1
UVOD U PRAVO
POJAM UVODA U PRAVO
•
Cilj svake nauke je postizanje što istinitijeg i objektivnijeg saznanja pojava koje nas okružuju.Kao
i svaka druga nauka Teorija države i prava je određena predmetom I metodom. Predmet Uvod u pravo se
bave izučavanjem države i prava kao objektivno datih pojava u svijetu a ne proučava konkretnu državu i
konkretno pravo. Zbog toga spada u apstraktne pravne predmete jer pručava državu i pravo uopšte, a ne
neku konkretnu državu i konkretno pravo.
PREDMET OSNOVA PRAVA
•
Ovaj predmet proučava struktoralne elemente države i prava koje susrećemo u svakoj državi i
svakom pravu.Cilj proučavanja je da se spoznaju država i pravo, njihova priroda i uzajamni
odnosi.Nauke koje se bave proučavanjem konkretnog prava I konkretne države nazivaju se
konkretnim pravnim naukama..Neki od tih najopštijih pojmova su: pojam države, pojam I vrste
državnih organa, državni oblici. Pojam pravne norme, pravnog akta I pravnog odnosa
METOD
•
Svaka nauka pa i pravna nauka da bi došla do određenih spoznaja mora primjenjivati određene
radnje i postupke.Skup postupaka i radnji koje se koriste da bi se došlo do spoznaja i postigao
određeni cilj definišu se kao metod..Metod je subjektivna radnja koja se odnosi na predmet, tako
da su predmet i metod tijesno povezani.U predmetu osnove prava preovladava pravni metod, dok
dopunski karakter ima sociološki metod.
PRAVNI METOD
•
Pravni metod je najstariji metod pravnih nauka.On se bavi proučavanjem prava kao skupa pravnih
normi.Norme se proučavaju logičkom analizom da bi se utvrdio njihov pravi značaj.Pomoću
skupa pravnih normi spoznaje se i država .Pomoću pravnih normi država vrši svoju vlast. Pravni
metod je značajan jer omogućuje spoznaju normativne dimenzije države i prava, što oni u usnovi i
jesu.
2
SOCIOLOŠKI METOD
•
Međutim država i pravo nisu samo normativne već i realne pojave, tako da je za njihovu potpuniju
spoznaju potrebmo je koristiti i socijološki metod.Ovaj metod proučava uzroke nastanka i razvoja
države i prava.Sociološkim metodom se izučavaju društveni uzroci nastanka države i prava, kao i
njihove funkcije u društvu.Ovaj metod omogućuje ispitivanje odnosa između normativnog i
stvarnog, onog što je kroz norme propisano i onoga što se u društvu faktički zbiva.
DRŽAVA_POJAM
•
Država se vjekovima proučava kao jedan veoma konpleksan društveni fenomen koji se proučava
sa različitih aspekata pravnih, političkih socijoloških, zbog čega su se razvile različite teorije o
državi.Država je fenomen koji prati ljudsko društvo od početka moderne civilizacije do danas.
•
Država je naročiti oblik društvenog života koji ima svoje porijeklo , funkciju, organizaciju I vrlo
složen pravni status.U srpskom jeziku država potiče od staroslovenske riječi držati.Danas se
termin država upotrebljava u više značenja.U najužem smislu pod državom se podrazumjeva sam
državni aparat koji čine svi nosioci državne vlasti I svi činovnici I službenici.U širem smislu
država se određuje kao pravna I politička organizacija U najširem smislu država obihvata
cjelokupno društvo ne samo državni aparat nego I teritoriju I stanovništvo.
•
Većina teoretičara se slažu da je država je posebna uređena organizacija koja počiva na pravnim
pravilima i raspolaže monopolom fizičke prinude u cilju očuvanja određenog pravnog poredka.
•
Država je trajna zajednica u kojoj jedni vladaju a drugi slušaju. Ona je vlast, a vlast znači izdavati
zapovjedi koje će ljudi normalno slušati. Ono po čemu se država razlikuje od ostalih vlasti jeste
činjenica da ona raspolaže prinudom.
•
Ali država je istovremeo i pravni fenomen u kome su odnosi regulisani normama odnosno
pravnim pravilima.
•
Najvažnije karakteristike države su:
1. Pravne norme 2.Monopol fizičke prinude.
4
DRŽAVA
STRUKTURALNI POJAM DRŽAVE
•
Strukturalna analiza otkriva unutrašnji sastav, sadržinu i međusobne odnose elemenata države.Na
taj način će se dopuniti sam pojam države.Gotovo je opšte prihvaćeno da svaka država mora imati
majmanje tri sastavna elementa: vlast, teritorija I stanovništvo.Ovatri elementa moraju biti
prisutna istovremeno I u odgovarajućem kvalitetu.
POJAM VLASTI
•
Pojam državne vlasti izvlači se iz opšteg pojma vlasti.U tom smislu vlast bi se mogla označiti kao
društveni odnos u kome jedna strana izdaje zapovjesti i naređuje drugoj, koja je dužna da postupa
po tim zapovjestima pod prijetnjom prinude. U društvu se razlikuju različiti oblici vlasti kao što su
vlast u porodici, školi, fabrici.
DRŽAVNA VLAST
•
Državna vlast kao svaka vlast predstavlja društveni odnos u kome oni koji vrše vlast naređuju
onima nad kojima vrše vlast pod prijetnjom prinude.Ono što posebno obilježava državnu vlast
jeste činjenica da ona posjeduje najaču prinudu.Državna vlast ne može počivati samo na prinudi
jer politička vlast koja je suština državne vlasti mora biti legitimna.
