Uticaj porodičnih odnosa na ponašanje učenika u školi
Uvod
Porodica kao primarni čimbenik socijalizacije određuje ukupni razvoj djeteta pa tako dijelom
determinira i školsko postignuće. Rezultati dosadašnjih istraživanja jasno pokazuju da postoji
povezanost između porodičnih faktora i uspjeha i ponašanja učenika u školi.
Ponašanje djeteta i mlade osobe je determinisano velikim brojem faktora i uticaja, od ličnih
karakteristika pojedinca i porodičnih obrazaca i normi ponašanja, preko uticaja škole, grupe
vršnjaka, uže i šire društvene sredine. Svi ti uticaji ne djeluju nezavisno, već su najčešće
isprepletani i menusobno uslovljeni. Tako, npr, od porodičnog modela vaspitanja zavisi, u
značajnoj mjeri, kom uticaju vršnjaka će se djete prikloniti ili kakav će
odnos prema školi i školskim obavezama imati.
Značaj porodice za razvoj djeteta
Sigurno je da svaka ličnost u svom svakodnevnom životu, radu, oblicima ponašanja, vidovima
sudjelovanja u društvu, načinu provođenja slobodnog vremena, stavovima, interesima itd.,
nosi obilježja svoje porodice. ''Ona je polufunkcionalna - u njoj se prelamaju bračni i
roditeljski odnosi, odnosi između braće i sestara, odnosi između drugih faktora značajnih za
porodicu, ona je stalni medijator između pojedinca i društva''. Uslovi porodičnog života,
posebno pravu sliku o braku, porodici, o odnosima - dijete dobija u vlastitoj porodici. Među
elemente porodičnog života koji su najvažniji za razvoj ličnosti djeteta su:
- materijalni uslovi života vezani za socio - ekonomski položaj porodice;
- profesionalni nivo roditelja;
- kulturni nivo porodice;
- struktura porodice;
- promjena životne sredine;
- nivo aspiracije roditelja itd.
Porodica se u različitim izvorima definiše:
''U opštijem smislu porodica je društvena grupa istorijski promjenjivog oblika u čijim
okvirima se odvija proces reprodukcije društvenih individua. U strukturalnom pogledu
porodica se određuje kao ujedinjenje odraslih pojedinaca suprotnih polova (supružnika) i
njihove rođene ili adaptirane dece''
''Osnovni oblik društvene zajednice zasnovan na braku i krvnom srodstvu njenih članova.
Njen istorijski razvitak karakteriše neprekidno smanjivanje broja članova, koji u početnom
periodu obuhvata čitavo pleme''.
Za porodicu se može reći da ona daje osjećaj pripadanja porodici/roditeljima, ljubav i
poštovanje među članovima porodice, sigurnost i stabilnost, što niko drugi to ne može dati
djetetu. Bez porodice dijete ne bi moglo steći oblike ponašanja koji su tipični za čovjeka, jer
ono rođenjem ne donosi ništa (samo dispozicije), sve stiče u okolini koja ga okružuje i koja na
njega djeluje, a prva takva je upravo porodica. Porodični uslovi mogu značajno uticati i na
socijalnu diferencijaciju i šanse djeteta u školskom uspjehu. I obrazovanje je također važno.
Francuski autori ističu pojam ''famille educogene'', a odnosi se na porodice koje posvećuju
svojoj djeci posebnu brigu. Porodice su pozvane da ljubavlju i bliskošću svojim članovima
2
