1. Uvod
Zemlje različito doprinose ovim promenama i trpe njihove posledice u različitom obimu i
na različite načine. Klimatske promene se javljaju kao posledica nekontrolisane emisije gasova
sa efektom staklene bašte, koji doprinose zadržavanju toplote u atmosferi I zagrevanju Zemljine
površine. Razvijene zemlje troše mnogo energije po stanovniku i imaju energetski intenzivne
privrede, pa je njihova emisija gasova staklene bašte koji dalje utiču na globalno zagrevanje i
klimatske promene vrlo velika po stanovniku. Ove zemlje značajno doprinose globalnom
zagrevanju. Pored toga, ove zemlje kreiraju i tehnološki razvoj koji je od najvećeg značaja u
smanjenju problema klimatskih promena.
2.
Emisije ugljen-dioksida u Srbiji
U ovim svetkim procesima, Srbija ima svoje zapaženo mesto: ona doprinosi globalnom
zagrevanju i trpi njegove posledice na svoj osoben način. Kao I sve druge zemlje Evrope, I Srbija
doprinosi globalnom zagrevanju I trpi njegove posledice. Srazmerno svojoj teritoriji, broju
stanovnika i veličini privreda Srbija O tome koliko naša zemlja doprinosi klimatsim promenama
I globalnom otopljavanju nema zvaničnih podataka iz domaćih izvora. Prema podacima
Međunarodne agencije za energiju iz 2009. godine (podaci se odnose na 2007.) intenzitet emisije
gasova staklene bašte u odnosu na nacionalni proizvod u Srbiji je bio među najvećima na svetu –
više od pet puta iznad svetskog proseka. U odnosu na nacionalni proizvod računat po paritetu
kupovne moći, emisija ugljen - dioksida ostvarena u Srbija svrstava ovu zemlju među prvih deset
najznačajnijih emitera na svetu. Istraživanja pokazuju da Srbija ostvaruje značajnu emisiju
gasova sa efektom staklene bašte, u odnosu na standarde po kojima se tu živi Veću emisiju po
jedinici nacionalnog proizvoda ostvaruju Irak i neke druge zemlje koje su značajni izvozni
fosilnih goriva. Ovo zahvaljujući izuzetnoj intenzivnosti gasova staklene bašte po jedinici
primarne energije koja se u Srbiji koristi za proizvodnju relativno skromnog nacionalnog
proizvoda. Naime, Srbija ostvaruje neobično mali nacionalni proizvod po jedinici utrošene
energije - četiri puta manje od svetskog proseka i najmanje šest puta manje od proseka zemalja
OECD. Srbija se pokazuje kao zemlja gde je energetska efikasnost na niskom nivou, s obzirom
na to koliko se energije potroši za proizvodnju relativno male količine proizvoda Dakle, utrošena
energija u Srbiji sadrži natprosečnu količinu gasova staklene bašte i produkuje ekonomski
rezultat koji je ispod proseka. Ta okolnost progresivno svrstava Srbiju među najsiromašnije
zemlje na Evropskom kontinentu.
Sledeća mapa objavljena nedavno od strane OECD odnosno Međunarodne agencije za
energiju pokazuje koliko se obim emisije gasova staklene bašte u Srbiji ističe u odnosu na zemlje
Centralne i Zapadne Evrope, ali i u odnosu na susedne zemlje.
U regionu Zapadnog Balkana, Srbija se takođe ističe svojim srazmerno značajnim
doprinosom globalnom zagrevanju. Sledeći uporedni dijagram (Međunarodna agencija za
3
energiju, 2008.) ukazuje na izuzetni doprinos Srbije čije je učešće u emisiji ugljen dioksida
značajno.(CO2) veće od učešća u nacionalnom proizvodu (GDP), utrošku primarne energije
(TPES) ili stanovništvu (Population).
Prekogranično poređenje BDP u PPP, TPES, emisije CO2 i stanovništvo, 2005. Godine
4
Ukupna potrošnja primarne energije u Srbiji raste nešto brže od rasta nacionalnog
proizvoda u periodima prosperiteta i opada nešto sporije od opadanja nacionalnog proizvoda u
periodima usporavanjaja rasta. Na taj način Srbija dosta ubedljivo održava trend uvećanja
srazmerno velikog doprinosa globalnom zagrevanju.
3. Emisije ostalih štetnih gasova
Drugi karakterističan trend je uvećanje emisije ostalih štetnih materija iz energetskih
procesa koje dalje imaju ili mogu imati uticaja na klimatske promene.
Naredna tabela Zavoda za statistiku Srbije ukazuje na visok obim emisije sumpor
dioksida i azotnih oksida u Srbiji. Ovi gasovi doprinose takozvanom fenomenu «kiselih kiša» što
dalje uvećava kiselost zemljišta, smanjuje prinos i održivost biljnih vrsta na tom zemljištu kao i
sposobnost zemljišta da apsorbuje ugljen dioksid. Nivo emisije sumpor dioksida od preko
360000 metričkih tona godišnje svrstava Srbiju među najveće proizvođače ovog gasa u u Evropi
van bivšeg Sovjetskog Saveza.
6
Emisija SO2 i NOX izračunate su u Republičkom hidrometeorološkom zavodu prema
Konvenciji o prekograničnom zagađenju vazduha (CLRTAP), na osnovu statističkih podataka
RZSS.
Bez podataka za Kosovo i Metohiju.
7
