DIPLOMSKI RAD
TEMA:
ULOGA INTERNE REVIZIJE U UPRAVLJANJU
RIZICIMA U BANKAMA
PREDMET: POSLOVNO BANKARSTVO
MENTOR: KANDIDAT:
2
SADRŽAJ:
Uvod
1.
Pojam, ciljevi i obaveze interne revizije -------------------- 6.
2.
Vrste organizacijskih šema interne revizije -------------------- 10.
3.
Područja djelovanja i pristupi internoj reviziji --------------------- 15.
4.
Procjena rizika po segmentima poslovanja --------------------- 17.
4.1. Poslovni rizici;
---------------------- 17.
4.1.1. Tehnički rizici ---------------------- 17.
4.1.2.Ekonomski rizici ---------------------- 17.
4.1.3.Rizici u prodaji
---------------------- 17.
4.1.4. Finansijski rizici
---------------------- 17.
4.2. Neposlovni rizici;
---------------------- 19.
4.3. Rizici okruženja.
---------------------- 20.
5. Upravljanje rizicima ---------------------- 21.
6.
Nadzor, kontrola i izvještavanje ---------------------- 23.
6.1. Nadzor ---------------------- 23.
6.2. Kontrola
---------------------- 23.
6.3. Izvještavanje
---------------------- 24.
7.
Interna revizija u procesu upravljanja rizicima ---------------------- 24.
7.1. Faze procesa upravljanja rizicima
---------------------- 26.
8.
Osnovna načela interne revizija ---------------------- 27.
9.
Načela upravljanja rizikom u elektronskom bankarstvu ---------------------- 30.
4
Uvod
Porijeklo riječi revizija vodi od latinske riječi «revisio», a u našem jeziku označava ponovno
viđenje, gledanje, pregled, obnovu procesa. Revizija i revizorski posao nije karakteristika samo
ekonomskog privređivanja. Pojavljuje se u raznim oblastima, ima različite oblike i za svaku oblast ima
specifičan pristup. Međutim, ono što je zajedničko je kompleksna intelektualna aktivnost koju
obavljaju stručna lica – revizori. Revizor je stručno lice koje je na osnovu zakona ovlašćeno od
nadležnog državnog organa da vrši reviziju poslovanja pravnog lica, a koje pored poznavanja struke,
mora da zna svoja prava i obaveze.
Prilikom sprovođenja interne revizije glavni akteri su subjekat i objekat ispitivanja.
Subjektom interne revizije smatra se organizacija, kompanija (pravno lice) koje je uspostavilo internu
reviziju. Objekat interne revizije je interan i heterogen. Internu reviziju obavljaju interni revizor
(pojedinac) ili revizorski tim. Informacije dobijene iz oblasti interne revizije utiču na donošenje
vitalnih odluka o budućim namjerama kompanije kojima se formulišu poslovne politike i strategije.
Interna revizija daje glavne smjernice za proces upravljanja rizicima u kompanijama.
Složenost predmeta ispitivanja interne revizije zavisi od oblasti i obima izvođenja interne
revizije kao i kojim hronološkim redom se revizija sprovodi.
U toku istorijskog razvoja poslovnih sistema i interne revizije, osnovni predmet ispitivanja
su bile poslovne knjige, efikasnost knjigovodstva i nedozvoljeni delikti. Ovaj predmet je evoluirao u
predmete operativnog nadzora i kontrole nad segmentima kompanije, značajnim za njeno održavanje i
rast. Od tada je interna revizija u fokusu interesovanja teorije i prakse savremenog korporativnog
upravljanja.
Osnivanjem Instituta internih revizora SAD 1941. godine i Instituta internih revizora
Njemačke 1956. god., znatno je ubrzan razvoj interne revizije u preduzećima, a kasnije i u bankama.
Ispitivanjem, analiziraju se rizici vezani za ekonomski i finansijski položaj banke, bonitet sredstava,
dinamika likvidnosti i realnost bilansiranja. Predmet ispitivanja interne revizije u bankama je složen i
heterogen i prošao je kroz više etapa.
