Umetnost ranog srednjeg veka u

Vizantiji i Zapadnoj Evropi

Merovinzi

Merovin

ka dinastija vlada centralnim

i severnim delom Evrope od druge

polovine 5. veka

. Na severu Afrike tada vladaju Vandali, na prostoru dana

nje

panije i juga

Francuske su Vizigoti, na dana

njem prostoru Severne Italije su Ostrogoti, pa malo kasnije

Langobardi. A na prostoru Balkana (tada Ilirika) bili su Goti, s tim da

e tuda u 7. veku pro

Avari i Sloveni. Od 5. i 6. veka znatno se menja politi

ka situacija onoga

to znamo kao

Rimsko carstvo. Po

inju da se formiraju varvarske grupacije, koje

e vremenom postati

kraljevine,

e dovesti do raskola carstva. Od Karla Velikog razlikuju se

dva velika

carstva i oba se nazivaju Rimskim

. Posebnu kraljevinu osnova

Franci

elu sa

dinastijom Merovinga.

Osniva

dinastije,

Hilderih

, odvojio se od jakog uticaja tada

njeg rimskog

namesnika. Sa vladavinom njegovog sina, dolazi do

formiranja kraljevine

. Odvajanje od

rimskog uticaja je proizvelo sukobe varvara sa rimskom vojskom i tom prilikom su Franci
odneli pobedu i,

to je jo

nije, imali su podr

ku crkve.

496. godine

dolazi do ujedinjenja

varvarskog plemena Merovinga i crkve. U periodu kada se pojavio Hilderih, Teodorih
(Ostrogot) je vladao severnim delom Italije. Hilderih je zauzeo teritorije koje su dr

ali

Ostrogoti, a sam Justinijan nikada nije do

ao do podru

ja Franaka. Posle smrti Justinijana, na

severni deo dana

nje Italije dolaze Langobardi. Merovinzi su prihvatili hri

šć

anstvo koje je

bilo diktirano iz Rima, ortodoksnu veru. To vreme je, pak, vreme bujanja Arijanske jeresi
(sam Teodorih je bio Arijanac). Time

to su

prihvatili ortodoksno hri

šć

anstvo

, kontakt

Merovinga i Rima je osna

io. Hilderih je osvojio teritorije dana

nje ju

ne Francuske i

pribli

io se Vizigotima, ali na kraju, nije oti

ao dalje od Tuluza.

etkom 7.veka, na tronu je bio jo

jedan va

an merovin

ki kralj –

Dagobert

Posle njega je nastupilo doba lenjih kraljeva. To su bili Dagobertovi sinovi koji su bili isuvi

nesposobni da samostalno vode kraljestvo i to je oformilo put

majordomima

– doma

inima

dvora. Deda i otac Karla Velikog, Karlo Martel i Pipin Mali, bili su majordomi na dvoru
Merovinga i oni su zbog nesposobnosti Merovinga imali priliku da polako preuzmu vlast.

732. godine

odigrala se zna

ajna bitka

kod Poatjea

u kojoj su bili pobe

eni Merovinzi.

Nakon toga ja

a karolin

ka dinastija i

iri se.

Frana

ko kraljevstvo, odnosno dinastija Merovinga, imala je bliske veze sa

papom, kao i sa ostalim varvarskim narodima, npr. Ostrogotima. Dolazilo je i do brakova
me

u varvarskim plemenima. Vreme nakon vladavine Justinijana obele

eno je i vladavinom

pape Grgura Velikog

, krajem 6.i po

etkom 7. veka. Mnogi istra

iva

i se sla

u da je sa njim

tutgartski psaltir

Mnogi se sla

u da ovaj rukopis predstavlja

sponu izme

u umetnosti

Merovinga i Karolinga

. Ne zna se ta

no kada je nastao. U njemu se nalazi slo

enija scena sa

ljudskim figurama – biblijska pri

a, ali je obu

ena u tada savremeno ruho -

David i Golijat

Ruka bo

ja u uglu vr

i neku vrstu intervencije.

