UGOVOR O RADU
Radni odnosi su ugovorni odnosi i ugovorom o radu zasniva se radni odnos.
Osnovne obaveze iz radnog odnosa su da je poslodavac obavezan radniku dati
posao te mu za obavljeni rad isplatiti platu, a radnik je obavezan prema uputstvima
poslodavca datim u skladu sa vrstom rada, samostalno obavljati preuzeti posao.
Poslodavac ima pravo bliže odrediti mesto i način obavljanja rada, poštujući pritom
prava i dostojanstvo radnika. Takođe, poslodavac je dužan osigurati radniku uslove
za siguran rad, u skladu s posebnim zakonom i drugim propisima.
U radnom odnosu poslodavac i radnik dužni su se pridržavati odredbi Zakona o
radu, drugih zakona, međunarodnih ugovora, drugih propisa, kolektivnih ugovora i
pravilnika u vezi s radnim odnosom. Pre stupanja radnika na rad, poslodavac mu
mora omogućiti da se upozna s propisima o radnim odnosima te ga je dužan
upoznati s organizacijom rada i zaštitom na radu.
Na sklapanje, valjanost, prestanak ili drugo pitanje u svezi s ugovorom o radu koje
nije uređeno Zakonom o radu, ili drugim zakonom, primenjuju se opšti propisi
obveznoga prava. Ugovorom o radu, pravilnikom o radu i kolektivnim ugovorom
mogu se ugovoriti uslovi rada koji su za radnika povoljniji od uslova određenih
Zakonom o radu. Nepovoljniji uslovi mogu se ugovoriti samo kolektivnim
ugovorom i samo ako za to izričito ovlašćenje daje Zakon o radu ili drugi zakon.
Ako je neko pravo različito rešeno ugovorom o radu, kolektivnim ugovorom,
pravilnikom o radu ili zakonom, primenjuje se za radnika najpovoljnije pravo, ako
zakonom nije drukčije rešeno.
Radni odnos se zasniva ugovorom o radu, koji se zaključuje u pismenom obliku,
pre početka rada. Zakonom je propisan i sadržaj ugovora o radu. Ugovor mora da
sadrži: odredbe o danu početka rada, zaradi, uslovima rada, radnom mestu za koje
se zasniva radni odnos, mogućnosti raspoređivanja na drugo radno mesto u toku
trajanja radnog odnosa i o drugim pitanjima, obavezama i odgovornostima na radu i
u vezi sa radom. Zaposleni ostvaruju prava, obaveze i odgovornosti iz radnog
odnosa danom početka rada.
Osnovna prava iz radog odnosa su sledeća: pravo na odgovarajuću
zaradu,materijalno obezbeđenje za vreme privremene nezaposlenosti, zaštitu na
radu, zdravstvenu zaštitu i druga prava u slučaju bolesti, smanjenja ili gubitka
radne sposobnosti i starosti, kao i prava na druge oblike zaštite u skladu sa
zakonom i kolektivnim ugovorom. Pored toga, zaposlena žena ima pravo na
posebnu zaštitu na radu za vreme trudnoće, porođaja i materinstva, a zaposleni
mlađi od 18 godina i zaposleni invalid imaju pravo na posebnu zaštitu na radu.
Zaposleni i Poslodavac su saglasni da se na sva prava, obaveze i odgovornosti koja
nisu utvrđena ovim ugovorom primenjuju odgovarajuće odredbe zakona i opšteg
akta.
PRAVNI AKTI IZ ZAKONA O RADU
Zakon o radu precizno uređuje odnos između zakona i ugovora o radu kao odnos
usklađenosti ugovora o radu sa zakonom. Ugovor o radu mora biti u saglasnosti sa
zakonom i to dvojako: tako što ugovor o radu ne može da sadrži odredbe kojima se
zaposlenom daju manja prava ili utvrđuju nepovoljniji uslovi rada od prava i uslova
koji su utvrđeni zakonom, i ugovorom o radu mogu da se utvrde veća prava i uslovi
utvrđeni zakonom, i druga prava koja nisu utvrđena zakonom, osim ako zakonom
nije drukčije određeno.
Ugovor o radu mora biti u saglasnosti sa opštim i kolektivnim ugovorom kada ovaj
kolektivni ugovor obavezuje poslodavca, a kada se radi o uređivanju uslova za rad
mora biti u saglasnosti ne samo sa opštim i posebnim ugovorom nego i sa
kolektivnim ugovorom kod poslodavca. Redosled primene ovih pravnih akata je
sledeći:
ugovor o radu, kolektivni ugovor pa zakon
, jer je obim prava u obrnutom
odnosu prema nivou uopštenosti pravnog akta.
ZAKLJUČENJE UGOVORA O RADU
Ugovor o radu je akt zasnivanja radnog odnosa, kojim se uređuju prava, obaveze i
odgovornosti između zaposlenog i poslodavca. Tom prilikom je i jednoj i drugoj
strani dozvoljena sloboda ugovaranja. Iako ugovor o radu nije strogo formalan akt,
jer forma nije condicio sine qua non za njegovo postojanje, zaključuje se u pisanom
obliku pre nego što zaposleni stupi na rad. Ugovor mora biti u skladu sa Zakonom
o radu i kolektivnim ugovorom. Zaključeni ugovor o radu znači da su se stekli svi
uslovi i osnovi za zasnivanje radnog odnosa.
Ugovor o radu može se zaključiti na neodređeno i određeno vreme. Ugovor o radu
u kome nije naznačeno vreme trajanja smatraće se ugovorom o radu na neodređeno
vreme. Ugovor o radu na određeno vreme zaključuje se na period do dve godine. U
slučajevima izvršavanja posla koji traje do šest meseci; privremenog povećanja
obima posla; zamene odsutnog radnika do godinu dana, te obavljanje poslova čije
je
trajanje unapred određeno prirodom i vrstom posla, zaključuje se ugovor o radu na
određeno vreme. Ukoliko je ugovor o radu zaključen suprotno napred navedenom,
smatra se da se radi o ugovoru o radu na neodređeno vreme. Ugovor o radu koji je
zaključen na određeno vreme, može se, u sporazumu sa poslodavcem, jednom ili
više puta produžiti za određeni period, ali najviše do dve godine od dana
zaključivanja ugovora o radu na određeno vreme. U ovaj period uračunavaju se i
prekidi koji su trajali do dve sedmice.
Ugovor o radu ne može zaključiti lice koje nije navršilo 15 godina života i koje
nema opštu zdravstvenu sposobnost za rad. Lice koje ima između 15 i 18 godina
