1. UVOD U PRIVREDNO PRAVO
Istorija ljudskog roda i težnje za stvaranje privrednog prava se poklapaju. Na tom putu
stvarane su razne teorije o pravu i državi, čija dva pola čine prirodno pravo i pozitivno
pravo. Otuda i globalna podela na prirodnopravne teorije i pravni pozitivizam. U
okviru ovog drugog razvile su se brojne teorije koje pravo i državu osvetljavaju iz
raznih oglova, pravnog, istorijskog, sociološkog, filozofskog, pravednog ( pravičnog )
itd.
2. POJAM I REGULATIVA UGOVORA U PRIVREDI
Privredno pravo se razlikuje od građanskog prava po svojim specifičnostima u dva
pravca: ili je neki institut građanskog prava pretrpeo modifikaciju u privrednom pravu
ili, privredno pravo poznaje specifične institute, nepoznate građanskom pravu..
Građansko pravo, stoga, čini celinu sa privrednim pravom, bez obzira na to na koji su
način jedno i drugo pravo regulisani,a mogu biti regulisani ili jedinstvenim propisima
ili je u zakonodavstvu usvojen dualitet propisa, što podrazumeva posebne propise za
privredno pravo. U ovakvim odnosima građanskog i privrednog prava treba posmatrati
poziciju ugovora u privredi. Postoje ugovori koji su po svojoj pravnoj sadržini tipično
građanski, kao što su ugovori naslednog i porodičnog prava ( npr. Predbračni ugovor,
ugovor o doživotnom izdržavanju ). Sa druge strane to se isto može reći za pojedince
tipično privredne ugovore ( npr. Ugovor o proizvodnoj kooperaciji dva preduzeća ).
Međutim, veliki je broj zajedničkih ugovora, koje možemo svrstati u građanske ili u
privredne prvenstveno po kriterijumu subjekata koji ih zaključuju, tj. Fizička ili pravna
lica. Ugovori u privredi su ugovori koje preduzeća i druga pravna lica koja obavljaju
privrednu delatnost, kao i imaoci radnji i drugi pojedinci koji u vidu registrovanog
zanimanja obavljaju neku privrednu delatnost, zaključuju među sobom u obavljanju
delatnosti koje sačinjavaju predmete njihovog ili su u vezi sa tim delatnostima.
Navedena zakonska definicija pokazuje da je u našem pravu pojam ugovora u privredi
određen istovremeno i prema subjektivnom i prema objaktivnom kriterijumu.
3. SPECIFIČNOST UGOVORA U PRIVREDI
U odnosu na opšte norme i pravila ugovornog prava, ugovori u privredi imaju
određene karakteristike koje ih čine posebnom grupacijom ugovora, sa specifičnostima
koje proističu iz same prirode privrednih delatnosti i pravnih odnosa u koje stupaju
privreni subjekti u svom poslovanju. Autori će ukazati na najvažnije specifičnosti
ugovora u privredi, u meri koja dovoljno odslikava ono po čemu ovu grupaciju
ugovora izdvaja iz opštih pravila ugovornog prava. Načelo savesnosti i poštenja, jedno
je od osnovnih načela našeg ugovornog prava, u punoj meri nalazi primenu kod
ugovora u privredi. Primenom ovog načela vrši se svojevrsna „moralizacija"
obligacionih odnosa. Osnovno dejstvo načela savesnosti i poštenja sastoji se u
otklanjanju primene zakonskih i ugo-vornih odredaba koje se njemu protive. Privredni
subjekti koji zaključuju ugovore imaju pojačanu odgovornost u odnosu na ostale
ugovornike ( fizička lica ) i, u skladu s tim, kod njih je pojačana svest o nužnosti
poštovanja načela savesnosti i poštenja u ugovornim odnosima u koje stupaju. Subjekti
koji zaključuju ugovore u privredi dužni su da postupaju sa poja-čanom pažnjom
prilikom izvršenja ugovornih obaveza. Oni postupaju po standardu pažnje dobrog
privrednika. Iznad tog standarda je onaj koji srećemo u izvršavanju obaveza iz
profesionalne delatnosti, kada postoji obaveza postu-panja po standardu profesionalne
pažnje, odnosno pažnje dobrog stručnjaka. Besteretni ( dobročini ) ugovori ostaju
izvan sfere ugovora u privredi. Njih zaključuju privredni subjekti čiji je cilj stvaranje
dobiti, te između tih subjekata nema poklona i dobročinstva, koje je svojstveno
fizičkim licima. Prema tome, načelo teretnosti je karakteristika ugovora u privredi.
Određivanje naknade kod ovih ugovora ne mora u svakom pojedinačnom slučaju da
bude izraženo konkretnom ugovornom odredbom. Naročito kod ugovora po pristupu,
naknada koju plaća jedna ( slabija ) strana izražava se na opšti način, putem tarifa i
cenovnika druge ( jače ) ugovorne snage. Autonomija bolje kod ugovora u privredi
nije apsolutna. Volja privrednih subjekata pri zaključivanju ovih ugovora šesto je
ograničena intervencijom države, što se pravda zaštitom određenih društvenih interesa.
Ova ograničenja najčeđće se ispoljavaju kroz propisivanje saglasnosti nadležnog
državnog organa za zaključivanje pojedinih ugovora ( na primer, za nabavku opasnih
materija). Saglasnost državnog organa, kao uslov za punovažnost ugovora u privredi,
pojavljuje se kao prethodna ( dozvola), u kom slučaju ugovorne strane ne mogu
zaključiti ugovor pre dobijanja dozvole, i kao naknada ( odobrenje), u kom slučaju
dolazi da zaključenja ugovora sa odložnim uslovom. Kod ugovora u privredi u
značajnoj meri je zastupljeno načelo neformalnosti ugovora, koje odgovara činjenici
masovnog zaključivanja ovih ugovora u brzini privrednog ( trgovinskog ) prometa.
Ipak, kod složenijih i dugotrajnijih ugovora iz ove kategorije, zakon propisuje
obaveznu pismenu formu. Kod ugovora u privredi karakteristicna je opšta ponuda,
upućena ne-određenom broju lica. Opšta ( generalna ) ponuda je specifičnog
privrednog prava, koja predstavlja izuzetak od pravila da ponudu treba uputiti
određenom licu. Opšta ponuda ima različite pojavne oblike. Između ostalog, ona se
ispoljava u formi opštih uslova poslovanja. Prema opštem pravilu građanskog
( obligacionog ) prava, ćutanje ponuđenog ne znači prihvatanje ponude. Izuzeci od
ovog pravila karakteristični su za privredno pravo. Kod ugovora u privredi ima
slučajeva kada se ugovor smatra zaključenim i u slučaju neizjašnjavanja (ćutanja)
ponuđenog na datu ponudu. Kod ugovora u privredi primenjuju se sva sredstva
obezbeđenja poznata u građanskom ( obligacionom i stvarnom ) pravu ( ugovorna
