1. PREDMET GRAĐANSKOG PRAVA
Određivanje predmeta i metoda građanskog prava ima i vrlo praktični značaj s jedne strane,jer
pomaže kododređivanja da li neki spor spada pod građanske ili privredne sudove,ili o njemu
rešava upravni organ.Ovaanaliza otkriva tesnu vezu i uzajamno dejstvo između građansko
pravnih normi i društvenih odnosa koji čine predmet građanskog prava.Kada govorimo o
predmetu
građanskog
prava
pod
tim
podrazumjevamo
određened r u š t v e n e o d n o s e k o j e r e g u l i š e t a g r a n a p r a v a . T i k o n k r e t
n i d r u š t v e n i o d n o s i z a h t j e v a j u p r a v n o uređivanje.Kad
je u pitanju
metod građanskog
prava,radi
se o načinu na
koji je konkretni
društveni odnosregulisan.Sam predmet zahtjeva i određuje metod jer se ne može istim
sredstvom obrađivati na primjer stakloi dijamanti.Metod se može definisati i kao pravni način
formiranja ponašanja ljudi,kroz utvrđivanje njihovih prava i obaveza.On je određen karakterom
. METOD GRAĐANSKOG PRAVA
Metod pravnog regulisanja uključuje forme i načine pomoću kojih pravo vrši svoj uticaj na
karakter i sadržajdruštvenih odnosa koje reguliše.Svaka grana prava ima svoj sopstveni metod
regulisanja,a specifičnostigrađanskopravnog metoda regulisanja društvenih odnosa sastoje se u
slijedećem:građansko pravo stavlja lica – učesnike u jednom građanskopravnom odnosu u jednak
položaj.Uzajamni odnosi subjekata su regulisani po načelu jednakosti stranaka i ravnopravnosti
njihovih volja.Npr. u jednom ugovoru o kupoprodaji i prodavac i kupac su potpuno
ravnopravni.Takav položaj stranaka u ugovoru se naziva i koordiniran.To nijena primjer,slučaj
kada se radi o plaćanju poreza.Građanski porezni obveznici su dužni da plaćaju poreznadležnom
finansijskom organu državne uprave,srazmjerno svojim dohocima.Subjekti ovakvog
odnosa,na jednoj strani državni organ,na drugoj građanin,nalaze se u odnosu nadređenosti i
podređenosti.Takav odnos je upravno pravni odnos.Korišćenje jednog određenog metoda zavisi
od karaktera društvenih odnosa,kojeobuhvata data grana prava.Građansko pravo reguliše robno
novčane odnose.Sledeća karakteristika metodagrađanskog prava je slobodna inicijativa u pogledu
nastanka građanskopravnog odnosa.Ona proizilazi izkaraktera radnji koje preduzimaju subjekti u
građanskopravnom odnosu.Ova slobodna inicijativa stranakaima dva aspekta: slobodu da izabere
partnera s kojim će stupiti u odnos i njihova sloboda da sami,putemsporazuma odrede uslove pod
kojim će se vršiti njihova uzajamna prava i obaveze.Ova slobodna inicijativa pri zasnivanju i
uobličenju pravnih odnosa, tipična je za građansko pravo,zove se u zapadnoj teorijiautonomija
volja.Ne nastaju svi građanskopravni odnosi na osnovu slobodne inicijative
stranaka.Ponekadzakon određuje uslove za nastanak građanskopravnih obaveza, nezavisno od
volje stranaka.To su npr obaveze iz građanskog delikta,ili iz neosnovanog bogaćenja.Za
građanskopravni metod regulisanjakarakteristične su specifične forme sankcionisanja lica koje
povredi građanska prava i obaveze.Ugrađanskom pravu postoji isključivo imovinska odgovornost
lica za povredu tuđeg prava.Građanskopravnaimovinska odgovornost izražava se na nekoliko
načina:uspostavljanjem imovinskog stanja lica čije je pravo povređeno;putem naknade imovinske
štete koju je štetnik prouzrokovao;imovinskom naknadom ugovornekazne za povredu ili
neispunjenje obaveze.Promjenljivost građanskih prava je jedna od najtipičnijihkarakteristika
građanskopravnog metoda regulisanja,jer se ne sreće u ostalim granama prava.Građanska prava
su prava prometa.Tu karakteristiku građanskog metoda naročito ističe profesor
Gams.Promjenljivostznači da su ta prava u prometu,tj. da ih subekti mogu prenositi sa jednih na
druge,putem sporazuma.
