1
EVROPSKI UNIVERZITET – SVEUČILIŠTE BRČKO DISTRIKT
SAOBRAĆAJNI FAKULTET
VAZDUŠNI SAOBRAĆAJ KAO FAKTOR
UGROŽAVANJA ŽIVOTNE OKOLINE
SAOBRAĆAJ I ŽIVOTNA SREDINA
M E N T O R:
S T U D E N T:
Doc. dr Zlatko Kovačević
Alen Gosić
017/15 BS
Brčko, novembar 2017.
4
rezultat prirodnih varijacija, bilo kao rezultat ljudske aktivnosti. Emisije gasova koji utiču na
efekat „staklene bašte“, npr. CO
2
, stvaraju pozitivnu silu radijacije, što dugoročno djeluje na
zagrijavanje zemljine površine. Postoje i drugi, kratkoročni uticaji, usljed formiranja cirusne
oblačnosti, azotnih–oksida (NO
x
) i različitih čestica koji, takođe, doprinose globalnom
zagrijavanju. Ovi gasovi zadržavaju toplotu u zemljinoj atmosferi i remete prirodne klimatske
tokove. Tokom prethodnog vijeka temperatura je porasla za 0.74 C sa trendom rasta u daljoj
budućnosti. Procjena je da će se u ovom vijeku povećati i do 3 C. Vazduhoplovi u većini
slučajeva lete na visinama krstarenja između 8km i 13km. Tokom leta oslobađaju gasove i
čestice direktno u gornje slojeve troposfere i donje stratosfere i na taj način utiču i mjenjaju
strukturu atmosfere i oblaka narušavajući ravnotežu toplotnog zračenja zemlje (Slika 2).
Slika 2. Slojevi zemljine atmosphere
Globalne promjene klime prouzrokovane su akumulacijom gasova staklene bašte u nižim
djelovima atmosfere. Konkretno, radi se o ugljen–dioksidu (CO
2
), vodenoj pari (H
2
O), azotnim–
oksidima (NO
x
), ugljen–monoksidu (CO), ugljovodonicima (HC), aerosolima–oksidi sumpora
(SO
x
) i čađi. Prema nalazima stručnjaka, ono što najviše zabrinjava je CO
2
i prema procjenama
ICAO, 2005. godine je oslobađeno 600 miliona tona CO
2
samo od vazdušnog saobraćaja. Štetan
uticaj emisija na lokalni kvalitet vazduha odnosi se pretežno na zdravlje ljudi, što se, između
5
ostalog, odnosi na probleme koji mogu nastati u respiratornom traktu, kao i na kardiovaskularne
bolesti.
1. UTICAJ EMISIJA ŠTETNIH GASOVA VAZDUHOPLOVA
NA GLOBALNO ZAGAĐENJE
1.1. Ozonski omotač
Ozonski omotač je sloj zemljine atmosfere koji sadrži relativno visok procenat ozona (O
3
). Ovaj
sloj upija između 93%-99% sunčevog ultraljubičastog zračenja (UV – A, UV – B, UV – C), koje
može biti veoma štetno za život na Zemlji . Posebno UV–C koje je potpuno odbijeno ozonskim
omotačem na visini od oko 35km, dok intenzitet UV–B zraka smanjuje i do 350 puta. Preko 91%
ukupnog ozona nalazi se u ovom sloju. Najveći dio se nalazi u donjem dijelu stratosfere,
približno između 10 do 50km (32000 – 164000ft) iznad površine zemlje. Ozon se stvara tako što
ultraljubičasti zraci pogađaju molekule kiseonika (O
2
) i dijele ih na pojedinačne atome (Slika 3).
Slika 3. Ozonski omotač
Koncentracija ozona je najveća od 20 do 40 km gde se kreće između 2–8 delova prema milion.
Kada bi se sav ozon sveo na pritisak na nivou mora imao bi svega nekoliko milimetara debljine.
Svega 10% ozona nalazi se u troposferi, dio atmosphere gdje se odigravaju sve vremenske
