INTERNACIONALNI UNIVERZITET BRČKO DISTRIKT BIH
PRAVNI FAKULTET
SEMINARSKI RAD IZ PREDMETA UVOD U GRAĐANSKO I
STVARNO PRAVO
STUDENT: IVAN ZDRAVKOVIĆ
INDEKS BROJ: OFM 126/11
1
UVOD
Pravo je uređeni skup normi koji propisuje i sprovodi država. Država je
nadležna i odgovorna za pravni sistem, tj. za donošenje i sprovođenje pravnih
normi. Pravo je, dakle, nerazdvojno od države. Država i pravo su nastali kao
nužna posledica podele društva na klase i njihove borbe koja je pretila da uništi
društvo.
Pravo je oblast s kojom se susrećemo svakodnevno i koja pradstavlja bitan
elemenat savremenog društva, zbog čega je potrebno poznavati i razumeti
njegove osnovne osobine i pojmove.
PRAVNI SISTEM
1.POJAM PRAVNOG SISTEMA I PRAVNE NORME
Pravo predstavlja svojevrstan sistem pravnih normi. Za razumevanje pravnog
sistema trebamo, dakle, poći od pravnih normi kao njegovog elementarnog
dela.
Pravnim normama regulišu se različiti pravni odnosi, pa one mogu da se
grupišu po različitim kriterijumima u veće celine. S obzirom da čine sistem,
pravne norme nisu haotična celina, već među njima postoje određene veze koje
ih sistematizuju u jedinstvenu celinu. U izgradnji pravnog sistema pravna
nauka koristi kao osnovni materijal opšte pravne norme, pošto one čine izvor
prava. Postojeće opšte pravne norme međusobno se grupišu u uže grupe normi
koje uređuju odnose velikog stepena sličnosti. Ove grupe normi nazivaju se
ustanove ili institucije. Ustanove su prvi stepen povezivanja pravnih normi, ali
ne i jedini. Sledeći stepen povezivanja zasniva se na grupisanju pravnih normi
koje uređuju šire pravne odnose, tj. pravne odnose manjeg stepena sličnosti, ali
dovoljno slične da predstavljaju jednu celinu. Ovako grupisane pravne norme
čine pojedine grane prava.
U definisanju pravnog sistema uvek je značajna uloga pravne norme. Međutim,
ono što je karakteristično za sveki sistem jeste određena povezanost njegovih
delova zahvaljujući kojoj on funkcioniše kao celina. Sistematsko mišljenje je u
pravnoj nauci nasleđe prirodnopravnog učenja.
2
kada su u pitanju odnosi između država kao subjekata prava, i međunarodno
privatno pravo, kada su u pitanju pravne norme koje regulišu odnose između
privatnih subjekata iz različitih zemalja.
Međunarodno javno pravo grupiše pravila kojima se regulišu međusobni
odnosi između država, ali i drugih subjekata prava, kao što su
međudržavne organizacije kojima je priznat međunarodni pravni
subjektivitet, kao što je npr. Organizacija ujedinjenih nacija. Možemo,
dakle, zaključiti da najznačajnije subjekte međunarodnog javnog prava
čine upravo državne organizacije. Ali kada država nastupa kao jedan od
subjekata u imovinsko-pravnim odnosima, ne kao nosilac suvereniteta i
vršilac državne vlasti, onda se takvi odnosi regulišu prema normama
međunarodnog privatnog prava.
Međunarodno privatno pravo predstavlja skup pravila kojima se regulišu
imovinsko-pravni odnosi između subjekata koji pripadaju različitim
državama, pa i između samih država. Pošto ovi odnosi nastaju, menjaju
se ili prestaju na različitim teritorijama sa postojećim razlikama u
pravnim sistemima različitih državnih organizacija, onda je upravo
zadatak međunarodnog privatnog prava da odredi pravo zemlje koje
treba da se primeni u razrešenju pravnih odnosa. Zato su pravne norme
međunarodnog privatnog prava posebne prirode i, s obzirom na njihovu
funkciju, nazivaju se kolizione norme.