5. GRAĐANSKO PRAVO I PRIVATNO PRAVO ( SISTEM GRAĐANSKOG PRAVA )
G r a đ a n s k o p r a v o j e p r i v a t n o p r a v o i o b u h v a t a s k u p p r a v n i h n o r
m i k o j e r e g u l i š u r o b n o n o v č a n e odnose.Većina civilista građansko pravo
dijele na opšti dio,stvarno pravo,obligaciono pravo i nasledno pravo.Opšti dio
građanskog prava sadrži ona pravila i načela koja su zajednička svim dijelovima
građanskog prava.Najčešće se u okviru opšteg dijela građanskog zakonika nalaze
odredbe
koje se tiču
ličnih,statusnih p r a v a f i z i č k i h i p r a v n i h l i c a , z a t i m o d r e d b e o r o k o
v i m a z a s t a r j e l o s t i , o c i l j u i v r š e n j u g r a đ a n s k i h prava.Stvarno pravo
sadrži skup pravnih normi u kojima se regulišu odnosi ljudi povodom stvari.U stvarnom pravu
obuhvaćene su norme o pravu svojine i načina njenog sticaja,o oblicima svojine,o
službenostima,hipoteci.Obligaciono pravo je skup pravnih normi u kojima se regulišu
imovinski odnosi u kojima je jednastrana ovlašćena,da od druge strane zahtjeva neku
činidbu,a ova
je dužna
da tu činidbu
izvrši.Obligaciono p r a v o s a d r ž i o d r e d b e o u g o v o r i m a p o š t e , o v a n u g
o v o r n i m o d n o s i m a i o d g o v o r n o s t i z a š t e t e i z delikata,nezvanom vršenju
tuđih poslova neosnovanom bogaćenju.Nasledno pravo reguliše prelazak imovineostavioca za
slučaj njegove smrti na njegove naslednike.Norme naslednog prava sadrže odredbe o
osnovimanasleđivanja,zakonskom naslednom redu,testamentu i ostavinskom postupku
RAZGRANIČENJE GRAĐANSKOG OD OSTALIH GRANA PRAVA-Građansko i
porodično pravo
-Sve grane prava u pravnom sistemu nisu međusobno odvojene,već su u određenom
odnosu.Građansko pravo ima za predmet robne odnose,a porodično pravo postoji i u
sistemimak o j i n e m a j u r a z v i j e n o g r a đ a n s k o p r a v o . G r a đ a n s k o i p o r o
d i č n o p r a v o s e r a z l i k u j u i p o m e t o d u regulisanja.Dok su u građanskom pravu
preovlađujuće karakteristike metoda regulisanja prometljivosti pravai imovinska sankcija,
porodična prava su neprometljiva, a sankcija lična.Ona se sastoji u prinudnom raskidu pravne
veze (raskid braka).Glavna pravna posledica zaključenja braka predstavlja
neposredan
uslov
zan a s t a n a k n i z a i m o v i n s k i h i n e i m o v i n s k i h l i č n i h , k o n k r e t n i h p r a v n i h o d
n o s a . D i o p o r o d i č n i h o d n o s a imovinskog karaktera,vođenje zajedničkog
domaćinstva, zajednička imovina stečena za vrijeme trajanja braka, razni ugovorni
odnosi u koje bračni drugovi stupaju, regulišu se na osnovu principa građanskog prava.
-Građansko pravo i radno pravo-
Č i n j e n i c a d a j e r a d n o p r a v o n a s t a l o i z g r a đ a n s k o g p r a v a , k o j e
j e reprezent privatnog prava,u teoriji je dovela do spora: kakav je karakter radnog
prava-
da
li
ono
spada
u p r i v a t n o , i l i j a v n o p r a v o . Z a j e d n e k a r a k t e r r a d n o g p r a v a r e g u l i š e p r i v a
t n e o d n o s e i z m e đ u r a d n i k a i poslodavca,u njemu pretežu karakteristike
privatnog prava.Drugi autori ističu javnopravne elemente uradnom pravu,uvećane
proširenom intervencijom države.Treći u radnom pravu vide elemente
privatnogradnog prava.Četvrti smatraju da ova kombinacija
elemenata
građanskog i administrativnog prava ne predstavlja nipošto prost mehanički zbir
5. IZVORI GRAĐANSKOG PRAVA
-Pojam i vrste izvora pravaIzvori prava u opštem smislu mogu se definisati kao uzorci ili povodi
koji dovode do nastajanja prava.Onimogu biti materijalni i formalni.Pod materijalnim izvorima se
podrazumjevaju društvene okolnosti i potrebe,odnosno uzorci koji dovode do nastajanja
prava.Pod izvorima u formalnom smislu podrazumjeva se forma
uk o j o j d r ž a v a d o n o s i p r a v n e n o r m e . P r e m a t r a d i c i o n a l n o j p o d j e l i , f o r m a l
n i i z v o r i p r a v a s u : z a k o n i i podzakonski akti,običaji, udska praksa i pravna nauka.-
Pravda i pravednost kao materijalni izvor pravaP r a v n i p o r e d a k m o r a b i t i z a s n o v a n
n a p r a v d i i n e k i m m o r a l n i m n a č e l i m a n a k o j i m a p o č i v a
l j u d s k a civilizacija,kao što je pravilo: Ne čini drugima ono što ne želiš da se tebi učini.Ako
pravni poredak ne sadržiminimum morala onda on može biti pozitivno pravo, jer iza njega stoji
državna sankcija, ali nikako ne može biti pravedno pravo.Autoritet i snaga pozitivnog prava ne bi
smjeli da počivaju samo na sankciji,već u prvomredu na svojstvu da to pravo ostvaruje ideju
pravde.Pravna sigurnost je pretpostavka za ostvarenje pravde,aliona nikada nije krajnji cilj
