1. PREDMET GRAĐANSKOG PRAVA

Predmet građanskog prava su

određeni društveni odnos

i koje reguliše ta grana prava.

Građansko pravo reguliše

robno-novčane odnose

(robnu razmjenu, razmjenu usluga, razmjenu

radne snage, koja je ekonomski gledano roba, prisvajanje i korištenje robe, okvire i uslove
prisvajanja i razmjene robe, položaj i svojstva nosilaca te razmjene, subjekte, odnosno lica koja
raspolažu robom) i

lične neimovinske odnose.

Pored robno-novčanih odnosa koje je glavni

predmet gradjanskog prava, u građansko pravo spada još i nasljedno pravo, pošto reguliše prenos
ekonomskih dobara za slučaj smrti, vodeći računa o porodičnim vezama. Lična prava dobijaju
građanskopravnu zaštitu samo ukoliko se kod zaštite ličnih prava radi o uspostavljanju pređašnjeg
stanja.

2. METOD GRAĐANSKOG PRAVA

Metod građanskog prava je način na koji je konkretan društveni odnos regulisan. Metod se

može definisati i kao pravni način formiranja ponašanja ljudi, kroz utvrđivanje njihovih prava i
obaveza. Karakteristike građanskopravnog metoda regulisanja društvenih odnosa su:
-

Ravnopravnost stranaka:

građansko pravo stavlja lica – učesnike u jednom

građanskopravnom odnosu u jednak položaj. Uzajamni odnosi subjekata su regulisani po načelu
jednakosti stranaka i ravnopravnosti njihovih volja. Npr. u jednom ugovoru o kupoprodaji i
prodavac i kupac su potpuno ravnopravni. To nije slučaj kod plaćanja poreza. Građanski porezni
obveznici su dužni da plaćaju porez nadležnom finansijskom organu državne uprave,
srazmjerno svojim dohocima. Subjekti ovakvog odnosa, na jednoj strani državni organ, na
drugoj građanin, nalaze se u odnosu nadređenosti i podređenosti. Takav odnos je upravno pravni
odnos.

Autonomija volja:

Volja stranaka u građansko pravnom odnosu je zakon za stranke. Ova

slobodna inicijativa stranaka ima dva aspekta: slobodu da izabere partnera s kojim će stupiti u
odnos i njihova sloboda da sami, putem sporazuma odrede uslove pod kojim će se vršiti njihova
uzajamna prava i obaveze.

Imovinska sankcija:

U građanskom pravu postoji isključivo imovinska odgovornost lica za

povredu tuđeg prava. Građanskopravna sankcija je uvijek imovinska i pogađa imovinsku masu
lica (krug dobara koja mu pripadaju) za razliku od krivičnopravne ili upravne sancije koje
uvijek pogađaju ličnost izvršioca.

Prometljivost

Građanska prava su prava prometa. Prometljivost znači da su ta prava u prometu,

tj. da ih subekti mogu prenositi sa jednih na druge, putem sporazuma.

3. LIČNA PRAVA KAO PREDMET GRAĐANSKOG PRAVA

Čovjekova ličnost po vrijednosti treba da uživa veću zaštitu od njegove imovine. Četiri

odluke građanskopravnog metoda su: jednakost stranaka, autonomija volje, imovinska sankcija i
prometljivost. Građansko pravnu karakteriše uspostavljanje pređašnjeg stanja, prije povrede,
odnosno postizanje imovnske ravnoteže između oštećenog i štetnika, taj isti metod se primjenjuje i
kod zaštite ličnih prava.

4. PODJELA NA PRIVATNO I JAVNO PRAVO

Pravne norme koje regulišu društveni i zajednički život ljudi, tradicionalno se dijele

javno i privatno pravo (građansko ili civilno pravo)

Privatno pravo

reguliše odnose između jednakih subjekata, dok

javno pravo

reguliše odnose

nadređenosti i podređenosti, odnose nadređenih državnih organizacija prema podređenim
građanima.

Privatnom pravu se pripisuju propisi

koji isključivo služe interesima pojedinaca,

a javnom

pravu propisi

koji služe isključivo interesima zajednice.

Privatnopravne grane prava su

Građansko pravo, Trgovačko pravo, Mjenično i čekovno pravo, Pravo osiguranja.

Javnopravne

grane su

: Ustavno pravo, Krivično pravo, Upravno pravo, Poresko pravo itd.

