INCLUDEPICTURE "http://radiosarajevo.ba/upload/images/Metromahala razno/UNSA_grb.jpg" *
MERGEFORMATINET
UNIVERZITET U SARAJEVU
PRAVNI FAKULTET
KATEDRA PRAVNO-EKONOMSKIH NAUKA
„ULOGA DRŽAVE U TRŽIŠNOJ EKONOMIJI S OSVRTOM
NA BOSNU I HERCEGOVINU“
-završni rad-
Mentor:
Kandidat:
Doc. dr. Amina Nikolajev
Sarajevo, oktobar 2019
Univerzitet u Sarajevu
Pravni fakultet
Uloga države u tržišnoj ekonomiji s osvrtom na Bosnu i Hercegovinu
Završni rad
Katedra Pravno-ekonomskih nauka
Pravno-ekonomski smjer
Datum prijave završnog rada: _____________. godine
Članovi komisije za odbranu završnog rada:
Doc. dr. Amina Nikolajev, mentorica
Prof. dr. Kanita Imamović-Čizmić, članica Komisije
Doc. dr. Edina Sudžuka, predsjednica Komsije
Datum odbrane završnog rada: ___________ 2019. godine
2
Uvod
Tijesna i neraskidiva povezanost države i ekonomije nameće pitanje, kako u teoriji tako i u
praksi, ne da li postoji uloga države u tržišnoj ekonomiji, već u kojoj mjeri država treba da se
upliće u ekonomske tokove koji se odvijaju na tržištu? Još od antičkih vremena filozofi i mislioci
su razmatrali ovo pitanje te su se stavovi razilazili od jedne krajnosti da državi treba dati potpune
ovlasti pa do druge krajnosti da se država ne treba miješati u ekonomske tokove. Kao
najprikladiniji činio bi se odgovor koji se nalazi negdje na sredini ove dvije krajnosti. Još od
pojave ekonomije kao nauke, zaživjeli su ekstremno suprostavljeni stavovi od onih prema kojima
je država ta koja treba imati apsolutni uticaj u ekonomskim tokovima do onih potpuno suprotnih
prema kojima se država ne treba uopće uplitati u ekonomske procese. Međutim, prema
dosadašnjem iskustvu, posebno u razvijenim tržišnim ekonomijama, jeste činjenica da tržište ne
smije biti prepušteno samo sebi i da shodno tome država treba imati određenu kontrolu njegovog
funkcioniranja.
Ovo je posebno važno i za postsocijalističke, tranzicijske zemlje kakva je Bosna i Hercegovina, a
koje su se usljed novog društveno-ekonomskog konteksta preorijentisale sa centralističko-
planskog privrednog sistema na slobodno-tržišni sistem kako bi se po uzoru na zemlje Europske
Unije, izgrađivala nacionalnu ekonomiju u kojoj bi država postavila temelje i davale okvire po
kojem će se voditi i djelovati privatna inicijativa. BiH kao složena država, sa političkim krizama
i etničkim konfrontacijama, 24 godine od završetka rata, nije postigla one rezultate kakve je
trebala, dok su Poljska, Češka, Slovačka, kao i Baltičke države, sa sličnim problemima, iako nisu
imale krvave sukobe, daleko odmakle. Ekonomski pokazatelji to najbolje pokazuju, BiH pati od:
visoke stope nezaposlenosti, manjka investicijskih ulaganja, odlaska mladog stanovništva iz
zemlje, neadekvatnog poslovnog okruženja, zaduživanja vlada kod međunarodnih kreditora i sl.
Na osnovu definisanog problema i predmeta istraživanja, kao i uvida u postojeća empirijska
razmatranja o ovoj tematici, hipoteza se može definisati kao pretpostavka međusobne
povezanost različitih varijabli. Osnovna hipoteza ovoga završnog rada se može definisati na
4
slijedeći način: Neminovna je uloga države u tržišnoj ekonomiji, potpuna sloboda tržišne
ekonomije vodi ka krizama.
Pomoćne hipoteze su: Koliko država treba biti prisutna, sa kojim intenzitetom i u kojim sferama i
odnosima država treba da nastupa? Kako se to odnosi na BiH imajući u vidu sve njene
specifičnosti?
