1. UVOD
Količine energetskog otpada koje se u svetu godišnje izdvajaju prelaze
količinu od milijardu tona. Kod nas se godišnje proizvede oko 7 miliona
tona pepela i šljake. Pri tome, pepeo i šljaka se karakterišu kao inertni,
opasni i neopasni otpad, dok se gips svrstava u neopasni otpad.
Na našin prostorima kao energetski otpad pojavljuju se samo pepeo i
šljaka jer ni jedna termoelektrana još nema izgrađen sistem za
odsumporavanje (očekuje se da će prvi sistem za odsumporavanje biti
izgrađen na novoj termoelektrani „Kolubara-B“ ili pri izgradnji trećeg
bloka na TE „Nikola Tesla B“).
U zavisnosti od nalazišta, odnosno od vrste i kvaliteta uglja, stepena
otprašivanja i kvaliteta postrojenja za sagorevanje, količina pepela i šljake
koja ostaje posle proizvodnje električne energije iznosi između 15% i 26%.
Termoelektrana
Prosečna
godišnja
produkcija
pepela
Godina
formiranja
Ukupne
površine(h
a)
TE „Nikola Tesla
A“
2.200.000-
2.500.000
1974.
400
TE „Nikola Tesla
B“
1.800.000-
2.200.000
1984.
600
TE“ Kostolac“
550.000
1977.
246
TE „Kolubara“
535.000
1976.
78
TE „Morava“
90.000
1968.
45
Ukupno u
eksploataciji
cca7.541.00
0
Kolubara-
Junkovac
do
1976.
40
Kostolac
stare
deponije
do
1976.
85
Ukupne površine
1.639
Tabela 1. Prosecna godišnja produkcija pepela i šljake i ukupne površine
deponija
Jedan od osnovnih ekoloskih problema Elektroprivrede Srbije jeste
transport i deponovanje pepela i šljake sa termoelektrana. Rešavanje
problema transporta i deponovanje je moguće ostvariti uvođenjem
savremenih tehnologija, boljom organizacijom i unapređenjem mera
zaštite životne sredine.
Obaveze koje proističu iz domaće i evropske regulative su da se na
postojećim termoelektranama do 2015.godine obave značajni zahvati u
oblasti zaštite životne sredine, koji su neophodni da bi se dobile
integralne dozvole za rad.
Prema paketu zakona o zaštiti životne sredine koji su stupili na snagu
krajem 2004. godine, odnosno u 2009. godini, obaveza JP EPS-a je da
uskladi rad svojih objekata sa odredbama Zakona do 2015. godine. To
znači da će se i po nacionalnim propisima koji se usaglašavaju sa
regulativom EU, u novim objektima, kao i u objektima koji se revitalizuju,
morati primeniti savremene mere zaštite, odnosno moraće se ugraditi
postrojenja za odsumporavanje dimnih gasova i elektrofilteri visoke
efikasnosti, primeniti mere smanjenja nastajanja azotnih oksida, ugraditi
postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda, uvesti nova, sa gledišta
zaštite životne sredine, povoljna rešenja transporta i odlaganja pepela i
sljake (tabela 2).
Rekonstrukcija sistema za transport i
deponovanje pepela i šljake-uvođenje nove
tehnologije
Termoelektr
ana
Pocetak
realizacije /
Završetak
realizacije
Sredstva
u €
TE Nikola
Tesla B
2006/2009
30.000.00
0
TE Kostolac B
2007/2009
23.500.00
0
TE Kostolac A
2009/2011
13.000.00
0
2
r
1.
Istalisana snaga (bruto)
110 MW
2.
Snaga na pragu
100 MW
3.
Datum ulaska u pogon
03.05.1979.
4.
Rad na mreži do 01.04.2008.god
120 000h
5.
Ukupan broj startova do 01.04.2008.god
960
6.
Proizvođač turbine
ŠKODA, R Češka
7.
Proizvođač kotla
SES, Tlmače,Slovačka
8.
Proizvođač generatora
ŠKODA, R Češka
Tabela3. Osnovne tehničke karakteristike bloka A5, TE „Kolubara A“.