U oblasti privatnog prava

gdje važi načelo jednakosti volja,

sredstvo za regulisanje pravnog

odnosa je ugovor

. Ugovor zahtjeva saglasnost obje stranke.

Uvod u Građansko pravo

5. GRAĐANSKO PRAVO I PRIVATNO PRAVO (SISTEM GRAĐANSKOG PRAVA)

Građansko pravo je privatno pravo i obuhvata skup pravnih normi koje regulišu robno

novčane odnose. Većina civilista (teoretičara građanskog prava) građansko pravo dijele na

opšti

dio, stvarno pravo, obligaciono pravo i nasledno pravo (tzv. pandektni sistem podjele)

Pandektni sistem podjele građanskog prava prvi je uveo Njemački građanski zakon.

Opšti dio građanskog prava

sadrži ona pravila i načela koja su zajednička svim

dijelovima građanskog prava (odredbe koje se tiču ličnih, statusnih prava fizičkih i pravnih lica,
zatim odredbe o rokovima zastarjelosti, o cilju i vršenju građanskih prava).

Stvarno pravo

sadrži skup pravnih normi u kojima se regulišu odnosi ljudi povodom

stvari. U stvarnom pravu obuhvaćene su norme o pravu svojine i načinima njenog sticaja, o
oblicima svojine, o službenostima, hipoteci, državini, zaštiti prava svojine i drugim stvarnim
pravima izvedenih iz svojine.

Obligaciono pravo

je skup pravnih normi u kojima se regulišu imovinski odnosi u kojima

je jedna strana (povjerilac) ovlašćena, da od druge strane (dužnika) zahtjeva neku činidbu, a ova je
dužna da tu činidbu izvrši.

Nasledno pravo

reguliše prelazak imovine ostavioca za slučaj njegove smrti na njegove

naslednike.

6. RAZGRANIČENJE GRAĐANSKOG OD OSTALIH GRANA PRAVA

Građanska prava su prenosiva, a porodična su vezana za ličnost.

-Građansko i porodično pravo

-Građaađanska prava su prenosiva, a porodična nisu.

Građansko pravo ima za predmet robne odnose, a porodično pravo postoji i u sistemima koji
nemaju   razvijeno   građansko   pravo.   Građansko   i   porodično   pravo   se   razlikuju   i   po   metodu
regulisanja.   Dok   su   u   građanskom   pravu   preovlađujuće   karakteristike   metoda   regulisanja
prometljivosti   prava  i   imovinska   sankcija,   porodična   prava   su   neprometljiva,   a  sankcija   lična.
Građanskom pravu je porodično pravo slično kod bračnih supružnika.

-Građansko pravo i radno pravo-

Za jedne karakter radnog prava reguliše privatne

odnose između radnika i poslodavca, u njemu pretežu karakteristike privatnog prava. Drugi autori
ističu javnopravne elemente u radnom pravu, uvećane proširenom intervencijom države. Treći u
radnom pravu vide elemente privatnog radnog prava, ukoliko ono sadrži norme o odnosima između
pojedinaca uređene na bazi ugovora, a i javnog prava, ukoliko reguliše zaštitu zaposlenih lica,
njihovo osiguranje, intervenciju država, itd.

7. GRAĐANSKO I TRGOVAČKO PRAVO

Pošto se trgovačko pravo izdvojilo iz građanskog prava, njihov odnos je odnos između

opšteg i posebnog prava. U nedostatku specijalnih propisa trgovačkog prava, primjenjuju se opšte
norme građanskog prava. Karakteristike trgovačkog prava:

za određene trgovačke poslove formalnost je jače izražena nego u građanskom pravu i
forma je apsolutna.

Svaki promet zahtjeva postojanje povjerenja između stranaka.

Brzo odvijanje poslova je glavna karakteristika trgovačkog prometa, a građansko je
statičnije

U trgovačkom pravu se ništa ne radi bez naknade-naknada za isporučenu robu, ili izvršenu
uslugu se podrazumjeva samo po sebi.

Potreba da se poslovi prometa tipiziraju i normira sadržina ugovora koja ima za posljedicu
razvoj običaja u prometu (trgovački običaji, uzanse), koji u trgovačkom pravu zauzimaju
istaknuto mjesto.

Trgovina i promet se nezaustavljaju na granicama jedne zemlje.
Kod nas je u vrije samoupravnog socijalizma zamjenjen termin na privredno pravo.
Subjekti su privredna preduzeća, koja zaključuju trgovačke poslove.

