INTERNACIONALNI UNIVERZITET BRČKO DISTRIKT
SKRIPTA IZ PREDMETA:
UVOD U FILOZOFIJU
1
1. POJAM I NASTANAK FILOZOFIJE
- philea – gr. – ljubav, težnja prema nečemu
- philos – prijatelj
- sophia – mudrost
= ljubav prema mudrosti
Evropska filozofija
Kineska i indijska filozofija se zasnivaju na veri u neka božanstva, a evropska
(grčka) se zasniva na razumu.
Karakteristike evropske filozofije:
1. Kritičko, racionalno mišljenje
2. Mit (mitske priče, mitsko mišljenje) – gr. mythos = pričati, kazivati –
najneposredniji emotivni doživljaj sveta, kada čovek nije u stanju da
razlikuje svoju individuu od objektivne stvarnosti, nije u stanju da
razlikuje deo od celine, uzrok od posledice.. prožet fantastičnim
elementima
4
Nastala je na obalama egejskog mora. Polisi. Razvojem trgovine razvija se veca
komunikacija. Dva staleža: robovi, slobodni građani. Filozofija nastala iz
dokolice. Rasprave u senatu i učestvovanje je podstaklo otvorenost uma, rac.
razmišljanja.
Filozofija je nastala postavljanjem pitanja. Nastala iz čuđenja (po Aristotelu).
Prvi filozofi su bili fizičari (jer je fizika nauka o prirodi). Ne postoje zastarela
učenja. Istorija filozofije je bliža umetnosti, nego nauci. Sa jednog stanovišta
može se smatrati bezvrednom (zato što je nemoguć dalji razvoj).
Šta je filozofija?
-
nema
opšteprihvaćene
definicije
-
Karl Jaspers
(20.vj.) – „
Uvod u filozofiju
“
o
filozofija je
saznanje o svijetu i životu
– kao i
nauka
i
religija
o
od nauke i religije je razlikuje
filozofsko mišljenje
-
filozofsko mišljenje ima tri karakteristike
o
koristi
strogo, pojmovno mišljenje
o
koristi
logičku argumentaciju
o
koristi
kritičko mišljenje
-
tri funkcije filozofije
o
fundirajuća/utemeljujuća
- filozofija se bavi onim što je temelj svega
drugoga
o
kritička
– uvijek propituje i istražuje u svim aspektima
o
utopijska
– otvorena je prema budućnosti
-
Pitagora
se prvi nazvao filozofom, a o tome svjedoči
Ciceron
2. PERIODIZACIJA FILOZOFIJE
Epohe:
1. Anticka filozofija (VI v. Pn – VI v. ne):
Kosmoloski period (priroda),
Antropoloski period (Sokrat, Platon, Aristotel)
Helenisticko-Rimski period (Korejci, istoricari, novoplatonizmi)
etičko razdoblje
religiozno razdoblje
5
Prvo filozofsko pitanje je: što je bitak? Što jest? Biće (biće – od biti - postojeće) je
sve ono o čemu se može reći da
jest
(da postoji). Bit (suština) je ono
po čemu
je
jest baš to što jest (po čemu je čovjek – čovjek? Po čemu je svijet – svijet?). Bitak
je ono
po čemu jest sve što jest
(po Bogu, slučajnosti?).
O n t o l o g i j a – filozofska disciplina (ontos = bitak, grč; logos – znanje, nauka,
riječ) bavi se bitkom.
Filozofija se može dijeliti prema raznim kriterijima.
Stara je podjela s
obzirom je li bitak jedan ili više njih:
M o n i z a m (mono=jedan) sve je u osnovi jedno, jedan je temelj svega (npr. tu
spadaju sve monoteističke religije)
D u a l i z a m (duo=dva) temelj svega su dva međusobno nevidljiva samostalna
različita načela (vatra – voda; dobro - zlo)
P l u r a l i z a m (plural=više) u temelju svega je više načela (grčki filozof
Empedokle učio da je sve iz 4 elementa: vode, zemlje, zraka i vatre).
Podjela filozofije prema tome
je li bitak materijalistički ili idealistički:
M a t e r i j a l i s t i č k a filozofija (materija= tvar) prednost daje materiji, ona
je prije svega, na početku svega, ona je neuništiva, ali je promjenjiva i
proizvodi ideju, svijest, nematerijalno, čovjek stvara ideju o duši, bogovima…).
I d e a l i s t i č k a filozofija (idea= nematerijalno) – prednost daje ideji,
nematerijalnom, ideja i duh, duša ili bog su primarni, vječni i neuništivi,
proizvode i stvaraju materiju, svijet, čovjeka.
Filozofija ima svoje uže
discipline
:
O n t o l o g i j a (ontos = bitak, ono što jest)
G n o s e o l o g i j a (gnosis=grč. saznanje) izučava mogućnost ljudske spoznaje
E t i k a (filozofska disciplina koja izučava moral)
E s t e t i k a – izučava lijepo, područje umjetnosti, filozofiju umjetnosti
Jedno od temeljnih pitanja filozofije je i pitanje o
mogućnosti
ljudske
spoznaje.
S obzirom na to razlikujemo:
E m p i r i z a m (empiria=grč. iskustvo) iskustvo je izvor znanja, spoznaje
(ovdje spada i senzualizam koje se temelji na osjetima)
R a c i o n a l i z am (ratio=razum) znanje je utemeljeno na razumu, intelektu
K r i t i c i z a m sintetizira empirizam i racionalizam
I r a c i o n a l i z a m se temelji na neracionalnosti (ovdje spada
voluntarizam - volja je važnija od razuma; i misticizam znanje utemeljeno na
ekstazi, sjedinjenu s apsolutnim)
Agnosticizam: odricanje od mogućnosti svake spoznaje.
7