U razvoju interne revizije u poslovanju banaka, uspostavljena je zaokružena cjelina koja je u
teoriji poznata kao Financial Auditing (finansijska revizija). U postupku primjene finansijske revizije
došlo se do saznanja da je ona samo dio složene aktivnosti banke, pa dolazi do postepenog proširivanja
ispitivanja i na druge poslovne aktivnosti koje se ne mogu evidentirati u knjigovodstvu (sprovođenje
5
finansijske politike i strategije, opšte upravljanje, ostvarivanje raznih planova i programa, investicije i
sprovođenje opštih akata). Ovaj koncept je poznat kao Operational Auditing (revizija poslovanja).
Od interne revizije se ne očekuje da sprovodi isključivo ex post ispitivanja već ex ante, kako
bi se preduprijedili rizici poslovanja. Interna revizija je “produžena ruka” menadžera u ostvarivanju
zadataka koji su postavili vlasnici kapitala.
Zakonom su precizno određene obaveze i prava banke i internih revizora. Banka je prije
svega obavezna da funkciju interne revizije obavlja i organizuje u skladu sa međunarodnim
standardima za profesionalnu praksu interne revizije. Interni revizor banke odgovoran je za efikasno,
kontinuirano, redovno i kvalitetno vršenje funkcije predviđene operativnim programima interne
revizije. Obaveza uvođenja interne revizije u bankama je bila zaključno sa 31.12.2002. godine.
Korporativno upravljanje internoj reviziji nameće ispunjenje zadataka smanjenja rizika u 3E
(ekonomičnost, efikasnost i efektivnost sistema).
Ekonomičnost (Economy)
je načelo koje
podrazumijeva minimalne troškove za standardni kvalitet.
Efikasnost (Efficiency)
prati odnos prihoda
i rashoda.
Efektivnost (Effectiveness)
je načelo koje upoređuje planirane sa ostvarenim aktivnostima.
Interna revizija je mehanizam za mjerenje troškova i beneficija, tako da lider potvrđuje svoju
strategiju. Interna revizija obavlja funkciju ostvarenja internih i eksternih ciljeva kompanije. Interni
revizori sintetišu dva informaciona toka: informacije o ekonomičnosti, efikasnosti i efektivnosti sa
sistemom uočenih devijacija koji su uticali na smanjenje ekonomičnosti, efikasnosti i efektivnosti
poslovanja i na taj način utiču na upravljanje rizicima kompanije.
7
Pregledanje uspješnosti, učinkovitosti i ekonomičnosti poslovanja uključujući pregledanje
nefinansijskih kontrola subjekata.
Provjeru primjenjivanja zakona, propisa i ostalih eksternih zahtjeva, kao i politika i odluka
menadžmenta i ostalih internih zahtjeva.
1
Struktura uloge interne revizije zavisi od sljedećih faktora:
1.
veličine kompanije,
2.
geografske lokacije,
3.
djelatnosti kojom se kompanija bavi,
4.
položaja interne revizije u kompaniji i
5.
postojanja i efikasnosti drugih oblika eksternog nadzora i kontrole i kvaliteta njihovog
djelovanja.
U literaturi se navodi podjela predmeta interne revizije na tri segmenta:
1. finansijska revizija (Financial Auditing),
2. revizija poslovanja (Operational Auditing) i
3. revizija usklađenosti (Compliance Auditing).
Najbitniji okvirni zadaci u sprovođenju interne revizije su:
-
finansijska revizija,
-
revizija poslovanja,
-
otkrivanje uzroka slabih tačaka u poslovanju,
-
otkrivanje kriminalnih radnji,
-
vještačenja, savjetovanja,
-
razvoj kompanije i uspostavljanje plana zadataka interne revizije za cijelu kompaniju i
smjernice za upravljanje rizicima.
Interna revizija mora biti objektivna i nepristrasna, a može se baviti i savjetovanjem i
konsultacijama. Pojedine banke su uvele i samoprocjenu kontrole. Obaveza odbora direktora je da viša
uprava uspostavi i održava adekvatan sistem internih kontrola, sistem mjerila za procenjivanje
različitih rizika aktivnosti banaka, sistem za povezivanje rizika sa visinom kapitala banke te
odgovarajuće metode za praćenje poštovanja zakona, propisa, te kontrolnih i internih politika. Zato
odbor direktora treba redovno da provjerava adekvatnost sistema interne kontrole u banci i da li se
ostvaruju ciljevi banke. Viša uprava je odgovorna za unapređenje procesa kojima se utvrđuju mjere,
1
IFAC – International Federation of Accountants
. Međunarodni standardi i saopštenja revizije, uveravanja i etike
,
Kosmos, Beograd, 2006.