Uvod u Građansko pravo

11. ŠVAJCARSKI GRAĐANSKI ZAKONIK

Švajcarski građanski zakonik ima četiri dijela: lično, porodično, nasledno, i stvarno pravo.

Stupio je na snagu 1. januara. 1912. g.

12. ANGLOSAKSONSKO GRAĐANSKO PRAVO

U Velikoj Britaniji važi još od normanskog osvajanja. Dok je na kontinetnu sudska praksa

anonimna, jer je sudija samo sluga zakona, u Engleskoj je sudija vrlo značajna ličnost, on stvara i
razvija pravo. Svaka sudska odluka ima poseban značaj i služi kao uzor za kasnije odluke. Sudija
stvara pravno pravilo koje će važiti za ubuduće.

On se karakteriše time što u Engleskoj nikada nije došlo do recepcije rimskog prava, kakva

je izvršena u Evropi u XII vijeku i kasnije u XVI vijeku. Svi engleski zakoni, bez obzira na njihov
broj, predstavljaju sekundarni izvor prava.

13. GRAĐANSKI ZAKONIK ZA KNEŽEVINU SRBIJU

Rad na izradi Građanskog zakonika počeo je u Srbiji za vrijeme vlade kneza Miloša

Obrenovića. Zakonik je proglašen 25. marta. 1844. g. Svodeći AGZ od 1500 paragrafa na 950
paragrafa, koliko ima SGZ, Jovan Hadžić je učinio da su mnoge jasne definicije izvornika u
skraćenom prevodu postale nejasne, nerazumljive i potpuno neupotrebljive. Jezik kojim je pisan
zakonik težak je, zastario i izvještačen, pa je i to doprinjelo

nerazumljivosti samog teksta

Sistematika zakonika je ista kao i u AGZ i dijeli se na uvod i 3 dijela: lično sa porodičnim, stvarno
sa nasljednim pravom i jednim dijelom obligacionog prava, zajedničke odredbe ličnog i stvarnog
prava. Zakonik obuhvata i porodično kao i nasljedno pravo, gdje je Hadžić odstupio od AGZ,
koristeći u ovoj oblasti srpsko običajno pravo. Uveden je samo

crkveni brak

, izvršena je velika

diskriminacija žene

u odnosu na muža, pa je žena izjednačena u pogledu poslovne sposobnosti sa

starijim maloljetnikom. Za sve poslove koje ona preduzme bila je potrebna saglasnost muža.
Diskriminisana je i u nasljednom pravu (nije mogla nasljediti zaostavštinu muža, kao ostali muški
nasljednici, već je bila samo plodouživalac muževljeve imovine). Ženska djeca su bila
diskrimisana u nasljeđivanju u korist muške djece.

14. OPŠTI IMOVINSKI ZAKONIK ZA CRNU GORU

Crna Gora je 1888 donijela svoj građanski zakonik. Njegov redaktor i autor bio je poznati

pravnik Valtazar Bogišić. Sva svoja teorijska i metodološka shvatanja Bogišić je izrazio u posebnoj
studiji: o metodu i sistemu kodifikacije imovinskog prava u CG. Sistematika opšteg imovinskog
zakonika za CG bila je originalna. On obuhvata čisto imovinsko pravo, a to je po Bogišiću samo
stvarno i obligaciono, dok porodično i nasledno pravo ostaju van zakonika. On je sebi postavio
zadatak da kodifikacija na kojoj radi mora odgovarati stvarnim potrebama, prilikama i uslovima
CG.

Zakonik sadrži:

uvodna opšta naređenja, pravila o zakonima i pravila međunarodnog

privatnog prava, pravila o subjektima prava, stvarna prava, zatim obaveze i to ne samo opšti
dio ugovornog prava, već i pravila o pojedinim vrstama ugovora, a na kraju sadrži
objašnjenja, određivanje i dopune cijelog zakonika.

Bogišić u svoj zakonik uvodi moderan

pojam državine koji se razlikuje od rimskog shvatanja. Jasno je u samom zakoniku ukazao da kad
u njemu nije sadržano pravilo koje na konkretan slučaj treba primjeniti, sudija je ovlašten da se
obrati običaju, zatim analogiji i uopšte pravdi i pravici. U pogledu jezika i jasnoće stila Bogišić je u
svom Zakoniku postigao pravo savršenstvo, pa su danas mnoge odredbe Zakonika postale
poslovice u Crnog Gori.

