I DEO (1-13)

1. POJAM, PREDMET I ZADATAK UPRAVNOG PRAVA

Pojam

: UP se može posmatrati kao:

1. grana zakonodavstva: sistem pravnih propisa tj.normi kojima se uređuje javna uprava i

upravno-pravni odnosi

2. naučna disciplina: sistem upravnopravnih pojmova, instituta i načela.

Predmet

UP kao nauke jeste proučavanje UP kao grane zakonodavstva. Postoje opšte i posebne

metode nauke UP.

3. nastavna disciplina: kao poseban predmet pravnih studija
4. pravna praksa: postupanje po upravno-pravnim normama, odnosno primenjivanje ove grane

zakonodavstva u društvenim odnosima.

Zadatak

UP kao naučne discipline je da izvrši sistematizaciju pravnih normi koje obuhvata UP

kao grana zakonodavstva), da protumači te norme, da ih uopšti s ciljem da omogući bolje
razumevanje i efikasniju primenu tih normi. Ali isto tako zadatak UP je da otkrije nedostatke
upravnih normi i da ukaže na mogućnost njihovog otklanjanja.

2. METODI NAUKE UPRAVNOG PRAVA

a) Opšti metodi:

analiza, sinteza, indukcija i dedukcija

Analiza

sadrži: metod raščlanjavanja i metod upoređivanja. Metod raščlanjavanja

upotrebljava se za upoznavanje strukture predmeta analize, a na njega se nadovezuje metod
upoređivanja da bi se saznali odnosi među uspostavljenim elementima.

Sinteza

predstavlja objedinjavanje zapažanja dobijenih na osnovu rešlanjavanja,

upoređivanja i drugih metoda analize, dakle vrši se ocenjivanje svega onoga što se
prethodno ispitalo.

Indukcija

ovim metodom se od posebnog tj.pojedinačnog dolazi do celine ili opšteg.

b) Posebni metodi:

normativni, sociološko-pravni, istorijsko-pravni, uporedno-pravni.

Normativni: tumače se up norme, izrađuju instituti i sistemi.
Sociološko-pravni: pri tumačenju i sistematizovanju up normi se uzimaju u obzir: ekonomski,
Politički, kulturni i drugi odnosi.
Istorijsko-pravni: njihovom primenom se dobija kompletnija slika o značenju up normi jer se
one prate u vremenu.

Uporedno pravni : njima se sagledavaju razlike i sličnosti up normi i pravne prakse koje
deluju u različitim državama u istom vremenskom periodu.

3. ODNOS UPRAVNOG PRAVA PREMA DRUGIM GRANAMA PRAVA I NAUČNIM DISCIPLINAMA

A) Odnos up i ustavnog prava

Ustav je najviši pravni akt jedne zemlje i sva pozitivna prava imaju svoje izvorište u Ustavu
i zato ta prava moraju da budu u skladu sa Ustavom. UP je zavisno do ustavnog prava jer su
osnovni postulati na kojima je izgrađeno up sadržani u Ustavu. S druge strane, kroz up,
ustavno pravo dobija svoju konkretizaciju i realizaciju. Osnivanje, ustrojstvo, vrste,
teritorijalni raspored kao i pravni položaj organa i organizacija javne uprave zasnivaju se na
ustavnim načelima. Propisi koji regulišu postupak pred organima i organizacijama javne
uprave, oslanjaju se na ustavne principe, a posebno na načelu o pravu na žalbu i pravu na
vođenje upravnog spora (pravo na tužbu). Tesna veza up. I ust. prava se ogleda i u institutu
ustavne žalbe.

B) Odnos up i radnog prava

Radno pravo, kao nauka, proučava društvene odnose koji se uspostavljaju, menjaju, prestaju
povodom obavljanja ljudskog rada, uključujući i oblik pravne zaštite radnika. Upravno i
radno pravo, kao grane zakonodavstva se lako mogu razgraničiti, međutim postoji
nedoumica o mestu pravnih normi posvećenih položaju zaposlenih u državnim organima i da
li te norme imaju radnopravni ili upravnopravni karakter. U vezi sa tim postoje dva modela:
1.

model jedinstvenog radnog odnosa

– kada nema razlika između radnih odnosa pojedinih

kategorija zaposlenih i 2.

model podeljenog radnog odnosa

– rad službenih lica u državnim

organima ima posebnu prirodu koja proističe iz vršenja vlasti. Takav poseban pravni režim
predstavlja

službeničko pravo

. Veza između up i radnog prava ostvaruje se i na području

upravno-inspekcijskog nadzora i pri ostvarivanju pojedinih prava iz socijalnog osiguranja.

