UVOD U PRAVO
1.DRZAVA JE?
-Drzava je ORGANIZACIJA koja odgovara globalnom drustvu,ima politicku i
suverenu vlast,zasnovanu na monopolu LEGALNE FIZICKE PRINUDE i na
ekonomskoj i ideoloskoj moci, odnosi se na PRECIZNO ODREDJENO
STANOVNISTVO I TERITORIJU, A PRAVNIM NORMAMA REGULISE
NAJVAZNIJE DRUSTVENE ODNOSE.
2.TEORIJE O DRZAVI,NABROJATI?
-patrijarhalne
-teoriju o bozanskom porijeklu drzavne vlasti
-teoriju posrednog bozanskog prava (TOM AKVINSKI)
-idealisticko objektivne teorije
-teorije drustvenog ugovora
-apsolutisticke teorije
-teorje normativizma
-teorije sile
-teorije funkcionalizma
3.ZASTO JE DRZAVA PRAVNA ORGANIZACIJA?
-zato sto stvara pravo i sto ga primjenjuje
-zato sto je organizovana pomocu pravnih normi
-zato sto su sve njene djelatnosti i njen sastav odredjeni pravnim normama
4.ELEMENTI DRZAVE?
-stanovnistvo (postuje vlast i prihvata politiku)
-teritorija (precizno omedjena granica)
-javna vlast (drzava je vrhovna vlast na odredjenoj teritoriji,upravlja uz pomoc
prinude)
-ljudska prava i slobode
5.LEGITIMNOST DRZAVNE VLASTI ZNACI?
-Danas, u modernom svijetu, drzavna vlast mora biti legitimna, a ona je legitimna ako
je dobrovoljno prihvata vecina stanovnistva.
6.STA OBUHVATA SUVERENOST?
-nezavisnost drzavne vlasti
-pravnu supermatiju i fakticku nadmoc drzavne vlasti (unutrasnja suverenost)
-pravnu neogranicenost drzavne vlasti
7.STA CINI DRZAVNOU TERITORIJU?
-Drzavna teritorija je precizno odredjen prostor na kome se nalazi DRZAVNO
STANOVNOSTVO,i gdje se,odnosno nad kojim se vrsi vlast.
-To je visedimenzionalni prostor koji se sastoji od kopna,mora-jezera i vazdusnog
stuba iznad povrsine drzavne teritirije do odredjene visine.
-Drzavna teritorija je omedjena zamisljenim ili pak prirodnim linijama
(rijeke,klisure,visovi planina...)
8.KO CINI STANOVNISTVO JEDNE DRZAVE, KATEGORIJE DRZAVNOG
STANOVNISTVA?
-Drzavno stanovnistvo CINE SVI LJUDI KOJI BORAVE NA TERITORIJI
DRZAVE i koji su usljed toga podvrgnuti njenoj vlasti i stoga obavezni da postuju
vazece pravne norme te drzave.
-Drzavno stanovnistvo je VRLO PROMJENJIVA KATEGORIJA.
-Sastavljeno je od dvije kategorije ljudi: Jednu kategoriju predstavljaju NJENI
DRZAVLJNI,a drugu STRANCI.
9.DRZAVLJANSTNO JE?
-je u modernom smislu, TRAJNA VEZA JAVNOPRAVNOG KARAKTERA
IZMEDJU FIZICKOG LICA I DRZAVE.
-Ona se sastoji u tome da NEKA OSOBA koja je drzavljanin doticne zemlje IMA
NEKA POSEBNA PRAVA I OBAVEZE u tom poretku KOJE STRANCI NEMAJU,
dok istovremeno doticna DRZAVA IMA PREMA TOJ OSOBI JOS I POSEBNU
DUZNOST DA JE STITI u odnosu na druge drzavljane,strance.
-Drzavljanstvo se moze steci rodjenjem i prirodjenjem.
10.NABROJ FUNKCIJE DRZAVE?
-funkcija osiguranja egzistencije drzave i drustva (obezbjedjenje opstanka drustva)
-klasna funkcija
-funkcija mira
-funkcija ostvarenja slobode (pravna drzava i pravna sigurnost)
-funkcija obezbjedjenja socijalne sigurnosti
-funkcija saradnje i integracije
11.DRZAVNI UDAR,PUC,REVOLUCIJA? RAZLIKA IZMEDJU DRZAVNOG
UDARA I PUCA???