Liksejski inicijal

Liksej je manastir koji su osnovali Irci. Javljaju se hri

šć

anski motivi u vidu ribe

i pauna.

*Santa Maria Antiqua u Rimu

Ovo je jedini primer umetnosti koja je nastala u vreme dinastije Merovinga, ali

im ne pripada. Crkva se nalazi na Rimskom forumu. Jedna je od retkih gra

evina gde se

sticajem okolnosti o

uvalo slikarstvo jer je bila zatrpana (pretpostavlja se usled zemljotresa).

U razdoblju 6.i 7. veka iz kog je slabo

ta sa

uvano, ipak je ostala ova crkva koja nam pru

delimi

an uvid u razvoj umetnosti tokom ovog perioda. U njoj su na

eni slojevi zidnog

slikarstva iz razli

itih razdoblja.Veoma je kompleksna za razumevanje. Najpoznatija je

fresko-ikona Bogorodice i to je ujedno i najstarija slika fresko-

ivopisa na Rimskom forumu

koja je hri

šć

anska. Prikazana je Bogorodica sa Hristom kojoj prilazi an

eo (bila su naslikana

3 an

ela, ali je o

uvan samo deo jednog). -> Scena podse

a na predstavu Bogorodice iz crkve

Santa Maria Maggiore, po

to je u oba slu

aja prikazana kao rimska dama koja sedi na

purpurnom jastuku. Ode

a i presto su bogato ukra

eni.

Postoji i sloj

ivopisa koji je stariji od ovog (on se datuje ranije i verovatno je

iz 5. i 6. veka). Kako je koji papa dolazio, tako su dodavani sloj na sloj. Po na

inu obrade,

naro

ito u predstavama an

ela, prepoznaje se vizantijski uticaj.To je mesto gde su u vreme

Justinijana boravili vizantijski vojnici, a

ivopis su najverovatnije radili Grci.Crkva se sastoji

iz narteksa, i tzv.proskomidije i

akonikona (nije jo

razvijena arhitektura kakvu poznajemo).

U proskomidiji je sa

uvan

ivopis, mada je dosta o

en.Sa

uvani su detalji an

ela iz

Blagovesti.Datuju se u vreme Justina II. Freske na trijumfalnom luku datuju se 100 godina
kasnije u vreme Martina I. Sa

uvana je predstava Solomona sa sve

tenicima i decom. Va

je da je sve insignirano na gr

kom. U narteksu se nalaze ostaci predstava monaha. Ispod se

nalazi oslikana draperija sa krstovima i srcolikim listi

ima.

ivopis u prezviterijumu je iz

vremena pape Jovana VII. Prikazan je Raspeti Hrist na Golgoti sa jaganjcima, heruvimima,
an

elima, Bogorodicom i Jovanom, gde je sa

uvan i deo natpisa. Hrist sa Bogorodicom se

nalazi u samom oltarskom prostoru. Okolo su prikazani svetitelji (kvadratni oreol –

iva

osoba, a mo

da i ktitor) sa nimbovima. Tokom 8.veka se prvi put prikazuje Hristos koji

telesno pati. On se, dodu

e, nalazi u nebeskom kontekstu, ali se u to vreme i dogma ustaljuje,

pa se nagla

ava telesna patnja koja implicira Vaskrsenje. Ova crkva je zna

ajna za Rim, kako

nema mnogo sa

uvanog

ivopisa iz ovog perioda.

Irska

Irska je zemlja koja je

poslednja primila hri

šć

anstvo

, zbog

ega je specifi

na,

najpre po svojoj umetnosti koja predstavlja spoj hri

šć

anskog u

enja i varvarskog (megalitska

civilizacija, druidi - potpuno druga

ija kultura). Irci su se potpuno samostalno razvijali. Jedna

od karakteristika je

injenica da je

crkva

, koja se ovde ra

irila bila

vrlo tolerantna

prema

lokalnoj tradiciji i kulturi. O

itava se spoj radovskog ure

enja i hri

šć

anstva. Ono

to je dobro

to ovde nije postojala borba oko primata izme

u svetovne i duhovne vlasti. Takvi problemi

e u Evropi eskalirati u 11. i 12. veku. Za ovaj period vezana je Konstantinova darovnica.

utim, svega toga u Irskoj nije bilo.