Unutrašnje pravo
je pravo određene države čije je važenje ograničeno na
teritoriji te države. Reč je o konkretnom nacionalnom pravnom poretku i
sistemu koji se sastoji iz većeg ili manjeg broja pravnih grana.
4.PRAVNI SISTEM REPUBLIKE SRBIJE
Pravni sistem Srbije, u istorijskom smislu, pratio je nastanak razvoj i raspad
država i zajednica u okviru kojih je ona bila. Zbog toga je moguće izdvojiti
sedam faza u razvoju našeg pravnog sistema:
1. Prva faza
(1918-1941.g.) je period izgradnje pravnog sistema Kraljevine
Jugoslavije i počinje stvaranjem države Srba, Hrvata i Slovenaca.
Formalno pravno, početak izgradnje pravnog sistema prve Jugoslavije
poklapa se sa donošenjem Vidovdanskog ustava (28.jun 1921.g.), kojim
je realizovana koncepcija o jednom narodu sa tri imena. Ovaj ustav imao
je nekoliko karakteristika: prevaga parlamenta nad vladom, zakonodavna
vlast parlamenta, šef države je kralj, opšte izborno pravo. Ukinut je
4
šestojanuarskom diktaturom 1929.g. i ubrzo je donet novi – otroisani
ustav.
2. Druga faza (1941-1945.g.) poklapa se s oslobodilačkom revolucijom i
znači u socijalno-političkom smislu promenu pravnog sistema. Već
1942.g. doneti su prvi propisi (Fočanski propisi) novog socijalističkog
pravnog sistema. Ustavotvorna skupština 1945.g. donela je Ustav FNRJ i
time formalno promovisala novo državno uređenje u Jugoslaviji. Ova
faza razvoja završava se donošenjem Ustavnog zakona FNRJ 1953.g.
3. Treća faza (1953-1963.g.). Značajan momenat donošenje Ustavnog
zakona 1953.g.
4. Četvrta faza (1963-1974.g.) počinje donošenjem Ustava SFRJ 1963.g.
5. Peta faza (1974-1990.g.). Značalan momenat donošenje Zakona o
udruženom radu 1976.g.
6. Šesta faza (1990.-2006.g.) predstavlja fazu izgradnje novog pravnog
sistema SRJ, nakon izdvajanja u samostalne države Slovenije, Hrvatske,
BiH i Makedonije. Pravni sistem SRJ temeljio se na Ustavu SRJ
(1992.g.), Ustavu Srbije (1990.) i Ustavu Crne Gore (1992.g.).
7. Sedma faza počinje ove godine, raspadom Zajednice Srbije i Crne Gore,
i donošenjem novog Ustava Srbije, kao samostale države, na kome se
sada temelji pravni sistem naše zemlje.
5.GRANE PRAVA
Pravnom granom naziva se skup po pravilu viših, složenijih, ustanova koje
istom osnovnom metodom regulišu širu oblast srodnih društvenih odnosa. Kao
ni između ustanova, tako ni između grana prava nije moguće postaviti čvrste i
neopozive granice.U svakom pravnom sistemu se mogu utvrditi neke osnovne
grane. U našoj zemlji pravni sistem čine sledeće grane : ustavno, upravno
(administrativno), krivično, građansko, privredno, radno, porodično i procesno
pravo.
Treba napomenuti da savremeni uslovi života pogoduju ubrzanom razvoju
nekih novi grana prava, npr. saobraćajnog prava, i to će nesumnjivo doprineti
izmenama u podeli pravnog sistema na pojedine grane prava.
Ustavno pravo
kao grana prava predstavlja skup pravnih normi koje
regulišu organizaciju državne vlasti, osnove društveno-ekonomskog
uređenja zemlje i osnovna (ustavna) prava i dužnosti građana. Norme
ustavnog prava sadržane su u posebnom formalno-pravnom aktu –
5