-Drzavni udari ili prevrati mogu biti suprotnih politickih usmjerenja. Mogu biti
ANTIDEMOKRATSKI, ako su izraz politickih interesa koji se NE ZELE ostvariti
preko demokratskih institucija i DEMOKRATSKI, ako su izraz interesa koji se ne
mogu ostvariti u jednom autokratskom rezimu.
-Puc predstavlja drugu nezakonitu promjenu drzavnog poretka i od drzavnog udara se
razlikuje po tome sto ga izvode nizi pripadnici u HIJERARHIJI DRZAVNIH
FUNKCIONERA.
-Revolucija ili narodni ustanak, drugi nacin NASILNE I PROTUPRAVNE
PROMJENE DRZAVNOG PORETKA, nije napad na poredak iznutra,nego
IZVANA- oruzanim ustankom nezadovoljnog stanovnistva,redovno u vremenima
ekonomskih i ratnih kriza,a ponekad i sa podrskom dijela vojske protiv drzavne vlasti.
12.NACELA DRZAVNE ORGANIZACIJE,NABROJATI?
-nacelo HIJERARHIJE
-nacelo CENTRO-PERIFERNE POVEZANOSTI
-nacelo KOORDINACIJE, KOOPERACIJE, KORELACIJE I KOHERENTNOSTI.
13.STA JE DRZAVNI ORGAN,A STA DRZAVNO SLUZBENO LICE?
-Drzavni organ je jedna organizaciona jedinica drzavne vlasti,dok je drzavno sluzbeno
lice fizicko lice koji vrsi u izvjesnoj mjeri drzavnu vlast.
21.OBLICI VLADAVINE?
-monarhija
-republika
22.OBLICI DRZAVNOG UREDJENJA?
-Odredjuju se prema odnosu centralnih i necentralnih organa drzavne vlasti,
razlikujemo: -PROSTU (UNITARNU) DRZAVU koja moze biti centralizovana i
decentralizovana i, -SLOZENU DRZAVU ILI SAVEZ DRZAVA:
federacija,konfederacija,unija.
23.OBLICI POLITICKOG UREDJENJA?
-Odredjuju se zavisno od toga kakav je odnos drzavnog aparata prema vecini
naroda,tj.da li narod i u kolikoj mjeri vrsi vlast. Dva oblika politickog uredjenja su:
1.AUTOKRATIJA i 2.DEMOKRATIJA
24.OBLICI DRZAVNE VLASTI?
-Odredjuju se prema odnosu koji postoji izmedju zakonodavstva,uprave i sudstva.
Postoje dva cista oblika drzavne vlasti: 1.JEDINSTVO VLASTI 2.PODJELA
VLASTI, dok se u praksi javlja i jedan srednji oblik- RAVNOTEZA VLASTI.
25.DRZAVNI POGLAVAR I SUVERENI (VRHOVNI) DRZAVNI ORGAN?
RAZLIKA?
-SUVERENI (VRHOVNI ORGAN) je organ koji je u drzavi NAJVISI (suveren) i
koji vrsi suverenu vlast. To je nekada bio MONARH u APSOLUTISTICKOJ
MONARHIJI, a danas u modernoj drzavi to je USTAVOTVORNI ORGAN,
odnosno, ZAKONODAVNI ORGAN (donosi ustav i zakon).
-DRZAVNI POGLAVAR ( SEF DRZAVE) je organ koji olicava, predstavlja drzavu
kao jedinstvenu i specificnu organizaciju. Predstavljanje se vrsi kako u
inostranstvu,tako i u samoj drzavi.
26.MONARHIJA,KARAKTERISTIKE? NAJVAZNIJE?
-Oblik vladavine u kojoj je poglavar drzave lice sa izuzetnim privilegijama, ne
podlijeze pravnoj odgovornosti i vrsi svoju funkciju dozivotno, po pravilu, nasljedno.
Monarh je suverena licnost,ali to ne znaci da je on uvijek i suvereni drzavni organ.
Razlikujemo: 1.NEOGRANICENU MONARHIJU- u kojoj je monarh istovremeno i
sef drzave i vrhovni drzavni organ (APSOLUTISTICKA MONARHIJA).