Uvod u Građansko pravo

15. IZVORI GRAĐANSKOG PRAVA
-Pojam i vrste izvora prava

Izvori prava u opštem smislu mogu se definisati kao uzorci ili povodi koji dovode do

nastajanja prava. Oni mogu biti

materijalni i formalni

Pod materijalnim izvorima

podrazumjevaju društvene okolnosti i potrebe, odnosno uzorci koji dovode do nastajanja prava.
Pod

izvorima u formalnom smislu

podrazumjeva se forma u kojoj država donosi pravne norme.

Prema tradicionalnoj podjeli,

formalni izvori prava su: zakoni i podzakonski akti, običaji,

sudska praksa i pravna nauka.

Pravda i pravednost kao materijalni izvor prava

17. ZAKON KAO IZVOR PRAVA

1971. g. obrazovana je podkomisija za izradu zakona o obligacijama i ugovorima.

Podkomisija je uzradila dvije radne verzije nacrta ovog zakona 1973 i 1974. Tekst nacrta zakona o
obligacijama i ugovorima je usvojilo Savezno vijeće Skupštine SFRJ, 27. 10. 1976. Podkomisija je
pripremila prijedlog zakona o obligacionim odnosima, decembra 1977 godine a Savezno vijeće
Skupštine SFRJ usvojilo ga je 03 marta 1978. godine. Zakon je stupio na snagu 01 oktobra 1978.
Donošenjem Zakona o obligacionim odnosima (1978) i Zakona o osnovnim svojinskopravnim
odnosima (1980), sistemskim zakonima Federacije, stvoren je osnov za obuhvatanje svih
građanskopravnih odnosa i ostvaren zahtjev postizanja pravne sigurnosti u oblasti imovinskog
prava.

18. VRSTE GRAĐANSKOPRAVNIH NORMI

U odnosu na dejstvo,

norme se dijele na

imperativne i dispozitivne

. Ako jedna norma

stranama učesnicama nedopušta da nešto drugo ugovore od onoga što je propisano,

norma je

imperativna.

Volja stranaka je zakon za stranke. Slučaj u kome stranke nisu ništa dogovorile

zakon propisuje dispozitivne norme.

Pretežni dio normi obligacionog prava je dispozitivna

norma. Dispozitivna norma prećutno ili izričito sadrži klauzulu ako stranke drugačije ne ugovore.

Prema sadržini norme

se dijele na obavezujuće, zabranjujuće i ovlašćujuće.

Obavezujuća norma

je usmjerena na aktivno,

a *zabranjujuća

na pasivno ponašanje.

Obavezujuće norme su karakteristične za upravno pravo i one su usmjerene uvijek na pojedinca.
Zabranjujuće norme su karakteristične za krivično pravo i one imaju različit karakter.
*

Ovlašćujuće norme

karakteristične su za građansko pravo i one određenom licu daju mogućnost

da izvrši ili ne izvrši određenu radnju da stekne neko pravo i obavezu.

Norme se dijele na

opšte i specijalne

. Opšta je norma da niko na drugog ne može prenijeti

više prava nego što sam ima.

U buržoaskom pravu postoji podjela pravnih normi

prema posledicama koje nastaju za

njihovo prekoračenje:

- postoje takve norme čije nepoštovanje ne povlači nikakve posledice, pravna posledica nije

snadbjevena sankcijom, tzv.

LEX IMPERFECTA

- Ignorisanje pravne norme od strane stranaka ima za posledicu sankciju ništavosti pravnog

akta, tzv.

LEX PERFECTA

- Postoje norme čije nepoštovanje ne povlači ništavost pravnog akta, već kaznu za jednu od

stranaka, tzv.

LEGES MINUS QUAM PERFECTA

- Nepoštovanje norme može povlačiti i ništavost i kažnjivost stranaka, tzv.

LEGES PLUS

QUAM PERFECTA.

(kupoprodaja opojnih droga, izaziva i ništavost ugovora i istovremeno

kažnjivost)

Postoji podjela na

striktne propise

(norme striktnog prava) i propise koji vode računa o

pravičnosti (norme pravičnog prava).

Sljedeća podjela pravnih normi je na

norme sa posebnim sadržajem

(interpretativne

norme) i

fikcije

. *Interpretativne norme upućuju sudiju da smisao i značaj jedne izjave volje utvrdi

na određeni način. *Fikcije su takve norme koje upućuju sudiju da jedno činjenično stanje tako
presudi kao da postoji drugo činjenično stanje.

