UNIVERZITET U ISTOČNOM SARAJEVU
EKONOMSKI FAKULTET BRČKO
DIPLOMSKI RAD
PREDMET: FISKALNA EKONOMIJA
TEMA: UTICAJ EVAZIJE INDIREKTNIH POREZA NA
PRIVREDNI RAZVOJ BOSNE I HERCEGOVINE
Profeosr
Studnet
Januar, 2017.
2
UNIVERZITET U ISTOČNOM SARAJEVU
EKONOMSKI FAKULTET BRČKO
DIPLOMSKI RAD
PREDMET: FISKALNA EKONOMIJA
TEMA: UTICAJ EVAZIJE INDIREKTNIH POREZA NA
PRIVREDNI RAZVOJ BOSNE I HERCEGOVINE
Profeosr
Studnet
Hamid Alibašić
Irma Gigović
Januar, 2017.
4
UVOD
Funkcionisanje države i njenih institucija, razvoj infrastnikture, zdravstva, obrazovnih institucija
kao i izgradnja drugih javnih dobara od opšteg interesa sve se finansira iz državnog budžeta, koji
se „puni" putem naplate (indirektnih i indirektnih poreza od građana i poslovnih subjekata).
Kada neko ne plaća porez, izbjegava da ga plati u cijelosti ili čak.uzme budžetska.sredstva, koja
mu po zakonu ne pripadaju (kao u slučaju nezakonitih povrata poreza), on nanosi štetu državi i
čitavom društvu zarad ostvarivanja lične privatne koristi i time čini krivično djelo utaje ili
neplaćanja poreza djelo poreske evazije.
U SAD-u se utaja poreza (poreska evazija) s pravom smatra najtežim krivičnim djelom, sjetimo
se samo slučaja Al Kapone-a koji je naizgied nedodirljiv „pao“ zbog utaje poreza i bio osuđen
na 11 godina zatvora, jer je riječ o ataku na čitavo društvo i državu i njene institucije, o ataku na
prosperiret i opstanak države i društva; i obzirom na predmet ataka (država i čitavo društvo) za
poresku evaziju su predvidene stroge zatvorske kazne, što kod nas nije slučaj).
U BiH i zemljama u regionu poreska evazija je značajan gorući problem, protiv koga se moramo
konstantno boriti, a da bi to mogli moramo se sa njim bolje upoznati, te će stoga u nastavku biti
riječ o poreskoj evaziji kao fenomenu, o značaju evazije za razvoj BiH, o vrstama poreske
evazije, motivima za evaziju, faktorima koji potiču evaziju, oblicima poreskih prevara u oblasti
PDV-a i mjerama za suzbijanje poreske evazije.
5
Poreska evazija, izbjegavanje plaćanja poreza, poreske prevare
U inostranoj literaturi raziikuju se Tax evasion - poreska evazija koja predstavlja nezakonito
izbjegavanje plaćanja poreza kao i ostvarivanje protivpravne imovinske koristi putem poreskih
prevara (prevare na osnovu nezakonitog povrata poreza) i Tax avoidance - izbjegavanje
(bježanje od) poreza koja predstavlja zakonite poteze poreskih obveznika u cilju smanjenja svoje
poreske obaveze. Dakle, poreska evazija u inostranoj literaturi obuhvata sve nezakonite
nedozvoljene aktivnosti koje možu počiniti poreski obveznici u oblasti plaćanja poreza i
uključuje neplaćanje poreza, plaćanje u nedovoljnom iznosu kao i ostvarivanje protivpravne
imovinske koristi na osnovu povrata poreza, dok izbjegavanje poreza obuhvata sve zakonite
dozvoijene aktivnosti koje obveznici preduzimaju u ciiju manjeg plaćanja poreza ili
ostvarivanje što većeg legalnog povrata poreza.
U našoj hteraturi podjela izgleda nešto drugačije pa imamo pojmove sa sljedećim značenjem:
Izbjegavanje poreza
Izbjegavanje poreza je otpor plaćanju poreza i javija se u oblicima:
1. neželjenog prevaljivanja poreza
2. poreske evazije
Prevaljivanje poreza
O prevaljivanju poreza se radi onda kada je osoba poreskog obveznika različita od osobe koja
stvano snosi teret poreza. Prevaljivanje poreza se javlja dva oblika:
Neželjeno prevaljivanje poreza — do prevaljivanja dolazi zbog nastojanja obveznika da
neželjene efekte plaćanja poreza otkloni sa sebe tako što će ih prevaliti na drugoga.
Željeno prevaljivanje poreza — do prevaljivanja dolazi zbog namjere zakonodavca da se
prevaljivanje ostvari, ovo prevaljivanje se zato često zove i predvidjeno ili očekivano
prevaljivanje poreza.
Od ova dva oblika problematično je neželjeno prevaijivanje, kao neželjeni fenomen u oblasti
poreza kada je subjekt koji snosi plaća poreski teret drugačiji od onog kojeg, je imao u vidu
zakonodavac. Neželjeno prevaljivanje može biti zakonito i nezakonito.
U stučaju neželjenog prevaljivanja poreza dolazi do plaćanja tj. nema manjka sredstava u
budžetu, ali je opterećenje porezima pojedinih subjekatai neuravnoteženo i nepravilno
rasporedeno, te može ako se ne ispravi dovestii do poreske evazije od strane subjekata na koje je
„nepravedno" prevaljen porez.