Hri

šć

anstvo u Irsku sti

e zahvaljuju

Sv. Patriku

drugoj polovini 5.veka

To je vreme kad se polako ustanovljava dinastija Merovinga i kada Teodoroih vlada iz
Ravene. U prvim vekovima hri

šć

anstva (do 7. veka), ono se

irilo i name

talo na svojim

pozicijama. Od 8. i 9. veka umetnost se ustanovljava, a do tada se kroje i vladaju razli

iti

stilovi. Patrik je bio specifi

an, jer je prilikom

irenja hri

šć

anstva uveo mona

ka pravila, koja

su zapravo

iz egipatskog mona

tva

. To je o

ekivano, jer se mona

tvo upravo i razvilo u

Egiptu. (Sv. Antomije, Sv. Tahomije, Sv. Vasilije Veliki). I dalje je diskutabilno koja je to vrsta
mona

kih pravila. To su bila

stroga asketska pravila

, ali je problem da li su bila bliska

benediktinskim ili su zasebna pravila koja je Patrik usvojio i preneo u Irsku.

Mona

tvo

je u

Irskoj bilo dugotrajno i utica

e na

irenje mona

tva i u Engleskoj i u Zapadnoj Evropi. Irski

monasi su smatrali da je jedan uslov, tj.pravilo njihovog

ivota odlazak u druge zemlje gde

iriti hri

šć

anstvo. Bili su u potrazi za „savremenim

ivotom“, a to je bilo otu

enje od

sopstvene zemlje,

to su oni smatrali vidom askeze i pokore. Tako

e su se odricali od svega

to je bilo materijalno. Vrhunac podvi

tva je za njih, dakle, bio odlazak u druge zemlje.

Jedan od razloga takvog pona

anja ima veze sa tzv.

lutala

kim duhom

(Wanderlust) - vrsta

odricanja od svega zemaljskog. Upravo tako po

inje putovanje velikih irskih monaha. Prvo su

pre

li na podru

je dana

nje

kotske, zbog blizine i pristupa

nosti (Irci su se nazivali Shoti, pa

se ta oblast zapravo po njima zove

kotska). Potom su se spu

tali du

Engleske do Francuske,

pa su pre

li u

vajcarsku i severnu

paniju.

Jedan od najzna

ajnijih irskih monaha je bio

Sv. Kolumba

, koji je

iveo do

kraja 6. veka. On je oti

ao najpre u manastir Jona na Hebridima, pa je osnovao manastir

Liksej

(

vajcarska), pa manastir

Bobi

(Sev. Italija). Prihvatao je u potpunosti benediktinska

pravila koja su podrazumevala da monasi delom rade, delom provode vreme u molitvi, a
delom u spavanju -> princip

ora et labora

. U po

etku je to bio vrlo strog sistem pona

anja.

Cilj tih putovanja i osnivanja manastira je bio da se po svim krajevima gde nema hri

šć

anstva

ono ra

iri i da se pokrsti nehristijanizovani stanovni

tvo. Velikog udela u pokr

tavanju je imao

Nakon Dagoberta, u periodu s kraja 7. i po

etka 8. veka nastupa vreme “lenjih

kraljeva” iz dinastije Merovinga, koji su bili nezainteresovani za vladavinu, pa su je prepustili
majordomima. Jedan od majordoma bio je

Pipin od Heristela,

koji se smatra za

etnikom

karolin

ke dinastije, a njegov vanbra

ni sin bio je

Karlo Martel

, deda Karla Velikog. Sin

Karla Martela bio je

Pipin Mali

, otac Karla Velikog.

