UVOD
Informacioni sistem (IS) je integrisani skup komponeneti za sakupljanje, snimanje,
čuvanje, obradu i prenošenje informacija.
Poslovna preduzeća, druge vrste organizacija i pojedinci u savremenom društvu,
zavise od informacionih sistema za upravljanje svojim operacijama i djelovanjima,
održavanje kompetitivnosti na tržištu, ponudu različitih usluga i unaprijeđivanje ličnih
sposobnosti i kapaciteta. Za primjer, moderne korporacije zavise od računarskih
informacionih sistema da bi procesovale svoje finansijske račune i poslovne transakcije,
upravljale ljudskim resursima; opštinske uprave zavise od informacionih sistema za
ponudu osnovnih usluga svojim građanima; pojedinci koriste informacione sisteme da bi
unapređivali svoja znanja, za kupovinu, upravljanje bankovnim računima i transakcijama,
kao i za različita finansijske operacije.
Izumom i dostupnošću novih informacionih tehnologija (IT), javljaju se nove
mogućnosti. Pošto su informacioni sistemi omogućili različite ljudske aktivnosti, samim
tim su izvršili uticaj na društvo. Ubrzali su obavljanje svakodnevnih aktivnosti, uticali na
strukturu organizacija, izmjenili načine ponude i potražnje proizvoda na tržištu, kao i
načine i shvatanje rada. Informacije i znanje, danas predstavljaju vitalni ekonomski resurs.
2
1. Informacioni sistem je kompleksan organizacioni sistem, a kompleksnost se odnosi
i na strukturu elemenata i na strukturu veza kako u okviru sistema tako i sa
okruženjem.
2. Pojam informacionog sistema znatno je širi u odnosu na računar i računarsku
obradu podataka. To znači da informacioni sistem obuhvata i kompjuterizovani i
nekompjuterizovani dio informacionih djelatnosti, što upućuje na zaključak da
informacioni sistem postoji i onda kada nema računarske podrške.
3. Informacioni sistem obuhvata sve informacione djelatnosti, što znači da se ne
može poistovijetiti sa jednom, pojedinačnom od tih djelatnosti.
Na osnovu svega navedenog, može se zaključiti – da bi postala konkurentan
učesnik na internacionalnom tržištu, organizaciji su potrebni moćni informacioni i
komunikacijski sistemi. IS služe kao pomoć menadžerima i zaposlenima u analiziranju
problema, razvijanju (kreiranju) novih proizvoda. Takođe, IS sadrže informacije o
značajnim ljudima, mjestima i elementima u oprganizaciji, ali i njenom okruženju. IS
pomoću tri aktivnosti proizvode informacije koje su potrebne organizaciji za donošenje
odluka, kontrolu operacija, analizu problema, kreiranje novih proizvoda i usluga. Ove
aktivnosti su: ulaz (podrazumijeva sakupljanje neobrađenih podataka iz organizacije i
okruženja), procesiranje (prerada prikupljenih podataka iz organizacije i okruženja u
razumljivije, korisnije oblike) i izlaz (odnosi se natransfer podataka ljudima ili
aktivnostima kojima su potrebni). IS zahtjevaju i povratnu informaciju, koja
podrazumijeva da "izlaz" odlazi do određenih članova organizacije koji će ih vrijednovati
ili napraviti ispravke u fazi ulaza.
Ciljevi informacionog sistema proističu iz ciljeva organizacije, čiji je on podsistem
i sa njima moraju biti usklađeni. Opšti cilj je da stvori neophodne preduslove za bolje
funkcionisanje organizacije i ostvarivanje boljih rezultata poslovanja. Međutim, ne postoji
jedan uopšten model informacionog sistema koji je adekvatan i optimalan za svaku
organizaciju. Što je u konkretnom slučaju optimalno zavisi od čitavog niza okolnosti.
Svakako treba imati na umu činjenicu da se organizacije međusobno razlikuje po nizu
obilježja kao što su ciljevi, društvena uloga, djelatnosti i menadžmenta. To drugim
riječima znači da je svaka organizacija relativno jedinstvena kombinacija strukture,
menadžmenta, ljudi, ciljeva i okruženja.
Upravo zato informacioni sistem projektovan za jednu organizaciju ne može
direktno biti preslikan udruge organizacije. Postojanje i razvoj bilo kojeg poslovnog
sistema nemoguće je zamisliti bez aktivnosti prikupljanja, obrade ili razmjene informacija.
Sve ove aktivnosti obavlja informacioni sistem koji neminovno predstavlja objektivno
postojeći konstitutivni dio svake savremene organizacije, odnosno njen podsistem. Isto se
odnosi i na proces upravljanja i odlučivanja (menadžmenta), koji su po svojoj suštini
prevashodno informacioni procesi. Upravo iz tog razloga je potrebno da savremeni
menadžeri posjeduju neophodna informatička znanja u korištenju informacione
tehnologije, budući da su oni ti koji donošenje odluka treba da zasnivaju na informaciji i
4
znanju, a ne na intuiciji i psihološkim faktorima. Informacioni sistemi se mogu objasniti i
na sledeći način – predstavljaju rješenje za organizaciju imendažment, bazirano na
informacionoj tehnologiji, na izazove koje postavlja okruženje. Da bi u potpunosti
razumjeo IS, menadžer mora poznavati organizacione, menadžment i tehnološke dimenzije
sistema, kao i njihovu moć da obezbijede rješenja za izazove i probleme iz poslovnog
okruženja. IS je više nego kompjuter. Efektivno korištenje IS zahtjeva razumijevanje
organizacije, menadžmenta i informacione tehnologije koje utiču na sistem i čine sistem.
