Otpad
Supstanca ili predmet koji vlasnik оdstrаnjuјe, nаmеrаva ili mora dа оdstrani, čvrsto, tečno ili gasovito agregatno stanje. Nastaje u procesu proizvodnje ili korišćenja. Interes
zaštite životne sredine l opšti interes. Prerađuje, transformiše ili odlaže u skladu sa zakonom i odgovarajućim propisima.
Otpad prouzrokuje neprihvatljiv uticaj na zdravlje ljudi i na životnu sredinu.
- Bilo ga je ranije, ima ga sada i biće ga uvek
- Nastaje u našem okruženju, kao rezultat naše aktivnosti i mi ga moramo rešiti na najprihvatljiviji način
- Otpad je resurs
- Mora se promeniti stav o otpadu
Ekološki aspekt
- Zaštita zemljišta od zagađivanja otpadom
- Smanjenje zauzimanja zemljišta
- Smanjenje emisija zagađujućih materija u vazduh
- Smanjenje emisija zagađujućih materija u podzemne i površinske vode.
- Zaštita resursa od naknadnog korišćenja
Socijalni aspekt
- Zapošljavanje - otvaranje preduzeća, prvenstveno malih i srednjih, koja će se baviti prikupljanjem, pripremom i preradom (reciklažom) ovih vrsta otpada.
- Legalizacija “neformalnog sektora ” kroz Formiranje zvanične mreže sakupljača i prerađivača otpada.
- Zaštita zdravlja stanovnika i sakupljača
Društveni aspekt
- Očuvanje prirodnih resursa države.
- Podsticajne mere u EU – subvencioniranje prerade otpada i njegova primena u proizvodnji novih proizvoda.
- Subvencije, kao i primena reciklabilnih materijala, dovode do sniženja cena novodobijenih proizvoda i povećanja konkurentnosti proizvođača na tržištu.
- U isto vreme su dodatno oporezovana preduzeća koja mogu, a ne koriste reciklabilne ambalažne materijale u proizvodnji.
Ekonomski aspekt
Proizilazi iz ekološkog, socijalnog i društvenog aspekta.
Dodatno se potencira i kroz direktno merljive ekonomske efekte reciklaže otpada u odnosu na preradu prirodnih sirovina i ruda.
Zakon o upravljanju otpadom
Otpad jeste svaka materija ili predmet sadržan u listi kategorija otpada (Q lista) koji vlasnik odbacuje, namerava ili mora da odbaci,
Vrste otpada:
1) komunalni otpad (kućni otpad);
2) komercijalni otpad;
3) industrijski otpad.
Komunalni otpad
je otpad iz domaćinstava (kućni otpad), kao i drugi otpad koji je zbog svoje prirode ili sastava sličan otpadu iz domaćinstva.
Komercijalni otpad
je otpad koji nastaje u privrednim subjektima, institucijama i drugim organizacijama, koje se u celini ili delimično bave trgovinom, uslugama,
kancelarijskim poslovima, sportom, rekreacijom ili zabavom, osim otpada iz domaćinstva i industrijskog otpada.
Industrijski otpad
je otpad iz bilo koje industrije ili sa lokacije na kojoj se nalazi industrija, osim jalovine i pratećih mineralnih sirovina iz rudnika i kamenoloma.
Klasifikacija
u zavisnosti od opasnih karakteristika koje utiču na zdravlje ljudi i životnu sredinu, može biti:
1) inertni;
2) neopasni;
3) opasni.
Inertni otpad
- Otpad koji nije podložan bilo kojim fizičkim, hemijskim ili biološkim promenama;
- Ne rastvara se, ne sagoreva ili na drugi način fizički ili hemijski reaguje,
- Nije biološki razgradiv ili ne utiče nepovoljno na druge materije sa kojima dolazi u kontakt na način koji može da dovede do zagađenja životne sredine ili ugrozi zdravlje
ljudi;
- Ukupno izluživanje i sadržaj zagađujućih materija u otpadu i ekotoksičnost izluženih materija moraju biti neznatni, a posebno ne smeju da ugrožavaju kvalitet površinskih
i/ili podzemnih voda;
Neopasan otpad
Otpad koji nema karakteristike opasnog otpada, a koji je određen u katalogu otpada u skladu sa posebnim propisom;
Opasan otpad
Otpad koji po svom poreklu, sastavu ili koncentraciji opasnih materija može prouzrokovati opasnost po životnu sredinu i zdravlje ljudi i ima najmanje jednu od opasnih
karakteristika utvrđenih posebnim propisima;
Opasan otpad = čvrsti otpad ili kombinacija čvrstih otpada
- koja zbog svoje količine, koncentracije ili fizičko hemijskih osobina ili infektivnih karakteristika
- može prouzrokovati ili značajno doprineti “povećanju smrtnosti ili povećanju različitih ireverzibilnih bolesti ili proizvesti svojom prisutnošću potencijalnu ili trajnu opasnost
po zdravlje živih bića ili ugroziti životnu sredinu kada se neadekvatno sa njim postupa, skladišti, transportuje, tretira iili odlaže
Karakterizacija otpada
jeste postupak ispitivanja kojim se utvrđuju fizičko-hemijske, hemijske i biološke osobine i sastav otpada, odnosno određuje da li otpad sadrži ili ne
sadrži jednu ili više opasnih karakteristika;
Klasifikacija otpada
jeste postupak svrstavanja otpada na jednu ili više lista otpada koje su utvrđene posebnim propisom, a prema njegovom poreklu, sastavu i daljoj
nameni
Politika upravljanja otpadom EU - tokovi otpada
- komunalni otpad;
- opasan otpad;
- otpad od ambalaže;
- istrošeni akumulatori i baterije;
- otpadna vozila;
- otpadne gume;
- otpadna ulja;
- POPs i PCB otpad;
- otpad od električne i elektronske opreme;
- mulj iz postrojenja za tretman otpadnih voda;
- poljoprivredni otpad;
- građevinski otpad i otpad od rušenja;
- medicinski otpad.