Rad je podijeljen na tri djela. U uvodnom dijelu rada rada naznačen je problem i predmet
istraživanja, hipoteza koja se dokazuje, metode korištene u dokazivnju hipoteze te obrazložena
struktura rada. U prvom dijelu dati će se osnovne naznake uloge države u ekonomiji s kratkim
historijskim osvrtom. Ovaj dio rada biće posvećen i najdominatnijim koncepcijama ekonomske
politike: liberalizmu, državnom intervencionizmu te neoliberalizmu. Drugi dio rada razmatra
pitanja karakteristika tržišne privrede u savremenim uslovima djelovanja i odgovarajućoj ulozi
države u ekonomskim tokovima. U trećem dijelu rada posmatra se ekonomija Bosne i
Hercegovine u svjetlu savremenih ekonomskih tokova, tržišne ekonomije, uz uvažavanje svih
njenih specifičnosti. U zaključnom dijelu rada naznačavaju se nalazi do kojih se došlo prilikom
obrade navedene problematike i dokazivanja postavljene hipoteze, te sublimiraju uzroci
aktuelnog stanja u BiH, načini i mjere koje država treba i mora poduzeti da bi ih prevazišla.
U istraživanju teme završnog rada te obradi relevantne naučne i stručne literature bit će korištene
različite metode: metode deskriptivne, eksplikativne i strukturalne analize te metoda kompilacije;
komparativna metoda; historijska metoda; metoda sinteze; te metoda indukcije i dedukcije.
Istraživačke metode prikupljanja podataka za izradu ovog rada sastojale su se u: Teorijskom radu
na literaturi, koji je obuhvatao analiziranje dostupnih tekstova (knjige, članci, raspoložive
empirijske studije, zbornici radova, monografije, riječnici, stručni časopisi, prezentacije, vodiči,
različiti pregledi interne i eksterne baze podataka i Internet), kao i korištenje sekundarnih
podataka koji se odnose na prikupljanje, agregiranje i obradu podataka.
Na osnovu svega izloženog, kako u teorijskim objašnjenjima tako i shodno praksi, možemo
zasigurno utvrditi da ekonomija bez države ne može funkcionirati na odgovarajući način kao što
ni u obrnutom slučaju država ne može opstati bez ekonomije. Istovremeno treba imati na umu da
pretjerano miješanje države u ekonomske tokove može dovesti do brojnih negativnosti kao što se
to pokazalo u centralno-planskim ekonomijama u kojima je apsolutno kontrolisana privreda
5
I Država i ekonomija
1.1.
Uloga države u ekonomiji
Država, kao najviši oblik organizovanja ljudske zajednice imala je veliku ulogu u razvoju
ljudskog društva. Njom su se bavile i bave sve društvene nauke formirajući tako niz teorija o
njenom nastanku i karakteru. Bez obzira na razne teorije o nastanku države, ona u savremenom
društvu predstavlja civilizacijsku tekovinu koja se sa stanovišta potrebe savremenog čoveka
predstavlja
’condico sine qua non’
, njegovog normalnog života. Određena uloga države u
privrednom životu nikada nije dovođena u pitanje. Teoretičari ekonomske misli i državnici -
političari oduvek se spore o tome: 1. Kolika uloga države u privredi treba da bude i po obimu i
po strukturi?; 2. Na koji način država treba da ostvaruje svoju ulogu u privrednom životu? U
teoriji i praksi ekonomske misli i privrednog života formirala su se različita shvatanja pozicije i
uloge države koja bi se mogla grupisati na sledeći način: a. merkantilistička i fiziokratska
shvatanja; b. shvatanja klasične ekonomske misli; c. shvatanja u doba liberalnog kapitalizma; d.
period državnog kapitalizma, koji bi se mogao podeliti na period klasičnog državnog kapitalizma
i na period operativnog monetarizma - regulatorne reforme (Kay, J., & Vickers, J., 1988) kojim
započinje era neoliberalnog kapitalizma; i e. socijalistička država.
1
Da se ne bi previše vraćali u istoriju u ovom radu pažnja će biti usmjerena na ulogu države u
tržišnoj ekonomiji, što po svojoj prirodi podrazumijeva savremeni period. Istovremeno, u radu će
se, kako bi problematika rada bila na što vjerodostojniji način obrađena, pažnja posvetiti odnosu
države i ekonomije u razvijenima zemljama, ali i u Bosni i Hercegovini kao zemlji koja se nalazi
u period tranzicije iz “socijalističkog ka kapitalističkom načinu privređivanja”.
Iako se najveći dio ekonomskih odluka donosi na tržištima nema tržišnog privređivanja bez
uplitanja države u ponašanje i djelovanje ekonomskih subjekata cjelokupnog društva. Država
1
Ercegović, M. Država i tržišne reforme FBIM Transactions Vol. 6 No. 2 str. 19-31, publikovano oktobra
2018. godine
7
