Departman za poslediplomske studije

Univerzitet Singidunum

Studijski program: Poslovni sistemi u turizmu i hotelijerstvu

MASTER RAD

TEMA: Upravljanje događajima na nivou turističke

destinacije

Mentor: Student:

Dr Slobodan Unković

Dragica Novaković

405307/2009

Sadržaj

UVOD ............................................................................................................................. 4

I DEFINISANJE TURISTIČKE DESTINACIJE I UPRAVLJANJA TURISTIČKOM

DESTINACIJOM

1.1. Pojam turističke destinacije

.......................................................................... 7

1.2. Destinacija kao sistem ................................................................................... 8

1.2.1. Elementi turističke destinacije

...................................................... 10

1.2.2. Karakteristike turističke destina

cije .............................................. 11

1.3. Upravljanje turističkom destinacijom

............................................................ 12

1.3.1. Modeli upravljanja turisti

kom destinacijom ................................. 13

1.3.2. Životni ciklus destinacije .............................................................. 15

II DEFINISANJE DOGA

AJA I ANALIZA NJIHOVOG ZNA

AJA

2.1. Pojam doga

aja ........................................................................................... 17

2.2. Klasifikacija događaja

................................................................................... 18

2.3.

Događaji u ukupnoj turističkoj ponudi

........................................................... 21

2.4. Uticaj događaja

............................................................................................ 23

2.5.

Organizovanje događaja

.............................................................................. 25

2.6. Životni ciklus događaja

................................................................................ 28

III KONCEPT INFORMACIONIH SISTEMA I NJIHOVA PRIMENA U TURIZMU

3.1. Definisanje informacionih sistema ......................................................................... 30

3.2. Nastanak i razvoj informacionih sistema ..................................................... 31

3.3. Geografski informacioni sistemi (GIS) ................................................................... 32

3.3.1. Istorijat geografskih informacionih sistema .................................... 34

3.3.2. Karakteristike geografskih informacionih sistema .................................... 36
3.3.3. Primena geografskih informacionih sistema ........................................... 37
3.3.4. Primena geografskih informacionih sistema u Srbiji ................................ 38

3.4. Primena geografskih informacionih sistema u turizmu ........................................... 38

3.4.1. GIS u funkciji prikupljanja i čuvanja baza podataka o turističkim

resursima ............................................................................................................ 40

3.4.2. GIS kao podrška u identifikaciji turističkih lokacija

................................... 42

3.4.3.

Korišćenje GIS

a za utvrđivanje itinerera, turističkih zona i pravaca

... 39

3.4.4. Korišćenje GIS

-a za

mapiranje turističkih resursa

.................................... 44

3.4.5. Korišćenje GIS

a u praćenju i kontroli turističkih aktivnosti

...................... 45

3.4.6.Korišćenje GIS

-a u ukrštanju podataka o turizmu i drugih sektora u

prostoru ............................................................................................................... 45

3.4.7.Korišćenje GIS

-a u posmatranju i analizi indikatora održivog razvoja

turizma i utvrđivanje konflikata na turističkom prostoru

........................... 46

UVOD

TEMA: Upravljanje događajima na nivou turističke destinacije

Događaji predstavljaju specifično osmišljenu ponudu ograničenog trajanja u čijoj

osnovi se nalazi odgovarajuća ideja koja se ispoljava zajedničkim angažovanjem izvršilaca i
materijalnih sredstava. Turizam događaja je svojim značajem prevazišao turizam kao

privrednu delatn

ost o čemu govori podatak da se godišnje u svetu održi jedan milion različitih

turističkih događaja sa godišnjim prihodom od preko 25 milijardi dolara i približno 400 miliona
posetilaca, kao i podatak da je čak 57% putovanja iz zadovoljstva vezano za određ

eni

događaj. Događaji su značajni, jer privlače posetioce u mesto održavanja odnosno utiču na

produžetak njihovog boravka u destinaciji, doprinose kreiranju pozitivnog imidža destinacije i

obogaćuju turistički doživljaj. Kako se aktivnosti i događaji nalaz

e na samom vrhu piramide

koja predstavlja komponente turističkog proizvoda, upravo događaji mogu biti ta dodatna
vrednost neke destinacije, na osnovu koju čine resursi, infrastruktura i usluge.

Događaji su postali nezaobilazan segment raznovrsne i kvalitetne turističke ponude

jedne zemlje, regiona ili mesta, naročito ako su tradicionalne i nude bogat i sadržajan

program u oblastima kulture, privrede, umetnosti, sporta ili zabave. Sklonost stanovništva ka

zabavi i gostoprimstvo su uz istorijsko nasleđe i kulturu definisani kao ključni elementi
prepoznatljivog srpskog brenda koji je moguće u kratkom roku i uz minimalana finansijska
ulaganja učiniti atraktivnim.

Strategijom razvoja turizma Srbije događaji su identifikovani kao

jedan od proizvoda kojima Srbija

najbrže može postići konkurentnost, razvoj i komercijalne

efekte na turističkom tržištu.