Otpad se razvrstava prema katalogu otpada.
Katalog otpada
je zbirna lista neopasnog i opasnog otpada prema mestu nastanka, poreklu i prema predviđenom načinu postupanja.
Opasan otpad se klasifikuje prema poreklu, karakteristikama i sastavu koje ga čine opasnim.
Vlasnik otpada, odnosno operater, dužan je da klasifikuje otpad na propisan način, u skladu sa ovim zakonom.
Otpad se, prema Katalogu otpada, razvrstava u dvadeset grupa u zavisnosti od mesta nastanka i porekla. Katalog otpada se koristi za klasifikaciju svih vrsta otpada,
uključujući i opasan otpad i potpuno je usaglašen sa katalogom otpada EU, koji je urađen da stvori jasan sistem za klasifikaciju otpada unutar EU. Katalog stvara osnovu za
sve nacionalne i međunarodne obaveze izveštavanja o otpadu kao što su obaveze vezane za dozvole za upravljanje otpadom, Nacionalne baze podataka o otpadu i
transport otpada. Katalog otpada se povremeno dopunjava i ažurira.
Lista od 850 tipova otpada (420 - opasan otpad ) -19 glavnih kategorija + komunalni otpad
Lista otpada ( Aneks I) - Evropski katalog otpada -1994. god.
Ova lista - periodično reviduje i po potrebi menja.
Direktiva o opasnom otpadu 91/689/EEC - definiciju opasnog otpada, Odlukom saveta 94/904 - lista opasnog otpada.
Različite metode klasifikacije
Lista prema Bazelskoj Konvenciji Aneks I, EU European Waste Catalogue, US EPA list
Poreklo: (proces, Bazel Konvencija Aneks II
Opasne karakteristike: toksičnost, reaktivnost, Basel Convention Aneks III
Hemijske i fizičke osobine: neorganske, organske, ulja, muljevi
Potrebne su različite klasifikacije da bi se pokrili različiti zahtevi, nijedan metod ne može da pokrije sve probleme
Određivanje karakteristika
Mora se odrediti pre odluke o konačnom tretmanu, dispoziciji, transportu.
Instrumenti za pomoć oko određivanja karakteristika:
- Znanje generatora
- Material Safety Data Sheet (MSDS)
- Literatura iz upravljanja opasnim otpadom
- BREF za svaku posebnu industriju
Generator mora posedovati potvrdu o karakteristikama opasnog otpada.
Karakterizacija i klasifikacija
Karakterizacija je označavanje otpada Gradski zavod za zaštitu zdravlja.
Karakterizacija se radi po upustvima Bazelske konvencije, kao i standarda EPA i ISO za pojedine kategorije otpada.
Karakterizacija otpada- utvrđivanje sadržaja (sastava) i osobina (karakteristika) opasnih otpada
Klasifikacija – generator
Osnovne informacije o otpadu
Identifikacija:
- generatora
- količina i sastav otpada
- tipovi
- Postojeći metod tretmana
Podaci o otpadu
Utvrđivanje količina i sastava:
- za određivanje sistema za upravljanje
- Za definisanje postrojenja za tretman
- za utvrđivanje stanja životne sredine
- Za izveštavanje prema međunarodnim organizacijama
Ispitivanje otpada
- Razumevanje osobina i karakteristika tokova otpada
- Poboljšavanje rada opštine-grada
- Uvođenjem i edukacija u cilju minimizacije uspostavljanja reciklaže
- Podaci /informacije su od interesa za zajednicu koja gradi postrojenja za tretman i preradu otpada
Primeri:
otpad iz prehrambene industrije koji se direktno koristi od strane farmera ili uz preradu u fabrikama stočne hrane se proizvodi životinjska hrana nije otpad
Odsumporavanje gasova radi uklanjanja sumpora iz dimnih gasova koji se proizvode kada sumporna fosilna goriva sagorevaju u elektranama. Rezultat je gips koji se koristi
kao zamena za prirodni gips posebno u proizvodnji gipsanih ploca.
