FAKULTET PRAVNIH NAUKA
SEMINARSKI RAD
Predmet: PARNIČNNI POSTUPAK I PROCESNO PRAVO
Tema
:
TUŽBA
Profesor: Prof.dr. Mirjana Zeljković student: Ramiz Šahić
Sadržaj
Uvod......................................................................................................................................... 3
1.UKRATKO O ISTORIJATU TUŽBE..................................................................................4
2.TUŽBA..................................................................................................................................5
3.FORMA I SADRŽAJ TUŽBE.............................................................................................. 6
4.OSNOV ZA NADLEŽNOST............................................................................................... 7
4.1.APSOLUTNA NADLEŽNOST.........................................................................................8
4.2.RELATIVNA NADLEŽNOST..........................................................................................8
4.2.1. STVARNA NADLEŽNOST..........................................................................................8
4.2.2. MJESNA NADLEŽNOST............................................................................................. 9
4.2.2.1.IZBERIVA NADLEŽNOST........................................................................................9
4.2.2.2. ISKLJUČIVA MJESNA NADLEŽNOST..................................................................10
5. TUŽBENI ZAHTJEV.......................................................................................................... 11
5.1. POSLJEDICE PODNOŠENJA TUŽBE........................................................................... 12
6. ČINJENICE I DOKAZI.......................................................................................................12
7. VRIJEDNOSTI SPORA.......................................................................................................13
8.PRAVNI OSNOV.................................................................................................................14
9.PODNESAK..........................................................................................................................14
10. VRSTE TUŽBI...................................................................................................................14
10.1. Kondemntaorne ili obvezujuće tužbe..............................................................................15
10.2. Deklaratorne ili utvrđujuće tužbe....................................................................................15
10.3. Konstitutivna ili preobražajna tužba................................................................................16
11. PREINAČENJE TUŽBE....................................................................................................17
11.1. Objektivno preinačenje tužbe..........................................................................................17
11.2. Subjektivno preinačenje tužbe.........................................................................................18
12. POVLAČENJE TUŽBE.....................................................................................................18
PRIMJERAK TUŽBE..............................................................................................................19
ZAKLJUČAK.......................................................................................................................... 20
Literatura.................................................................................................................................. 21
2
Rimski pravnik Celz tužbu je definisao kao mogućnost da putem suda zahijevamo ono pravo
koje nam pripada. Rimljani nisu imali generalnu tužbu, a pravna zaštita bila je ograničena,
tužbe su dobivale imena po postupku koji se za njih koristio. Npr.
Rei vindicatio
(vlasnička
tužba, koja je dobila naziv po štapiću koji se stavljao na stvar u svojinskom sporu, po Pretoru
koji ih je ustanovio tužba je nosila naziv
actio Publiciana
, ili ako je ustanovljena po pravniku
actio Pauliana
.
Tužbe tog doba dijelile su se prema različitim kriterijumima, pa tako se razlikuju:
1) Actiones in rem i actiones in personam, od kojih prve štite neko apsolutno pravo (stvarno,
nasljedno), te djeluju prema svima, tj. erga omnes, dok druge štite obligaciona, relativna prava
i djeluju prema određenom licu, odnosno inter partes.
2) Actiones civile i actiones honorariae, odnosno tužbe koje je predvidjelo ius civile, tj.
civilne tužbe (rei vindicatio, actio negatoria, actio noxalis i dr. ) i tužbe koje su uveli pretori,
tj. pretorske ili honorarne tužbe od kojih se izdvajaju: Actiones utiles - civilne tužbe čiju je
primjenu pretor proširio, na neki sličan slučaj, iz razloga potrebe, odnosno korisnosti. Ova
tužba ima odnosno korisnosti. Ova tužba ima sličnosti sa anglosaksonskim action on the case
(tužba koja se daje za taj slučaj, a ne tužba na osnovu predvidjenog writa), a u ovom je slučaju
ulogu pretora vršio kancelar, odnosno ministar pravde a na osnovu ovlaštenja
Vestminsterskog statuta izdatog 1385. godine. Actiones ficticiae - su tužbe sa fikcijom da
postoji neki elemenat koji nedostaje da bi se mogla primjeniti tužba ius civile-a.
Actiones in factum - su tužbe koje se, za razliku od prethodnih, sasvim udaljuju od civilnih
uzora, te jasno ukazuju da je pretor ne samo interpretator, nego i stvaralac prava. Ove su
tužbe, naime opisivale činjenično stanje kakvo je navodio tužitelj, kao i kondemnacioni nalog
sucu da tuženog osudi, odnosno oslobodi, u zavisnosti od mogućnosti tužitelja da dokaže
istinitost navedenih činjenica. Akcije in factum bijahu rašireno sredstvo kojim je pretor
pružao pravnu zaštitu za nove odnose koji do tada nisu imali zaštite po civilnom pravu
2
.
3) Actionis stricti iuris u actionis bonae fidei, od kojih prve, tužbe „strogo po zakonu“
preferiraju formu nad suštinom i sudija je vezan onim što je dobijao od pretora u obliku
formule, a prigovor se mogao staviti samo u stadijumu pred pretorom, odnosno prije nego je
sastavljena formula koja će biti upućena sudiji, dok je u postupku bonae fidei, sudija manje
vezan formulom, te uzima u obzir i naknadno iznijete prigovore.