4. TEORIJSKI POJAM UPRAVE

Savremeni teorijski pojam uprave podrazumeva da je uprava složen upravni sistem ljudske
saradnje. Ovaj koncept polazi od toga da se upravljanju ne pristupa kao vladnju ljudima nego
kap složenom procesu legitimnog uticaja na ponašenje ljudi prema unapred postavljenim
pravilima.
Pravno-politički pristup određivanja teorijskog pojma uprave polazi od podele vlasti. Sistem
podele vlasti vezuje upravu za državu i odrđuje je kao jednu od tzv. pravnih funkcija državne
vlasti.U okviru koncepcije o podeli vlasti javlja se i pitanje razgraničenja izvršne i upravne vlasti.
Danas se smatra da se izvršna i upravna vlast ne mogu sadržinski izjednačiti, pošto se izvršna
vlast ne bavi samo izvršavanjem zakona, nego i formulisanjem politike, dok upravna funkcija
obuhvata donošenje upravnih odluka.
Koncept pravne države i princip vladavine prava podrazumeva da se društveni odnosi uređuju
pravnim normama i da je u vršenju vlasti državi, osim legaliteta neophodan i legitimitet

a) UP odnosi su pravni odnosi u koje stupaju nosioci upravne (javne vlasti) sa određenim

subjektima u vezi rešavanja upravnih stvari. UP odnosi se razlikuju od drugih pravnih odnosa
po: 1. učesnicima; 2. načinu zasnivanja; 3. sadržini; 4. prestanku.

1. Učesnici up odnosa su dve strane: a) subjekti tj. nosioci upravne (javne) vlasti, odnosno

vršioci upravnog rada (a to su organi i organizacije državne uprave, drugi državni organi,
kao i nedržavni subjekti kojima su zakonom poverena javna ovlašćenja). b) subjekti
prema kojima je usmeren upravni rad ( a to su fizička lica, pravna lica, određene
grupacije bez svojstva pravnog lica na pr. Naselja, grupe lica itd.)

2. Za zasnivanje up. odnosa potrebno je da postoji pravni osnov koji se zasniva upravnim

radom i neposredno zakonom.

3. Sadržinu up. odnosa čini ukupnost ovlašćenja i dužnosti nosioca javne vlasti, vezanih za

up akt kojim se odnos zasniva, kao i obaveze i subjektivna prava drugog učesnika.
Objekat up odnosa je neka činidba, nečinjenje, trpljenje, stvar i drugi imovinski i
neimovinski interesi.

4. Up. odnos prestaje završetkom pravnog dejstva up akta kojim je taj odnos zasnovan ili

prestankom važenja opšteg pravnog akta kojim je odnos neposredno nastao.

b) UP NORMA je ona pravna norma koja reguliše up odnos. Njene pravnotehničke karakterisike

su: brojnost i rasutost (po mnogim zakonskim i podzakonskim propisima), promenljivost,
relativna sadržinska nepreciznost. Treba nastojati da se prilikom izrade i primene up normi
ovi nedostaci otklone.

8. DIREKTNI IZVORI UPRAVNOG PRAVA

Su svi pravni opšti pravni akti koji sadrže up norme, a to su: ustavni propisi, međunarodni
ugovori, zakoni, podzakonski propisi državnih organa i organa teritorijalnih zajednica, opšti
pravni akti nedržavnih organizacija.

1. Ustavne propise

u Srbiji čine: Ustav R.Srbije, Ustavni zakon za sprovođenje Ustava R.Srbije.

Ustav je najviši pravni akt RS i svi zskoni i drugi opšti akti moraju biti saglasni sa njim. Ustav
sadrži glavne postavke o subjektima upravnog rada i upravnim poslovima, kao i odredbe o
zakonitosti rada uprave. Poseban značaj imaju odredbe o : pravu na pravično suđenje, pravo
na jednaku zaštitu prava i na pravno sredstvo (pravo na žalbu), pravo na državljanstvo,
sloboda kretanja, sloboda okupljanja, sloboda udruživanja, pravna pomoć itd.

2. Međunarodni ugovori

predstavljaju saglasnost volja s inostranim elementom. Zakoni i drugi

opšti akti ne smeju biti u suprotnosti sa potvrđenim međunarodnim ugovorima (potvrđuje ih
narodna skupština), a oni ne smeju biti u suprotnosti sa Ustavom.

3. Zakoni

su opšti pravni akti koji, posle Ustava imaju najvišu pravnu snagu. Donose ih posebni

zakonodavni organi po posebnoj proceduri. Zakoni se mogu klasifikovati prema različitim
kriterijumima: po širini predmeta koji se njim reguliše na opšte i posebne, po specifičnosti

predmeta regulisanja na klasične i koalizione (sukob zakona) i interpretivne, prema vrsti i
prirodi predmeta koji se njima reguliše na organizacione, materijalne i procesne.

4. Podzakonski propisi državnih organa i organa teritorijanih zajednica

su niže pravne snage

od zakona i donse se u cilju sprovođenja odnosno izvršavanja zakona. Mogu se podeliti po
donsiocu na: podzakonske propise skupština (statut, poslovnik), vlade (uredbe, odluke,
poslovnik), podzakonski propiosi državnih organa uprave (pravilnik, naredba, uputstvo).

5. Opšti pravni akti nedržavnih organizacija

: javna preduzeća, javne ustanove, javne agencije

(statut fakulteta kao javne ustanove na pr.).