SEKUNDARNE SIROVINE - Kada otpad prestaje da bude otpad?
Određeni otpad prestaje da bude otpad kada je pretrpeo ponovno iskorišćenje, uključujući reciklažu, u skladu sa specifičnim kriterijumima koje treba razviti u skladu sa
sledecim uslovima:
1. supstanca ili predmet se uobičajeno koristi za specifičnu namenu;
2. postoji potreba ili tržište za takve supstance ili predmete;
3. supstanca ili predmet ispunjava tehničke zahteve za specifičnu namenu i ispunjava postojeće zakone i standarde koji su primenjivi na proizvode i
4. upotreba supstance ili predmeta neće dovesti do opštih štetnih uticaja na životnu sredinu i zdravlje ljudi.
End-of-life kriterijume za definisanje otpada treba uzeti u obzir, između ostalog, barem za agregate, papir, staklo, metale, gume i tekstil.
Otpad koji prestaje da bude otpad će takođe prestati da bude otpad u smislu ciljeva za reciklazu.
Šta je potrebno da bi se otpad proglasio sekundarnom sirovinom
imati cilj da sekundarna sirovina zameni primarnu sirovinu
imati tržište
Imati odgovarajući tehnički standard kojim će se garantovati kvalitet sekundarne sirovine.
Imati stručnjake koji će izraditi sledeće studije:
- uticaj materijala na životnu sredinu i zdravlje ljudi
- ekonomski uticaji
- uticaj tržišta
- uticaj zakonodavstva
- socio-ekonomski uticaj
- tehnološki uticaji
- imati institucionu podrsku: akreditovane laboratorije za zahtevana ispitivanja, sertifikaciono telo koje će izrađivati ili kontrolisati deklaraciju proizvoda, kontrolno telo
prema ISO 17020
- neke sekundarne sirovine postaju supstance ili smeše prema Zakonu o hemikalijama i REACH direktivi potrebno je da se i registruju
UZORKOVANJE OTPADA
Pravilno uzorkovanje otpada i priprema laboratorijskih uzoraka za analizu predstavljaju najvažnije korake u postupku karakterizacije otpada.
Planiranje uzorkovanja i "zivotni ciklus” podataka
program testiranja:
- definisanje plana uzorkovanja
- uzimanje uzorka u skladu sa programom uzorkovanja
- transport uzorka do laboratorije
- priprema test porcije uzorka
- ekstrakcija
- analiza/kvantifikacija
- izvestaj o merenju/krajni proizvod.
U procesu uzorkovanja i analiza postoje tri faze:
Planiranje
Projektni plan, plan analiza otpada
Implementacija
Uzorkovanje na terenu, analiza, kontrola kvaliteta
Procena uticaja
Verifikacija i validacija rezultata, procena uticaja kvaliteta podataka, zaključci
Fizičke osobine čvrstog otpada
Morfološki sastav otpada
predstavlja maseni udeo pojedinih vrsta otpada u karakterističnom uzorku otpada.
Maseni sastav se najčešće određuje u odnosu na:
- hartiju
- otpad od hrane
- drvo
- metal
- tekstil
- gumu
- plastiku i sl.
Morfološki sastav otpada se ispituje prosejavanjem otpada srednjeg uzorka kroz sito. Ostatak na situ se raspoređuje ručno na pojedine komponente otpada.
Na morfološki sastav otpada utiču sledeći faktori:
- broj stanovnika
- klimatski uslovi
- geografski položaj
- godišnje doba
- ekonomska situacija
- vrsta privredne delatnosti
- stepen standarda stanovništva
- tipologija naselja i sl.
Utvrđivanje morfološkog sastava otpada ključ je uspešnog upravljanja komunalnim otpadom.
Analiza otpada
predstavlja integralni deo upravljanja otpadom, a ako se pravilno sprovodi, moguće je identifikovati generatore otpada i utvrditi prostornu distribuciju,
iznos komponenti otpada koje se mogu odvojeno sakupiti, kao i kvalitet i količinu generisanog otpada.
Predstavlja prvi korak u pripremi plana dugoročnog upravljanja komunalnim otpadom i pomaže da se identifikuju strategije za smanjenje generisanja, tretiranja i odlaganja
otpada (predstavlja osnovu za Plan upravljanja otpadom).
Gustina (specifična težina) čvrstog otpada predstavlja masu otpadnog materijala (nekompaktiranog i kompaktiranog) po jedinici zapremine (t/m
3
).
Podaci o specifičnoj težini su potrebni da bi se odredila ukupna masa i zapremina otpada s kojom se upravlja.