Najznačajniju ulogu u organizovanju događaja u našoj zemlji imaju lokalne zajednice.

Članovi lokalnih zajednica, kao organizatori događaja često nisu dovoljno kvalifi

kovani, pa

dolazi do brojnih poteškoća u svim fazama razvoja događaja od planiranja i organizovanja,
preko plasmana i komercijalizacije, samog održavanja i vrednovanja učinka nakon
održavanja. Primeri iz prakse ukazuju na to da je za razvoj ovog turističko

g proizvoda

potrebno angažovati stručnjake odnosno edukovati kadrove koji bi se bavili upravljanjem i
razvojem događaja na nivou destinacije, kao i očuvanjem autentičnih karakteristika podneblja
koje odlikuju većinu događaja. Iako su mnoge destinacije prepoznale značaj ove vrste
turističkog proizvoda, u našoj zemlji mu se još uvek ne poklanja dovoljna pažnja.

Korišćenjem savremenih tehnologija, organizovanje i upravljanje događajima se može
umnogome olakšati. Promocija događaja kao i svih ostalih turistički

h proizvoda otežana je

zbog nemogućnosti da se oni na pravi način predstave i isprobaju pre kupovine. Ipak, stepen
zadovoljstva na strani turističke tražnje može se uvećati obezbeđivanjem pravovremenih i
tačnih informacija od strane turističke ponude. Najv

ažnije informacione tehnologije koje su

uticale na razvoj turizma su kompjuterski rezervacioni sistemi, globalni distribucioni sistemi i

Internet. Sve veći značaj za turističku industriju u celini imaju sistemi baza podataka i

geografski informacioni sistemi.

CILJ I SVRHA ISTRAŽIVANJA

Cilj istraživanja jeste unapređenje znanja o ključnim područjima upravljanja

događajima, kroz upoznavanje sa složenim pitanjima primene informacionih sistema, kao i
prepoznavanje najznačajnijih problema daljeg razvoja ove vrst

e turizma u našoj zemlji.

STRUKTURA RADA

Tema će biti obrađena kroz četiri

glavna poglavlja. Prvi deo rada

Definisanje turističke

destinacije i upravljanja turističkom destinacijom

, odnosi se na definisanje turističke

destinacije, njenih elemenata i karakteristika, na modele upravljanja destinacijom i saradnju i
partnerstva u upravljanju destinacijom, kao i na analizu životnog ciklusa destinacije.

U drugom poglavlju,

Definisanje događaja i analiza njihovog značaja

, definisan je

pojam događaja i predstavljene osnovne podele po različitim osnovama, prenesene iz
savremene domaće i strane literature. Predočeni su i razlozi za povećanje popularnosti
događaja i faktori koji utiču na industriju događaja na globalnom nivou. U ovom delu rada se

govori i o formiranju,

izvođenju i plasmanu događaja kao turističkog proizvoda.

Treći

deo rada,

Koncept informacionih sistema i njihova primena u turizmu

, odnosi se

na definisanje informacionih sistema, njegovih elemenata i karakteristika, na njihov nastanak
i razvoj. Posebna

pažnja je posvećena geografskim informacionim sistemima.

redočena je

opšta primena geografskih informacionih sistema, kao i primena u turističkom poslovanju.
Geografski informacioni sistemi svoju primenu nalaze u funkciji prikupljanja i čuvanja baza

podat

aka o turističkim resursima, kao podrška u identifikaciji turističkih lokacija, za

utvrđivanje itinerera, tur

stičkih zona i pravaca, za mapiranje turističkih resursa, u praćenju i

kontroli turističkih aktivnosti, kao i u utvrđivanju konflikata na turistič

kom prostoru. U ovom

delu rada analiziran je i značaj Interneta, njegova veza sa geografskim informacionim

sistemima i pojava web turizma, sa akcentom na primeni Interneta i GIS-

a na strani turističke

ponude i turističke tražnje.

Poslednji deo rada,

Uprav

ljanje događajima na nivou turističke destinacije uz primenu

informacionih sistema

, okrenut je planovima razvoja ovog vida turizma kod nas, pre svega na

osnovu Strategije razvoja turizma Srbije i Strategije razvoja turizma Beograda, a ukazuje i na

najznačajnije probleme koji su prepoznati kao pretnja daljem razvoju turizma događaja,
među kojima se izdvaja i problem nedovoljnog angažovanja države u organizaciji,
sponzorisanju i plasmanu događaja, kao i problem nepostojanja specijalizovanih organizacija

koje bi se time bavile. Ovaj deo rada se odnosi i na situacionu analizu, tj. karakteristike

domaće turističke ponude i tražnje za događajima. Ova oblast je usmerena i na tendencije u
razvoju turizma događaja u svetu sa detaljnom analizom EMBOK

-a (Event management

body of knowledge), sistema baze podataka koji koristi sve veći broj organizatora

manifestacija širom sveta. Izvršena je i analiza Internet prezentacija manifestacija koje se
održavaju u našoj zemlji. U ovom delu rada pod nazivom

Studija slučaja: Kosidb

a na Rajcu

analizirana je između ostalog, Internet prezentacija ove manfiestacije sa predlozima za njeno
unapređenje korišćenjem geografskog informacionih sistema.