Svi informacioni sistemi mogu biti opisani kao organizaciona i menadžment rješenja na
izazove koje nameće okruženje.
Kako je glavni cilj informacionog sistema da omogući prikupljanje podataka
i prikazivanje dobijenih informacija na najbolji način, postavlja se kao prvi zadatak izbor
mašinske i programske opreme i donošenje odluke o tipu organizacije podataka. U
poslovnim informacionim sistemima koriste se dva tipa organizacije podataka u obliku:
datoteka i
baza podataka.
Datoteka je kolekcija povezanih slogova iste strukture koji su smješteni na
sekundarnim memorijskim medijumima. Informacioni sistem koji ima ovakvu organizaciju
podataka je osposobljen da prihvata i čuva podatke i da prikazuje rezultate specifične
primjene na bazi odgovarajućih ulaza. Organizacija podataka u baze podataka predstavlja
savremeni trend u oblasti poslovnih informacionih sistema. Baza podataka je skup
podataka koji su povezani preko određenih relacija. Ove relacije formira ili održava jedan
ili više programa koji se nazivaju upravljački sistem baze podataka (Data Base
Managament System – DBMS).
1.1. Funkcije informacionog sistema
Funkcije informacionog sistema su brojne i raznovrsne ali se ipak mogu svesti na
dvije:
funkcija dokumentacije
funkcija upravljanja.
Funkcija dokumentacije omogućava subjektima poslovnog sistema ostvarivanje
kontrole i ocjenu preduzetih akcija. Funkcija upravljanja kao osnovna funkcija
informacionog sistema omogućava da svi subjekti jednog poslovnog sistema imaju na
raspolaganju relevantne informacije kako bi bili u mogućnosti da donose odgovarajuće
poslovne odluke. Savremena poslovna organizacija teško se može predočiti na uobičajen
način, putem organizacionih šema, tj. "hijerarhije" kvadratića povezanih linijama. Danas je
5
memorisanje i arhiviranje podataka i informacija – kada se podaci obrade, oni se
radi daljeg korištenja memorišu i arhiviraju i
distribucija podataka i informacija korisnicima – na kraju, obrađeni podaci,
odnosno informacije se dostavljaju relavantnim korisnicima i oni služe kao podloga
za donošenje odluka.
Odlučivanje u organizaciji predstavlja proces transformacije informacija u odluku.
Potreba za izgradnjom efikasnog informacionog sistema, koji bi omogućavao prikupljanje,
obradu, čuvanje i pristup informacijama kada je to potrebno, kao i podršku pri donošenju
poslovnih odluka, nameće se kao imperativ. Pri tome se ne smije zaboraviti da se
savremeni informacioni sistemi ne mogu projektovati bez adekvatne računarske podrške.
Može se reći da su računarsko pokrivanje poslovnih transakcija i osiguranje
potrebnih informacija menadžerima u odgovarajućem vremenu iupotrebljivom formatu,
ključne funkcije informacionog sistema u organizaciji. Polazeći od osnovne funkcije
informacionog sistema, a to je da doprinese uspješnom poslovanju organizacije, od
informacionog sistema se očekuje da adekvatnim, pravovremenim i pouzdanim podacima
i informacijama obezbijedi ekonomičnu realizaciju poslovnih procesa, poslovnih funkcija
i odlučivanja. Ovu funkciju karakterišu i određeni specifični ciljevi koji se postavljaju pred
informacioni sistem:
1. Da pravovremeno i u potpunosti odgovori na sve informacione zahtjeve korisnika,
2. Da obezbijedi kompletnu dokumentacionu osnovu za praćenje poslovnih događaja
između poslovnih funkcija, kao i sa okruženjem uopšte.
Da bi informacioni sistem mogao da realizuje osnovne funkcije, on mora da
posjeduje određeni kvalitet, kako bi kao posebna cijelina unaprijedio uspješnost rada cijele
organizacije. To će postići ukoliko sadrži samo one činjenice, tj. skupove podataka
koji su relavantni za saglasnost stanja organizacije, ukoliko obezbijedi prikupljanje onih
podataka na osnovu kojih će se kreirati kvalitetna informaciona podloga neophodna
za uspješno odlučivanje. Samo uspješan informacioni sistem olakšava bolje razumijevanje
same organizacije i njenih funkcija, lokalizaciju slabosti i prednosti organizacije,
poboljšava komunikacije u organizaciji, otkriva probleme i pomaže u njihovom rješavanju,
podržava planiranje, usmjeravanje, koordinisanje aktivnosti i kontrolisanje, kao i mjerenje
rezultata organizacije.
Organizacija koja nema razvijen informacioni sistem nema potrebne preduslove za
uspješno funkcionisanje i takmičenje sa konkurencijom, za razliku od organizacije sa
razvijenim informacionim sistemom koja koristi sve raspoložive mogućnosti savremene
informacione tehnologije, poput Internetservisa, pristup eksternim bazama podataka,
koncepcija Data Warehouse i sl. Povezivanje organizacije sa okruženjem putem
računarskih mreža, razvoj telekomunikacija, elektronskog poslovanja, elktronske razmjene
podataka i sl. zahtijeva i novu ulogu informacionog sistema. Od informacionog sistema
7