Iako se radi o najstarijoj aktivnoj termoelektrani u Elektroprivredi Srbije,
blok A5 je prvi revitalizovani blok posle 2000.godine i prvi u kojem je
ugrađen kompjuterizovani sistem upravljanja i regulacije.
Implementacija nove tehnologije transporta pepela i šljake ogleda se u
osposobljavanju transportnog sistema pepela i šljake iz bloka A5 u
periodu do isteka radnog veka bloka, uz smanjenje negativnih uticaja na
životnu sredinu, kao i da omogući isporuku i prodaju suvog pepela
spoljnim korisnicima.
1.2 Prikaz objekta
Na slici (1.) data je dispozicija deponije pepela TE „KolubaraA“, sa koje se
vidi putanja sistema za transport pepela i šljake.
Slika 1. Deponija pepela i šljake
4
2. SISTEM TRANSPORTA PEPELA I ŠLJAKE
Osnivni cilj rekonstrukcije sistema za transport pepela i šljake je da se
izgradi sistem koji će osim transporta pepela na deponiju omogućiti i
isporuku suvog pepela spoljnim korisnicim. Isporuka pepela dovodi do
dirktne uštede troškova zbog smanjenja takse za odlaganje zagađujućih
materija, a zavisno od količine isporučenog pepela i do smanjenja
potrebnog prostora za deponovanje.
Drugi paralelni cilj rekonstrukcije sistema je poboljšanje tehnologije
transporta i deponovanja neisporučene količine pepela, kako bi bila
unapređena zaštita životne sredine u zoni deponije pepela i šljake.
Izgradnja sistema je podeljena u dve faze.
U prvoj fazi
je izgrađen silos iz kojeg se isporučuje pepeo spoljnom
korisnicima, a neisporučena količina pepela, zajedno sa pulpom šljake
iz kotlarnice bloka A5, transportovati na deponiju preko bager stanice
blokova A1-A4. Ovo je ostvareno zahvaljujući činjenivci da postoji
dovoljn kapacitet postojećih bager pumpi koje transportuju na
deponiju razređenu hidrosmešu pepela i šljake iz starih blokova A1-
A4. Na ovaj način se iz novog sistema bloka A5 u bager stanicu
blokova A1-A4 transporuje:
- Pulpa šljake koja kontinualno ističe iz kotlarnice A5 (nominalno
140 m
3
/h). Ovaj režim se primenjuje ako se ostvari isporuka
celokupne produkcije pepela spoljnim korisnicima.
- Hidrosmeša šljake i pepela iz silosa (do 170 m
3
/h) u odnosu čvrste i
tečne faze – 1:3. Na ovaj način se pulpa šljake koristi kao
transportni fluid za neisporučeni pepeo iz silosa.
Znači da se u prvoj fazi rada sistema na deponiju transportuje ukupna
količina pepela i šljake iz svih blokova Elektrane kroz samo jedan
cevovod, za razliku od smenjenog sistema kada su se pepeo i šljaka na
deponiju transportovali kroz dva cevovoda DN 400. Novim sistemom
smanjena je količina transportne vode koja iz elektrane odlazi na
deponiju, jer će se za transport neisporučenog pepela iz silosa blokova A5
koristiti samo pulpa šljake, koja se inače mora transportovati na deponiju.
U drugoj fazi
će se izgraditi autonoman sistem direktnog transporta
pepela i šljake iz bloka A5 na deponiju. Realizacija druge faze će pečeti
po izlasku iz pogona blokova A1-A4 i obuhvatiće:
5
Donja toplotna moć
5300 kJ/kg-7300kj/kg
Sadržaj pepela
17% ( ±3% )
Sgorivo
32% ( ±3% )
Sadržaj vlage
45% – 53%
Proračun količine pepela i šljake
Ulazni podaci
DTM
(kJ/kg)
6280,0
Potrošnja uglja
( t/h )
216
Sadržaj pepela
( % )
20,0
Proračun količina
Proračunsko
usvojeno
Pepeo+Šljaka
43,2
44
Šljaka
10%
4,32
4,5
Pepeo (u kotlarnici
i ispod elektrofiltera)
38,88
40
Pepeo u kotlarnici
5%
1,94
2
ispod kanala dimnog gasa
0,97
1
ispod zagrejača vazduha
0,97
1
Pepeo ispod elektrofiltera
36,94
38
7
