UNIVERZITET U NOVOM SADU

POLjOPRIVREDNI FAKULTET

Departmanzaekonomikupoljoprivrede i

sociologijusela

Kandidat:

Mentor:

Kulačin Slađana

Prof. dr Milić Dušan

Utvrđivanje ekonomske isplativosti hladnjače na

porodičnom gazdinstvu

Master rad

Novi Sad, 2014.

Slađana Kulačin

Komisija za ocenu i odbranu Master rada:

Dr Dušan Milić, redovni professor, mentor

__________________________

Menadžment i organizacija u poljoprivredi

Poljoprivredni fakultet, Novi Sad

Vladislav Zekić, vanrednini professor, predsednik

________________________

Računovodstvo i ekonomika poljoprivrednih gatdinstava

Poljoprivredni fakultet, Novi Sad

Mirjana Lukač Bulatović,docent, član komisije

_________________________

Menadžment i organizacija u poljoprivredi

Poljoprivredni fakultet, Novi Sad

Slađana Kulačin

REZIME

Jabuka je druga po značaju voćna vrsta u Srbiji i najznačajnija voćna vrsta u svetu. Proizvodi se

skoro u svim zemljama sveta, posebno na severnoj hemisferi. Najveći svetski proizvođač je
Kina, a veliki udeo u ukupnoj proizvodnji ostvaruju Sjedinjene Ameri

čke Države, Iran i Turska.

Najveći evropski proizvođač je Italija. U ispitivanom periodu (2003-2012) u Republici Srbiji je

broj rodnih stabala jabuke iznosio 15,4 miliona sa tendencijuom povećanja po prosečnoj

godišnjoj stopi promene od 1,43 %. Prosečan prinos po stablu je iznosio 15,14 kg/stablu (stopa
promene -

0,55%). Ostvarena prosečna proizvodnja jabuke je iznosila 231600 t sa tendencijom

blagog povećanja po prosečnoj godišnjoj stopi promene od 0,69 %. Vojvodina sa prosečno 5,2
miliona rodnih st

abala i proizvodnjom od 90000 t učestvuje sa 33,5 % u ukupnim rodnim

stablima, a sa 38,96 % u ukupnoj proizvodnji jabuke u Srbiji.

Voće se osim potrošnje u svežem stanju može čuvati kraće ili duže vreme u hladnjačama i

koristiti za različite oblike prerade. U suštini se može se govoriti o pet (5) ključnih elemenata

integrisanog lanca hlađenja: proizvodnja, prerada i pakovanje, čuvanje u hladnjačama i
distribucija, transport prevoznim sredstvima-

hladnjačama i prodaja. Svaki od nabrojanih

elemenata se može posebno posmatrati, ali svi zajedno predstavljaju neraskidivu celinu. Ukoliko
samo jedan od njih nedostaje, ili postoji problem u njegovom funkcionisanju ne može se govoriti

o integrisanom lancu hlađenja proizvoda.Važnost čuvanja proizvoda u hladnjačama i njihova

distribucija se često previđa, a ipak predstavlja značajnu aktivnost za produženje upotrebljivog i

funkcionalnog roka trajanja kvariljivih prehrambenih proizvoda. Budući da većina farmera i

proizvođača proizvoda prihvata cenu koju formira tržište, oni su žrtve ciklusa ponude i potražnje
poljoprivrednih proizvoda. Tokom sezone berbe, kada proizvoda ima najviše, cene su veoma

niske. Produžavajući život uskladištenih proizvoda efektivnim upravljanjem skladištenja u

hladnjačama, farmeri mogu da prodaju svoje proizvode van špica sezone i tako više zarade u

vreme kada je manja ponuda, a veća potražnja. Na ovu osnovnu prirodu ponude i potražnje

umnogome utiče odgovarajuće upravljanje lancem hlađenja, uključujući, između ostalog, i
kvalitet rukovanja posle berbe, preradu, pakovanje i skladištenje lakokvarljivih proizvoda