4) Reipersekutorne i penalne tužbe. Postoje tužbe kojima se zahtijeva samo stvar (rei
persecutio), odnosno jednostruka njena vrijednost, jer svakla presuda glasi na sumu novca.
Nasuprot tome, penalne su tužbe glasile na dvostruki, trostruki ili četverostruki iznos.
3
I u srednjevjekovnom engleskom Common law sistemu, važilo je načelo da nema prava ako
nema tužbe (Ubi emedium ibi ius-gdje je pravni lijek, tu je i pravo), te je svaki slučaj imao
svoj writ, tj. formulu.
Iako je ovaj istorijski osvrt blago rečeno sažet do minimuma, i nedovoljan je da se u cijelosti
opiše tužba i njena primjena kroz istoriju, ipak sam pokušao samo u kratkim crtama približiti
njen značaj kroz istoriju, kao osnovnog sredstva za zaštitu subjektivnog prava svakog
građanina.
2
O. Stanovejić,Rimsko pravo,2000, Srpsko Sarajevo,str.156.
3
M.Horvat,Rimsko pravo,1980,Zagreb,str.354.
4
2. TUŽBA
U članu 53. Zakona o parničnom postupku Republike Srpske („Službeni glasnik Republike
Srpske“, br.58/03,85/03,74/05,63/07 i 61/13), stoji da se parnični postupak pokreće tužbom.
Tužba mora da sadrži:
1) određen zahtjev u pogledu glavne stvari i sporednih traženja (tužbeni zahtjev),
2) činjenice na kojima tužilac zasniva tužbeni zahtjev,
3) dokaze kojima se utvrđuju ove činjenice,
4) naznačenje vrijednosti spora i
5) druge podatke koje u skladu sa odredbom člana 334. ovog zakona mora da ima svaki
podnesak
.
Ako je tužilac u tužbi naveo pravni osnov, sud nije vezan za njega.
4
Tužba je prva parnična radnja kojom se pokreće parnični postupak za zaštitu određenog
subjektivnog građanskog prava. Tužilac se obraća sudu sa zahtjevom da sud donese odluku
kojom tužitelju pruža određenu pravnu zaštitu, u odnosu na tuženog za koga tvrdi da se prema
njemu nalazi u određenoj građansko pravnoj obavezi koju neće da dobrovoljno ispuni ili u
odnosu na koga tvrdi da je u svoju korist tražiti autoritativno utvrđenje sadržaja nekog
pravnog odnosa ili proizvođenje neke promjene u pravnim odnosima. Podnošenjem tužbe
zasniva se dvostrani procesni odnos između tužitelja i suda, a dostavljanjem tužbe tuženom
zasniva se trostrani procesni odnos. Stranke u parnici označavaju se kao tužilac i tuženi. •
Odnosi stranaka i suda: tužilac tuženi sud • tužilac-stranka koja traži zaštitu svog prava, •
tuženi-stranka prema kojoj se taj zahtjev ostvaruje. Prvi izuzetak od pravila da se parnica
pokreće kada postoje suprotni interesi stranaka jeste: kada za primjenu prava ili pravnog
odnosa nije dovoljna saglasnost stranaka već je nužna odluka suda, Primjer: -bračni sporovi
kada su obe stranke saglasne (razvod braka ili poništaj braka). Drugi izuzetak je kada treće
lice može pokrenuti postupak, ako je u nekom pravnom odnosu sa strankama. Primjer: -u
bračnim sporovima treća lica mogu imati neposredan pravni interes da se poništi brak. Dakle
postupak se pokreće tužbom ali se ne može pokrenuti po službenoj dužnosti već isključivo na
zahtjev stranke
5
.
Već kod podnošenja tužbe dolazi do izražaja značaj Načela dispozitivnosti (čl.2) kao jednog
od osnovnih načela parničnog postupka. Ovo načelo je ograničeno samo na procesne
dispozicije a ne i na materijalnopravne. Tako stranka može tražiti izuzeće sudije, oslobađanje
od plaćanja troškova postupka, izbora mjesno nadležnog suda, obezbjeđenje dokaza,
kumulaciju zahtjeva. U skladu sa ovim načelom je i pravo stranke da raspolaže sa svojim
zahtjevom (čl.3) ali ne i nedopuštenim raspolaganjima, koja sud neće uvažiti. Primjer: Ako je
za punovažnost ugovora o prometu nekretnina, ortakluka u izgradnji porodične stambene
zgrade ili ugovora o zakupu poljoprivrednog zemljišta, propisana obavezna pismena forma,
ovjera potpisa ili registrovanje ugovora kod nadležnog upravnog organa, onda sud ne može
usvojiti zahtjev stranaka, ako ovi uslovi nisu ispunjeni, bez obzira što tuženi priznaje zahtjev
u parnici ili što je ugovor faktički izvršen, ili što stranke hoće da o takvom zahtjevu zaključe
sudsko poravnanje. Stranka se može i odreći od tužbenog zahtjeva, priznati zahtjev
protivnika, sklopiti sudsko poravnanje i time utjecati i na materijalnopravne posljedice . Ovo
4
Zakon o parničnom postupku Republike Srpske („Službeni glasnik Republike Srpske „ br.
br.58/03,85/03,74/05,63/07 i 61/13)
5
CEST F BiH, Modul 2-Građnaks oblast, Sarajevo 2009.godina, str.8
5
