 49. Zakona o zaštiti životne sredine (
Službeni glasnik RS
, br. 66/91) u zaštićenim
prirodnim dobrima se ustanovljavaju režimi I, II i III stepena zaštite, a propisane su i opšte mere za
prostor režima I, II i III stepena zaštite. Posebne mere se odnose na zaštitu, očuvanje i unapređenje
prostornih celina sa značajnim prirodnim vrednostima i pojavama i to za: prostor režima I stepena,
prostor režima II stepena i prostor režima III stepena zaštite. Posebne mere prostora režima I
