ULTRAZVUK U TRETMANU KONTRAKTURA DONJIH
EKSTREMITETA
U medicini se primenjuje frekvencija ultrazvuka od 0,75 do 3 MHz. U terapijske svrhe ultrazvuk
se primenjuje u fizikalnoj medicini, a u dijagnostičke u ginekologiji, internoj medicini, hirurgiji,
neurologiji itd.
FIZIČKE OSOBINE ULTRAZVUKA
Fizičke osobine ultrazvuka (način i brzina prostiranja, odbijanje, prelamanje i apsorpcija) slične
su osobinama zvuka, što je predmet proučavanja akustike.
Način prostiranja
Ultrazvučni talasi se od svog izvora šire longitudinalno. Prolaskom kroz materiju pobuđuju njene
čestice na oscilovanje, tako da se ove čestice ritmično pomeraju, stvarajući u tkivu zone
zgušnjavanja (kompresija) i razređenja (dilatacija).
Brzina prostiranja
Zavisi od vreste sredine kroz koju ultrazvučni talasi prolaze, kao i od njene temperature.
Ultrazvuk se najbrže prostire kroz metale (kroz gvožđe brzinom od 5000 m/s), sporije kroz živa
tkiva (1540 m/s), a najsporije kroz vazduh (oko 300 m/s). Što je temperatura sredine viša, brzina
prostiranja ultrazvučnih talasa je veća.
Refleksija (odbijanje)
Tkiva pružaju različit otpor prolasku ultrazvučnih talasa, tako da se pri prelasku iz jedne u drugu
sredinu ultrazvuk delom odbija od granične površine.
Refrakcija (prelamanje)
Pri prelasku iz jednog tkiva u drugo, ultrazvuk delom menja pravac kretanja, zbog različitog
otpora (akustičke impedance) koji mu tkiva pružaju.
Apsorpcija (upijanje)
Jedan deo ultrazvučne energije apsorbuje sredina kroz koju prolazi. Tom prilikom se deo
mehaničke energije ultrazvuka pretvara u toplotnu energiju.
Apsorpcija ultrazvuka je proporcionalna sadržaju proteina u tkivima, tako da je najveća u
nervnom, manja u mišićnom, a najmanja u masnom tkivu. Dakle, pri prolasku ultrazvuka kroz
tkiva, najviše se zagreva nervno, manje mišićno, a najmanje masno tkivo.
Fizičke osobine ultrazvuka su iskorišćene u terapijske (apsorpcija) i dijagnostičke svrhe
(refleksija i refrakcija).
Prodiranje ultrazvučnih talasa
Zavisi od sredine kroz koju ultrazvučni talasi prolaze, kao i od njihove frekvencije. Ultrazvučni
talasi prodiru dalje od svog izvora ako prolaze kroz tečnu sredinu, a kraće ako prolaze kroz
gasovitu. Ultrazvučni talasi niže frekvencije dublje prodiru u tkivo od ultrazvučnih talasa visoke
frekvencije. Ultrazvučni talasi koji se koriste u terapiji prodiru u dubinu od 0,5 do 0,8 cm.
BIOLOŠKO DELOVANJE ULTRAZVUČNIH TALASA
Ultrazvuk deluje na tkiva na više načina:
Mehanički
, tako što izaziva mehaničko oscilovanje tkiva. Pomeranje tkiva koje pri tom
nastaje je ravnomerno, u malim intervalima, pa se naziva i ultrazvučna masaža.
Termički,
tako što
apsorpcija ultrazvuka izaziva povišenje temperature u tkivima. Na
dubini od 2cm, temperatura se povećava za 0,5 do 1
o
C, a na dubini od 3cm 0,1
o
C.
Zagrevanje je najizraženije na graničnim površinama između različitih tkiva. Zagrevanje
tkiva dovodi do ubrzanja oksido-reduktivnih procesa.
Neurorefleksno,
tako što se delovanjem na refleksne zone postiže regulacija funkcije
vegetativnog nervnog sistema.
Fizičko-hemijski,
što je posledica prethodno navedenih delovanja (sekundarno).
Ultrazvuk ubrzava oksido-reduktivne procese, a time i metabolizam u tkivima. Stvaraju
se farmakološki aktivne materije. U koloidne sisteme ulazi voda, tako da oni prelaze iz
gel stanja (čvrsto) u sol-stanje (tečno). Stimuliše se stvaranje prekolagena, a inhibira
stvaranje zrelih kolagenih vlakana. Visokomolekularne belančevine se cepaju na
niskomolekularne, a menja se i pH-reakcija krvi ka alkalnoj.
Kao posledica kombinacije svih pomenutih dejstava ultrazvuka, nastaju pozitivni terapijski efekti
kao što su: smanjenje bola i zapaljenja, smanjenje spazma, poboljšanje krvotoka i limfotoka,
poboljšanje resorpcije patoloških produkata u tkivima, omekšavanje ožiljaka.