Uvod u Građansko pravo

26. VRSTE TUMAČENJA

Polazeći od lica ili organa koji tumačenje daje razlikujemo slijedeće vrste tumačenja:

zakonsko i legalno tumačenje,

sudsko tumačenje,

doktrinarno tumačenje

Zakonska tumačenja daje organ koji je normu donio. Ono ima opštu obaveznu snagu i dato

je u formi zakona kojim se ranije doneta norma od zakonodavca interpretira i ima retroaktivno
dejstvo. Sudsko tumačenje daju sudovi pri primjeni zakona na konkretne slučajeve. Tumačenje
jedne pravne norme koje je preduzeto u cilju donešenja jedne konkretne odluke od strane bilo kog
suda, obavezno je samo za konkretni slučaj. Doktrinarno (tzv. privatno) tumačenje koje daje
pravna nauka u naučnim radovima (udžbenicima, monografijama) ne obavezuje sudiju.

Metode koje sudiji stoje na raspolaganju kada hoće da otkrije pravi smisao i sadržaj pravne

norme, a to su: gramatičko, logičko, sistemsko, istorijsko, telološko, usko i široko tumačenje.

27. GRAMATIČKO TUMAČENJE

Svako tumačenje jednog teksta počinje gramatičkim vrednovanjem smisla riječi.

Tumačenjem treba utvrditi smisao riječi koji proizilazi iz zakonodavčeve specifične upotrebe
jezika. Gramatičkim tumačenjem riječi dobija se više značenja upotrebljivih izraza u zakonu. To je
znak da metoda gramatičkog tumačenja ne daje siguran rezultat, odnosno da je nedovoljna za
pravilnu primjenu zakona.

28. LOGIČKO TUMAČENJE

Logičkim tumačenjem se iz propisa izvalači poseban smisao koji prevazilazi bukvalno

značenje riječi. Logička interpretacija iznalazi smisao propisa po zakonima ljudskog mišljenja, a
jezička interpretacija po zakonima jezika. Logičko tumačenje polazi od izvjesnih aksioma, zakona
mišljenja. Postoji stepenovanje u logičkom zaključivanju i to u dvije varijante: zaključivanje od
manjeg na veće i zaključivanje od većeg na manje

*Zaključivanje od manjeg na veće

postoji kad se

iz jednog posebnog pravila izvodi opšte, s tim da se ne mijenja njegov kvalitet, već samo kvantitet
i to u smislu proširenja. Npr. ako vanbračno dijete ima pravo na izdržavanje, onda utoliko prije to
pravo pripada i djetetu rođenom u braku.

*Zaključivanje od većeg na manje

postoji kada se iz

jednog opšteg pravila izvodi jedno uže pravilo sadržano u njemu, dakle vrši se njegovo sužavanje.
U logičko tumačenje spada i primjena ARGUMENTURA CONTRARIO. Ovaj logički zaključak
postoji kada se iz jednog pravila izvodi drugo pravilo, koje se s prvim isključuje npr. pravila štedne
uloge imaju samo fizička lica može se izvesti suprotno pravilo da pravna lica nemogu imati štedne
uloge.

29. SISTEMATSKO TUMAČENJE

Sistematsko tumačenje razjašnjava propis određivanjem njegovog mjesta u cjelokupnom

sistemu prava. Ako se neki izraz nalazi u jednom dijelu zakona, on dobija značenje koje odgovara
tom dijelu, ukoliko iz samog propisa ne proizilazi nešto drugo. Načelo savjesnosti i poštenja je
postalo opšti princip građanskog prava, pa se primjenjuje i na druge građanskopravne odnose van
obligacionog prava.

30. ISTORIJSKA METODA TUMAČENJA

Da bi pronašao pravi smisao norme sudija postavlja sebi pitanje kavke je preduzlove

zakonodavac imao kada je u prošlosti donosio normu. Da bi se shvatila geneza određenog pravnog
propisa, treba uzeti u obzir sve direktne izvore koji stoje u vezi sa tim propisom. To su razni
materijali – nacrti, debate u parlamentu, izvještaji sa sjednica zakonodavnih komisija, obrazloženja
predlagača zakona, itd. Treba uzeti u obzir i društveno-ekonomske prilike koje je zakonodavac
imao u vidu kada je zakon formulisao.

Uvod u Građansko pravo