Realizacija

projekta izgradnje hladnjače za čuvanje jabuke kapaciteta 200 t u ekonomskom i

finansijskom smislu je opravdana, iz sledećih razloga:Prosečno ostvarena neto dobit u svim
godinama projektovanog perioda iznosi 873.667 dinara.Finansijski tok projekta je u svim
godinama pozitivan. Projekat je likvidan tokom svog veka. Ekonomski tok je pozitivan.Neto
sadašnja vrednost projekta, koja pokazuje ukupne apsolutne efekte od investicija u sadašnjem
trenutku, iznosi 251.000 dinara. Sa aspekta neto sadašnje vrednosti projekat je prihvatljiv jer je

ona pozitivna tj veća od nule.Interna stopa rentabilnosi iznosi 22,31 %, što je znatno više od
kamatne stope.

Povraćaj investiranih sredstava se očekuje za 2 godine i 11 meseci.

Ključne reči:

jabuka, berba voća, hladnjača, investiciona kalkulacija, ocena ekonomske

isplativosti

Slađana Kulačin

SUMMARY

Apple is the second most important fruit species in Serbia and the most important fruit species in
the  world. It is produced in almost all countries of the world, particularly in the northern
hemisphere. The world's largest producer is China, a large share of the total production achieved
the United States of America, Iran and Turkey. In the examined period  (2003-2012) in the
Republic of Serbia is the number of productive apple trees was 15.4 million with tendency
increase at an average annual rate of change of 1.43%. The average yield per tree was 15.14 kg /
tree (the rate of change of -0.55%). The average production of apples amounted to 231600
tonnes with a slight tendency to increase at an average annual rate of change of 0.69%.
Vojvodina with an average of 5.2 million fruit trees and the production of 90 000 t participate
for 33.5% of the total productive trees, with 38.96% of the total apple production in Serbia.
Fruits in addition to fresh consumption can be kept shorter or longer time in cold storage, and use
of various forms of processing. In fact it is possible to speak about the five (5) key elements of
the integrated cold chain: production, processing, packing, storing in cold storage and
distribution, transport, means of transport, refrigerated and sales. Each of the above elements can
be separately considered, but all together constitute an inseparable whole. If only one of them is
missing, or there is a problem in its operation can not be talking about the integrated cold chain
product. Importance storage products in in cold storage and their distribution is often overlooked,
yet is an important activity for the extension of usable and functional shelf-life of perishable f
oodstuffs. Future the most of the farmers and producers of products will accept a price
established by the market, they are victims of the cycle of supply and demand of agricultural
products.
During the harvest season, when the product has the highest prices are very low. Extending the
life of products stored by effective management of cold storage, farmers can sell their products
outside the peak season, thus more revenue at a time when lower supply and higher demand. On
this basic nature of supply and demand greatly influence the appropriate chain management
cooling, including, among other things, the quality of post-harvest handling, processing,
packaging and storage of perishable products.
The implementation of project construction of cold storage for storing apples for 200 t. the
economic and financial terms is justified for the following reasons: Average net profit for each
year of the projection period amounted to 873,667  dinars. Financial course of the project is
positive in all years. The project is liquid during its lifetime. Economic flow is positive.Neto
present value of the project, which shows the total absolute effects of the investment at the
present time is 251,000 dinars. From the standpoint of the net present value of the project is
acceptable because it is positive, that is larger than zero. Internal rate of profitability is 22.31%,
which is significantly more than the interest rate. Return on invested funds is expected in 2 years
and 11 months.

Keywords: apple, harvest fruit, cold storage , investment calculations, assessmentof economic
pauable

Slađana Kulačin

trajanja proizvoda, smanjenje štete i gubitaka, kao i poboljšan radijus distribucije visoko
kvalitetnih kvarljivih proizvoda izvan proizvodne sezone.

