Rezime
Otpad je stalni pratilac ljudskog društva. Kao “nusproizvod” ljudskog življenja postoji već dugo vremena. Prvi problemi vezani za otpad pojavili su se davno, kada su ljudi počeli da žive u naseljima, gde je usled životne aktivnosti došlo do nagomilavanja otpada. Prvi znaci ozbiljnijeg zagađenja životne sredine vezani su za početak procesa urbanizacije. Povezanost otpada i zdravlja značajno je uticala na promenu odnosa prema samom otpadu tek u XIX veku usled pojave velikog broja zaraznih bolesti.
Danas, privredni rast, rastuća potrošnja prirodnih resursa, kao i povećanje potrošnje industrijskih dobara, rezultiraju stalnim rastom količina generisanog otpada svih vrsta, koji se beleži u svim evropskim zemljama, pa i u Srbiji. Nastajanje otpada, u najvećoj meri, zavisi od stepena industrijskog razvoja, životnog standarda, načina života, socijalnog okruženja, potrošnje i drugih parametara svake pojedinačne zajednice. Iz tog razloga se količina nastalog otpada može značajno razlikovati među državama, a takođe i u okviru same jedne države.
Iako princip integralnog upravljanja otpadom uključije niz procesa pre deponovanja kod nas je još uvek najčešći način na koji se otpad tretira sakupljanje i njegovo deponovanje, obično na neadekvatne gradske deponije.
Da bi se sumiralo stanje u Šapcu, cilj ovog završnog rada je opisivanje upravljanja komunalnim otpadom u opštini Šabac, kako u gradskoj zoni tako i u prigradskim i seoskim naseljima. Pored toga cilj je upoređivanje trenutnog stanja sa principima integralnog upravljanja otpadom.
Ključne reči: otpad, komunalni otpad, upravljanje otpadom, deponovanje
Uvod
Čovek je jedino biće na planeti koje stvara otpad. Zbog sve većih količina i štetnosti po okolinu, otpad se smatra jednim od najznačajnijih ekoloških problema savremenog sveta. Čovek je svojim aktivnostima odlučujući činilac u promeni životne sredine. Sve te aktivnosti su povezane sa zadovoljavanjem životnih potreba. Veliki deo potreba je stvoren veštački i pitanje je da li nam je potreban toliki broj različitih proizvoda, koji će nakon upotrebe postati otpad. Naša civilizacija proizvodi sve više otpada i ništa ne ukazuje na skore promene ovog trenda. Ipak, zahvaljujući tehnološkom napretku i razvoju ekološke svesti, borba protiv otpada postaje mnogo uspešnija. Nastajanje otpada je rezultat ukupne ekonomske aktivnosti svake države.
Sa porastom broja stanovnika, promenom načina života, navika, ishrane, tehničkog i tehnološkog napredka, količina otpada je rasla, uz promenu sastava. U prethodnom periodu povećanje količine generisanog otpada i prisustva u njemu sve većeg broja zagađujućih supstanci, od kojih su mnoge opasne, nije pratio odgovarajući razvoj tehnologija tretmana i odlaganja.
Nepravilno postupanje sa otpadom, osim negativnog uticaja na zdravlje ljudi značajno zagađuje vazduh, vodu i zemljište. Vode koje su bile u kontaktu sa divljim deponijama ili deponijama gde je upravljanje otpadom na neadekvatan način dovodi do zagađenja površinskih i podzemnih voda. Na ovakvim deponijama anaerobnim razlaganjem organskog dela otpada emituju se u vazduh ugljen-dioksid i metan. Zemljište na kome se odlaže otpad gubi prvobitnu funkciju i dugi niz godina ostaje neupotrebljivo do rekultivacije takvih deponija. Ovakvo zemljište se ni posle toga ne može koristiti u poljoprivredne svrhe.
Danas integralno upravljanje otpadom podrazumeva niz mera kako bi se smanjila količina otpada koji se deponije, a to su : minimizacija, revitalizacija, reciklaža, termički i biološki tretman i na kraju deponovanje.
U većini naših gradova izražen je problem deponovanja komunalnog otpada, većina gradskih deponija su neuređene bez ikakvih pratećih objekata i mera zaštite životne sredine. Sanitarne deponije otpada su najbolje moguće rešenje za odlaganje otpada i najsigurnije za okolinu. One iziskuju niz specifičnih postupak i aktivnosti u toku izgradnje deponije i niz zaštitnih mera prilikom odlaganja otpada, kao i monitoring životne sredine.
Za pravilno projektovanje gradskih deponija izuzetno je važno poznavati i opštu problematiku čvrstog komunalnog otpada. To se pre svega odnosi na nastanak vrste otpada, njihova svojstva i kolčinu, morfološki sastav, fizičke i hemijske karakteristike.