732.

godine odigrala se

bitka kod

Poatjea

kada se vojska predvo

ena Pipinom Malim susrela sa Arabljanima i pobedila. Ta

bitka je klju

na, jer je prakti

no dovela Karolinge na vlast. Arabljani su pre

li sa teritorije

Male Azije, preko severne Afrike, do

panije, ka Francuskoj. Hri

šć

ani su to smatrali velikim

problemom, jer su ih druga

ije percipirali od ostalih varvara. Arabljani su pripadnici potpuno

druga

ije veroispovesti, i bili su realna opasnost. Karolinzi su ih spre

ili da dalje prodiru u

Evropu, pa se znalo da je ona ta koja

e predvoditi novo Rimsko carstvo.

Pipin Mali

posle

toga dobija

titulu kralja

koju

e naslediti Karlo Veliki. U to vreme javio se problem

Konstantinove darovnice

- papa Silvester (prvi rimski papa, zapravo je bio rimski episkop),

navodno je ovom darovnicom Konstantin Veliki predao papi carske insignije (Hlamidu i
dijademu), a dao mu je i grad Rim, sve zemlje i gradove dana

nje Italije i

itave zapadne

Evrope. (476. godine de

ava se pad Rima i tada se centar iz Rima preme

ta u Milano).

Karlo

Veliki

je postao

kralj 771.

godine. On je, kao i njegov otac, postao vrlo uspe

an ratnik.

Karolinzi su generalno bilo veliki ratnici i vojskovo

e. Karakteristi

no je da oni nisu imali

glavni grad, ve

e centara

i svi su bili Karlovi dvorovi. Car se

etao po

itavoj teritoriji u

zavisnosti od opasnosti. Karolinzi su se najvi

e borili protiv Langobarda (oni na podru

severne Italije dolaze posle Justinijana, a nit izme

u Istoka i Zapada prekidaju Avari i

Sloveni). Posle pada Rima, centri se preme

taju u Milano i u Carigrad. Justinijan je bio veliki

vladar, je on sve vra

a kako je bilo. Ali nakon njegove smrti usledili su napadi varvara i tada

je stradalo sve

to je bilo na Balkanu (Mi ne znamo sa sigurno

šć

u gde je bila Justiniana

Prima). Svi varvari su se stacionirali na Zapadu i delili su teritorije. Nakon toga Arabljani
napadaju i isti

e se jedna dinastija koja uspeva da ih savlada.

800. godine prvi put se

dobijaju 2 egala

, tj. dva cara koju su ravno pravna po mo

i da povrate Rimsko carstvo.

Razlika izme

u kralja i cara - kralja kruni

e episkop, dok cara kruni

e papa. Carstvo mo

imati vi

e kraljevstva. Papi je Sv. Petar dao prava (Sveti Petar je dobio klju

eve Raja,

odnosno crkve (na zemlji)). Papa doslovno sedi na stolici Sv. Petra i on je glavni. Situacija
koja se oformila u tom periodu traja

e do kraja Srednjeg veka, pa i du

800. godina je klju

. Langobardi su imali pretenzije na Rim, a da bi se

titio, papa pravi dogovor sa Karlom Velikim. Karlo

e braniti papsku dr

avu, a zauzvrat

dobiti carsku krunu. Prvi put u istoriji hri

šć

anstva postoje dva centra – Rim i Carigrad i oni su

u konstantnoj sva

i oko toga ko ima primat. Da bi se re

ila ta sva

a, bio je ponu

en brak

izme

u carice Irine (koja je vladala Carigradom) i Karla Velikog.Sin carice Irine, Konstantin,

bio je i fizi

ki i mentalno zaostalo i nije bio sposoban da vlada. Oko 800.godine u Vizantiji je

bilo izra

eno ikonoborstvo. Svrha braka izme

u Irine i Karla Velikog bila je da se formira

jedinstveno carstvo. Pregovori su dugo trajali, ali na kraju dogovor nije bio postignut i taj
brak se nije dogodio (a smatra se da je jedan od razloga upravo bilo ikonoborstvo). Od tog