LEGITIMNA DRŽAVNA VLAST
•
Državna vlast je legitimna ako je prihvaćena od strane većine stanovnika koji joj pružaju podršku,
ili je na neki način smatraju nužnom i opravdanom.Osnovni kriterij opravdanosti svake vlasti je
pravednost.Državna vlast koja ne obezbjedi legitimet pribjegava različitim oblicima represije
odnosno ograničava ljudska prava i slobode, posebno vrši cenzuru štanpe i drugih sredstava
informisanja.
SUVERENA DRŽAVNA VLAST
Izraz suverenost vuče porijeklo iz katoličkog crkvenog prava i predstavlja najvišu, apsolutnu i
nedjeljivu vlast.Najednostavnije rečeno državna vlast predstavlja vrhovnu vlast iznad koje nema
druge vlasti.Jedini poredak koji bi se mogao priznati kao viši od državnopravnog poretka jeste
međunarodnopravni poredak. Suverena vlast obuhvata:
5
SARZAJ SUVERENE VLASTI
Nezavisnost državne vlasti koja je izražena kroz slobodu donošenja odluka i djelovanja u odnosu na bilo
koju vlast.
Pravnu neograničenost državne vlasti koja je izražena kroz punu slobodu u stvaranju i
primjeni prava.Zasnovanost na monopolu fizičke prinude, to podrazumjeva da su drugi nosioci
vlasti njoj podređeni i da ih država može natjerati na poštovanje svojih pravnih pravila.
MEĐUNARODNA SUVERENOST
Govoreći o suverenosti na međunarodnom planu, odnosno o odnosima i saradnji među državama,
moramo reći da je suverenost izdignuta na jedno od osnovnih načela tih odnosa.Na osnovu ovog načela
države su pravno jednake odnosno nepodređene jedna drugoj.Stvarnost izgleda mnogo drugačije i
međunarodna suverenost je dovedena u pitanje.Uslov međunarodne suverenosti je ekonomska
samostalnost.
NARODNA SUVERENOST
Suverenosti često se veže za sintagmu narodnu suverenost što znači da najvišu vlast treba tražiti u volji
naroda.Narodu treba ostaviti mogućnost slobodnog opredjeljenja za oblik vladavine u kome će
živjeti.Smatra se da je narodna suverenost ostvarena ako je u državi vladavina naroda, odnosno ako
njegova volja dolazi do izražaja i ako država počiva na vladavini naroda.
NACIONALNA SUVERENOST
Nacionalna suverenost sadrži zahtjev za potpunom istorijskom, etničkom, kulturnom, jezičkom i
religiskom identifikaciom nacije, priznavanjem njihove samostalnosti i legitimisanjem prava na
nacionalnu državu.Sadašnjost je drugačija imajući u vidu posljedice globalizacije i stvaranje
nadnacionalnih regiona.
DRŽAVNA TERITORIJA
Država je teritorijalna organizacija jer se državna vlast vrši na određenom teritoriji, odnosno prostoru.Taj
geografski prostor zovemo državnom teritorijom.Državna teritorija je precizno određeni prostor na kome
se nalazi stanovništvo države i gdje se vrši državna vlast.Državna teritorija je omeđena zamišljenim ili
prirodnim linijama koje zovemo državnim granicama.
7
Nadležnost
SLUŽBENA LICA
Službena lica su fizička lica koja su zaposlena u državnim organima i u određenoj mjeri vrše državnu
vlast.Upravo po vršenju državne vlasti službena lica se razlikuju od običnih građana.Državni aparat pored
državnih organa čine i službena lica.Ova lica obavljaju određenu službu u korist države te je značajno da
ovu službu moraju odvojiti od svojih privatnih interesa.
DRŽAVNI ORGAN
Državni organ je organizaciona jedinica koja u ime države obavlja unaprijed određene poslove na određenoj
teritoriji.
Državni organ je normativna pojava, skup srodnih poslova koji je postavljen pravnim normama i
nosi određeni naziv, npr Skupština RS.Državna organizacija se sastoji od organa što je rezultat podjele
rada.Stvaranje državnih organa predstavlja osnovni način podjele rada u državnoj organizaciji. Državni
organi nastaju tako što se poslovi značajni za državu pravnim normama raspoređuju na veliki broj
organizacionih jedinica, od kojih se svaki naziva organom.
ODNOS DRŽAVNIH ORGANA I SLUŽBENIH LICA
SLUZBENA LICA_
Državni organ je jedna organizaciona jedinica državne vlasti, dok je državno službeno lice fizičko lice
koje u izvjesnoj mjeri vrši državnu vlast.Međutim, oni su povezani i međuzavisni.Državni organ može
djelovati samo posredstvom službenih lica.Službena lica mora obavljati poslove nekog državNog
organa.Državni organ je u pravilu stalna kategorija dok se službena lica koja obavljaju njegove poslove
često mijenjaju.
NADLEŽNOST DRŽAVNIH ORGANA
Državni organi se međusobno razlikuju po svojoj nadležnosti.Nadležnost se definiše kao pravo i dužnost
jednog državnog organa da obavlja zakonom određene poslove.Nadležnost državnih organa određuje se
ustavom, zakonom i drugim pravnim normama.Svi državni organi su dužni da po službenoj dužnosti paze
na svoju nadležnost.Povreda pravila o nadležnosti ima za posljedicu nezakonit akt. Državni organi po
službenoj dužnosti dužni su da paze na svoju nadležnost.Ukoliko utvrde da su nenadležni za neki slučaj
dužni su donijeti rješenje kojim će se proglasiti nenadležnim i predmet uputiti nadležnom organu.