9. POJAM JAVNE UPRAVE

širi je od pojma dravne uprave jer obuhvata sve vršioce upravne deltanosti, kako u okviru
državne organizacione strukture, tako i izvan nje (nedržavni subjekti s javnim ovlašćenjima).
Javna uprava se može posmatrati sa dva aspekta: organizacionog i funkcionalnog (materijanog).
1. Javna uprava u

organizacionom

smislu posmatra se sa aspekta sujekta koji vrše ovu

delatnost, a to su u Srbiji: državni organi uprave (na pr. ministarstva) i upravne (posebne)
organizacije (na pr. zavodi, direkcije, agencije); organizacije nedržavne javne uprave kojima
upravni poslovi nisu osnovna delatnost, ali tu delatnost obavljaju na osnovu poverenih
javnih ovlašćenja (na pr. javne ustanove i preduzeća).

2. Pojam javne uprave u

funkcionalnom

(materijalnom ) smislu polazi od sadržine tj. od akata

koje donose i rednji koje vrše organi i organizacije javne uprave. Javna uprava u
funkcionalnom smislu podrazumeva: ovlašćenje za rešavanje u pojedinačnim upravnim
stvarima, vršenje upravnog nadzora, vršenje drugih javnim ovlašćenja (na pr. vođenje javnih
evidencija, izdavanje javnih isprava), donošenje opštih akata u skladu sa zakonom za
uređivanje odnosa od šireg interesa.

10. DRŽAVNA UPRAVA

Pojam državna uprava se može definisati u :
1. Funkcionalnom smislu: to su određene delatnosti državnih organa koje imaju zajednička

obeležja.

2. Organizacionom smislu: to je skup određenih državnih organa koji vrše poslove državne

uprave u smislu funkcije. Strukturalno obeležje državnog upravnog aparata je njegova
hijerarhijska ustrojenost, tj. poredak nadređenosti i podređenosti. Niži organ na lestvici je
subordiniran (potčinjen) neposredno višem. Subordinacija se prostire piramidalno od dna
do vrha. Hijerarhijska vlast u užem smislu podrazumeva vlast nad aktima, a u širem smislu i
Ovlašćenje nad ličnošću podređenog organa ili nad njegovim službenim licem, naročito u
smislu postavljanja, razrešavanja, disciplinskog kažnjavanja.

NAČELNIK. Rukovodilac organa državne uprave može da izdaje direktive kojima određuje način
rada i ponašanje zaposlenih. Pravilnikom se odrđuje: 1.

unutrašnje uređenje

(tako što se

utvrđuju organizacione jedinice i njihov delokrug i međusobni odnosi, rukovođenje jedinicama,
ovlašćenja i odgovornosti rukovodilaca i način saradnje; 2.

sistematizacija radnih mesta

: broj

državnih sekretara i državnih službenika, broj radnih mesta, naziv i opis poslova radnih mesta,
uslovi za zaposlenje.
Unutrašnje organizacione jedinice mogu biti:
1. Osnovne : sektor
2. Posebne: sekretarijat, kabinet ministra, generalštab vojske
3. Uže: odeljenje, odsek, grupa.

Javnost rada organa državne uprave

             Organi državne uprave su dužni da obaveštavaju javnost o svom radu preko sredstava javnog
             Informisanja i na drugi prikladan način. Odgovorni su za tačnost i blagovremenost podataka.
             Ministarstva i posebne organizacije su dužni da sprovedu javnu raspravu u pripremi važnih
             Zakona. Organi državne uprave su dužni da u prostorijama za rad sa strankama obaveštavaju
             stranke o njihovim pravima i obavezama, da omoguće podnošenje pritužbi na njihov rad i da
             ostvaruju primeren odnos sa strankama.

12. NEDRŽAVNA JAVNA UPRAVA

Pojam

: Pod nedržavnom javnom upravom podrazumeva se vršenje opšte korisnih društvenih

delatnosti (kao osnovne aktivnosti) i vršenje javne upravne delatnosti (kao prateće aktivnosti) od
strane subjekta kojima je povereno vršenje javnih ovlašćenja. A to znači da se izvesne funkcije
prenose na organizacije, ustanove, preduzeća, čime se menjaju subjekti koji vrše te poslove, ali
sadržina tih funkcija nije bitno promenjena, tj. prava i dužnosti su ista kao i kod organa državne
uprave.

Imaoci javnih ovlašćenja u Srbiji

: Nedržavnu javnu upravu Srbije čine:

Funkcionalno i

Teritorijalno decentralizovana javna uprava.

funkcionalnu

decentralizovanu javnu upravu spadaju:

1. Narodna banka Srbije: vrši monetarnu i bankarsku kontrolu, sprovodi deviznu politiku,

upravlja deviznim rezervama, doprinosi jačanju stabilnosti finansijskog sistema, izdaje i
oduzima dozvole za rad bankama, osiguravajućim društvima, za poslove lizinga, društvu za
upravljanje penzionim fondovima, izdaje novčanice i kovani novac, kontroliše platni promet
itd.

2. Javne agencije vrše sledeće poslove: donošenje propisa za izvršavanje zakona i dr. opštih

akata NS i Vlade, rešavanje u I stepenu u upravnim stvarima i izdavanje javnih isprava ,
vođenje javnih evidencija.