Saobra
ćajno transportno pravo Seminarski rad
2
Ugovor o tegljenju
Opšti pojam
Pod ugovorom o tegljenju u pomorskom pravu podrazumeva se ugovor na osnovu koga
se brodar tegljača, odnosno potiskivača obavezuje da svojim brodom tegli ili potiskuje drugi
brod ili objekat do određenog mesta, ili za određeno vreme, ili za izvođenje određenog zadatka,
a brodar tegljenog, odnosno potiskivanog broda obavezuje se da za to plati tegljarinu.
Tegljenje („remorkaža“) nastalo je kao rezultat raznovrsnog korišćenja brodova, a
posebno kao oblik angažovanja brodova prilikom spasavanja na moru i brojnih manervisanja u
luci. Ugovor o tegljenju spada u grupu ugovora o iskorišćavanju pomorskih brodova.
Pomorsko pravo kao kriterijum klasifikacije ugovora o tegljenju uzima svrhu i cilj
tegljenja, vreme kada se ono obavlja, mesto na kome se angažuje brod – tegljač, kao i vrstu
broda kojim se ova operacija izvodi. Tako se, zavisno od svih pomenutih merila, razlikuje
profesionalno i obično tegljenje, lučko i na otvorenom moru, ugovorno i vanugovorno, tegljenje
radi izvršenja manerva i tegljenje radi prevoza, redovno tegljenje i tegljenje u nuždi ili tegljenje
radi spasavanja, tegljenje u kome učestvuju dve posade i tegljenje u kome na tegljenom brodu
nema nikog.
Jedna strana ugovora uvek je brodar broda tegljača, koji treba da obavi glavnu ugovornu
činidbu, dok se na drugoj strani kao subjekt ugovora može naći: brodar tegljenog broda, kao i
vlasnik i korisnik bilo kog tegljenog broda. Bitni elementi ugovora su samo radnje tegljenja,
guranja, potiskivanja, vučena ili pomicanja određenog objekta na vodi i tegljarina, kao cena
usluge tegljenja, koja se duguje izvršiocu ugovorne činidbe.
Naše pravo opredelilo se za koncept tzv.naplativog tegljenja, a besplatno tegljenje ne
reguliše se dispozitivnim odredbama pomorskog prava već pravilima građanskog prava.
Ugovor o tegljenju je konsensualni i dvostrano – teretni ugovor, kojim nastaju prave i
obaveze za obe strane. U praksi, ovaj ugovor se često zaključuje kao adhezioni ili tipski ugovor,
tako što kompanije za tegljenje ponude korisnicima tegljenja formulare sa gotovim klauzulama,
o kojima se oni izjašnjavaju u celini.
Ugovor o tegljenju u našem pravu je neformalan ugovor.
Obaveze stranaka iz ugovora o tegljenju
Prema Zakonu o pomorskoj i unutrašnoj plovidbi, ukoliko stranke nisu drugačije
ugovorile, smatra se da tegljenjem u pomorskoj plovidbi upravlja zapovednik tegljenog broda, a
u unutrašnoj plovidbi – zapovednik broda tegljača.
Saobra
ćajno transportno pravo Seminarski rad
3
Početak i završetak tegljenja
Da bi se shvatio pravni značaj početka i završetka tegljenja važno je navesti iskustvo iz
prakse, da se najveći broj sudara između tegljača i tegljenog broda dešava u času prihvatanja
užeta za tegljenje, pre nego što je otpočela operacija tegljenja ili potiskivanja.
Zakon o pomorskoj i unutrašnjoj plovidbi izričito se predviđa da tegljenje na moru
započinje „kad se tegljač po nalogu zapovednika tegljenog broda stavi u položaj da može obaviti
tegljarenje, ili kad tegljač po naredbi zapovednika tegljenog broda primi ili preda uže za
tegljenje ili kad započne potiskivanje tegljenog broda ili obavljanje bilo kog drugog manerva
potrebnog za tegljenje, zavisno od toga šta je ranije nastupilo“. U Zakon se takođe izričito
navodi da tegljenje u unutrašnjoj plovidbi počinje u trenutku kad je tegljač po nalogu
zapovednika broda koji upravlja tegljenjem, primio ili predao uže za tegljenje.
Tegljenje se u našem pravu završava na moru kada se „izvrši konačni nalog zapovednika
tegljenog broda da se opusti uže za tegljenje, ili kad prestane potiskivanje ili bilo koji manervar
potreban za tegljenje, zavisno od toga šta je kasnije nastupilo“. Kod unutrašnje plovidbe pojam
završetka tegljenja je širi, jer može podrazumevati i sidrenje i odvezivanje broda po nalogu
zapovednika broda koji upravlja tegljenjem.
Obaveze brodara tegljača
1. Prva obaveza koji ugovor o tegljenju nalaže brodaru broda – tegljača, je da
tegljenom brodu stavi na raspolaganje brod – tegljač. Ukoliko je ugovorom o
tegljenju tegljač preciziran, na raspolaganje se mora staviti ugovoreni brod.
Eventualna zamena tegljača dolazi u obzir samo uz predhodnu saglasnost naručioca
usluge ili u slučajevima kada brod nije ugovorom individualiziran, odnosno kad je
brodar tegljača ugovorom ovlašćen na zamenu.
Obaveze stavljanja tegljača na raspolaganje naručiocu usluge sadrži i obavezu brodara
da tegljač osposobi za ugovorenu operaciju sa pažnjom urednog brodara.
U pomorskom pravu govori se o dve vrste sposobnosti tegljača:
-
opštoj
(koja podrazumeva zadovoljenje opštih zahteva – čvrstina broda,
izdržljivost, brzina itd.) i
-
posebnoj
(odnosi se na spremnost i opremljenost broda za ugovorenu
namenu tegljenja).
2. Kod lučkog tegljenja uobičajno je da uže priprema i daje tegljeni brod, dok se kod
vanlučkog tegljenja ta dužnost prenosi na tegljača. U većini slučajeva, u ugovorima
se priprema i rukovanje užetom formuliše kao obaveza tegljača, a takvu klauzulu
sadrži i najveći broj tipskih ugovora za tegljenje na moru.