Složenost planiranja investicija proizilazi iz više faktora, a to, su pre svega: složenost

strukture ulaganja, neophodnost procene dužine perioda korišćenja investicija i osetljivost
procene ekonomskih efekata ulaganja za duži vremenski period koliko se investicija koristi,

potreba da se predviđaju teško predvidljivi faktori kao što su kretanje i visina cena
repromaterijala, investicionih stavki i finalnih proiz

voda, visina kamatne stope i slično.U toku

investicionog procesa javlja se niz novčanih izdavanja za pribavljanje, održavanje i upotrebu

investicionog objekta, kao i niz novčanih primanja koja su rezultat realizacije dobijenih
proizvoda ili izvršenih usluga.

Pri nabavci nove opreme odliv novčanog kapitala (investicije) predstavlja ulaganje u sredstva

za rad, koja s

e iskazuju u celosti na početku životnog veka projekta, a ne kao amortizacija u

pojedinim godinama. Cilj koji se želi ostvariti u samoj eksploataciji voća nakon berebe je

redovno snabdevanje potrošača tokom cele godine, redovno snabdevanje potrošača tokom manje

rodnih i nerodnih godina, redovno snabdevanje potrošača na udaljenim i nepristupačnijim

mestima, zdraviji i kvalitetniji nivo ishrane, iskorišćavanje viška voća nekonzumiranog u svežem

stanju, stimulisanje primarne proizvodnje kroz obezbeđen plasman i izbegnut gubitak

nekonzumiranog svežeg voća, racionalnije iskorišćavanje priprodnih resursa, masovnije

zapošljavanje nekvalifikovane radne snage, naročito na selu, mogućnost izvoza uz adekvatnu

primenu standarda kvaliteta voća i prerađevina od voća, ukazivanje na ekonomsku isplativost

izgradnje hladnjače i njihov značaj kod eksploatacije voća, kao i na sve mere predostrožnosti

prilikom same eksploatacije voća u cilju očuvanja kvaliteta ubranih proizvoda, kako ne bi došlo
do gubitka istog, i kako bi krajnji korisnici bili zadovoljni,a proizvodi koje oni konzumiraju,pre
svega, bezbedni po njihovo zdravlje.

Hlađenje ima veoma važnu ulogu u smislu zadovoljenja potreba rastućeg broja potrošača

u urbanim sredinama, kao i smanjenja gubitka koji nastaju kvarenjem hrane. Potrošnja smrznute

hrane po stanovniku u zapadnoj Evropi je pet puta veća nego u zemljama istočne Evrope (Milić,

Radojević, 2003). U svetu se prosečno godišnje izgubi oko 300 miliona tona hrane zbog toga što

nije blagovremeno primenjeno hlađenje.

Jabuka je najznačajnija kontinentalna voćna vrsta u svetu. Zajedno sa pomorandžom i

bananom dominira svetskim marketima kao jedno od najomiljenijeg voća, koje se koriste tokom

čitave godine (Bound, 2005). Velika sposobnost prilagođavanja jabuke različitim prirodnim

uslovima i visok kvalitet plodova, osigurali su joj veoma značajno mesto u voćarskoj proizvodnji
u svetu. Prema podacima FAOSTAT-a godišnja svetska proizvodnja jabuke u 2010. godini je

bila nešto manja od 70 miliona tona. Najveći svetski proizvođač je Kina sa preko 30 miliona
tona, a zatim slede SAD, Turska, Poljska, Italija i Francuska.

S obzirom na praktično neprekidnu sezonu potrošnje jabuke, ona je veoma značajna,

kako u ishrani, tako i sa ekonomskog aspekta. Može se istaći, da je jabuka merilo razvijenosti

voćarske proizvodnje svake zemlje, pa se sa porastom broja stabala jabuke povećava

intenzivnost voćarske proizvodnje u globalu i obrnuto.

Plod jabuke sadrži oko 14 % ugljenih hidrata, uglavnom glukoze i fruktoze, koje organizam

veoma lako i potpuno koristi i dobija potrebnu energiju. Proteina i masti u jabuci ima veoma