HIPOTEZA

Turistički razvoj destinacije zasnovan na događajima moguće je ostvariti jedino kr

osnivanje i delovanje institucije koja bi na nacionalnom, a zatim i na lokalnom nivou
pružila materijalnu podršku ovom proizvodu.

Informacioni sistemi pružaju velike mogućnosti upotrebe u turizmu događaja

METODSKI POSTUPCI I TEHNIKE

U dokazivanju hipote

za najviše će biti korišćen metod neposrednog posmatranja,

zahvaljujući iskustvima stečenim u radu u specijalizovanom časopisu posvećenom turističkim

manifestacijama.

Lična iskustva i poseta manifestacijama je i jedan od glavnih razloga za

izbor ove teme.

Osnovni izvori podataka su stručna literatura iz oblasti menadžmenta

događaja, razvoja informacionih sistema i dostupni

Internet podaci. Kvalitet dostupnih

informacija je na veoma niskom nivou, ne postoje detaljni podaci o manifestacijama niti se
vodi zvan

ična statistika. Deo rada analizira anketu koja je sprovedena na manifestaciji

„Kosidba na Rajcu“ 2010. godine i Internet prezentaciju te manifestacije sa predlozima za

njeno unapređenje korišćenjem GIS

-a.

veći, jer se većina aktivnosti vezanih za putovanja i turizam odvija u destinaciji. Veliki
značaj se pridaje izgradnji imidža destinacije, jer je velika mogućnost supstitucije

jedne

turističke destinacije drugom.

Imidž turističke destinacije se stiče na tržištu kroz vizualni identitet i funkcionalna

obeležja i on ima ključnu ulogu u izboru destinacije

kao i u zadovoljstvu turista u

poređenju sa njegovim očekivanjima.

Prednosti koje pruža destinacija su: bolja

iskorišćenost turističkog prostora, potpunija valorizacija turističkih resursa, kompleksnija,
atraktivnija i kvalitetnija turistička ponuda, šire mogućnosti za stvaranje turističkog
identiteta na turističkom tržištu, bolja promocija i distribucija na turističkom tržištu,

kvalitetniji i sadržajniji odmor turista u destinaciji i dr. Turisti

ke destinacije mogu varirati

od namenski izgra

enih mesta za odmor u kojima su sve funkcije usmerene prema

turizmu kao dominantnoj aktivnosti, preko gradova i država kao celina u kojima je
turizam od manjeg zna

aja.

Tabela 1:

Tipologija turističkih destinacija

Glavni gradovi

Primer: Atina

Najveći gradovi privlače različite tipove posetilaca (turističke posete, posete prijateljima i
rođacima, posete poslovne i administrativne prirode i dr.). Turisti se uglavn

om grupišu u

posebne zone gde se nalaze arheološki, kulturni i zabavni sadržaji i trgovinski objekti.

Razvijeni tradicionalni centri

Primer: Kušadasi, Turska

Davno formirano seosko naselje zadržalo se kao fokus turističkog razvoja. Hoteli,

restorani i drug

i turistički sadržaji su tokom vremena izgrađeni na planski ili neplanski

način, okružujući prvobitna jezgra, tj. nekadašnja seoska naselja. Turistički kapaciteti i

sadržaji sada dominiraju ovim prostornim celinama.

Turing centri

Primer: Salcburg, Austrija
Grad sa velikom koncentracijom sekundarnih elemenata destinacije, kao i dobrim

saobraćajnim vezama sa inicijativnim zemljama, u čijem okruženju se nalaze naučne,

kulturne i zabavne atrakcije.

Namenski izgrađene destinacije

Primer: Diznilend, Pariz
Sva infra i suprastruktura je jasno usmerena na komercijalne delatnosti koje su u funkciji

zadovoljavanja turističkih potreba. Arhitektonski stil izgrađenih objekata najčešće

odudara od karaktera šireg prostora kome isti pripadaju. Ovakve destinacije pružaju
posetiocima sve kapacitete i sadržaje koji su im potrebni za vreme boravka.

Izvor:

Jovičić, 2002

Na turističku destinaciju će u budućnosti uticati mnogo činilaca, a najpre razvoj

tehnologije i zahtevi turista, koji će usled podizanja kulturno

-obrazovnog niv

oa biti veći,

specifičniji i sofisticiraniji. U skladu sa tim, menadžment turistički

h destinacija mora da

bude efektivniji i efikasniji, da mobiliše i uskladi sve njihove elemente i podsisteme,

vodeći računa o kvalitetu životne sredine i interesima domicil

nog stanovništva.