2.OGRANICENA MONARHIJA- vrsta monarhije u kojij je monarh samo sef
drzave,ali ne i suvereni drzavni organ. OGRANICENA MONARHIJA se dijeli na:
-USTAVNU MONARHIJU (manje je ogrnicena od parlamentarne,u njoj je monarh
izgubio ustavotvornu vlast) i PARLAMENTARNU MONARHIJU (monarhiju u kojoj
je suvereni organ ili sam parlament, ili po pravilu, parlament u zajednici sa
monarhom.
27.REPUBLIKA,KARAKTERISTIKE?
-U novije doba ovaj izraz oznacava oblik vladavine u kome DRZAVNA VLAST
PRIPADA NARODU, dok je POGLAVAR (SEF) DRZAVE NOSILAC
ODREDJENIH FUNKCIJA BEZ LICNIH PRIVILEGIJA,takodje, POLITICKI i
KRIVICNO (PRAVNO) ODGOVORAN. Put kojim predsjednik,odnosno sef drzave
dolazi na vlast je IZBORNI PUT i na ovom polozaju ostaje jedan odredjen vremenski
period,najcesce 4,5 ili 7 godina i ne moze vise od dva puta usastopno biti izabran na
tu funkciju. Znaci,sef drzave NIKADA NIJE SUVERENI DRZAVNI ORGAN,NITI
SUVERENA LICNOST , moze biti SMJENJEN ili OPOZVAN,a takodje i nasilnim
puten svrgnut s vlasti.
-Dva glavna nacina IZBORA predsjednika republike su: 1.IZBOR OD STRANE
SAMOG NARODA i 2.POSREDAN NACIN,predsjednika republike bira parlament.
-FORMALNOPRAVNA obiljezja republike su: 1.USTAV (kao najvisi pravni akt);
2.ZAKONODAVNO TIJELO (izabrano opstim pravom glasa); 3.VLADA
(postavljena od strane parlamenta uz manje ili vece kompetencije predsjednika
republike); 4. NEZAVISNO SUDSTVO.
-VRSE REPUBLIKE: ima razlicitih vrsta:
a) PREMA STEPENU PREDSJEDNIKOVIH OVLASTENJA na: ogranicene i
neogranicene.
b) APSOLUTNE (diktatura), USTAVNE(najvisi politicki pravni akt),
PARLAMENTARNE, PREDSJEDNISKA I SKUPSTINSKA REPUBLIKA.
26.NACIN DOLASKA SEFA DRZAVE NA VLAST?
-
•šef države na svoju funkciju može doći na četiri
načina:
•1.
izborom
- neposredno od strane naroda ili posredno (elektori u SAD),
•2.
izborom od strane zakonodavnog tijela
(parlamenta),
•3.
nasljeđem
,
•4.
državnim udarom, odnosno pučem
(uzurpacija vlasti).
•izborni i nasljedni put su
legalni
u odnosu na postojeći pravni poredak;
dolazak na vlast državnim udarom ili pučem je
nelegalan.
27.VRSTE MONARHIJA?
-
•
neograničena monarhija
-
vrsta monarhije u kojoj je
monarh istovremeno
i šef države i vrhovni državni organ
(suveren organ).
•
ograničena monarhija
vrsta monarhije u kojoj je
monarh samo šef države
ali ne i suvereni državni organ.
28.NAJVAZNIJA OVLASCENJA SEFA DRZAVE?
-•prava raspuštanja parlamenta,
•prava stavljanja suspenzivnog veta na zakone izglasane u parlamentu
(prilikom njihove promulgacije), nakon čega ti zakoni moraju ponovo, najčešće
kvalifikovanom-dvotrećinskom većinom, biti izglasani u parlamentu,
•prava zakonodavne inicijative i sl.
•u
domenu sudske vlasti
predsjednik republike često može imati
ekskluzivno pravo
da predlaže ili imenuje kandidate na najviše sudske
funkcije, uključujući i ustavne sudove.
•pravo da predlaže ili imenuje ambasadore i druge diplomatske predstavnike,
•daje amnestiju i pomilovanje,
•komanduje oružanim snagama,
•predstavlja državu prema vani u odnosima sa drugim državama i
međunarodnim organizacijama.
30.USTAVNA I PARLAMENTARNA MONARHIJA?
-
•
u
stavna monarhija
manje je ograničena od parlamentarne.
•ona predstavlja takav oblik vladavine u kome je
monarh izgubio
ustavotvornu vlast.
•
ustav donosi neko drugi
, a ne monarh (makar i uz njegovo učešće).
•
1. ograničene
i
•
2. neograničene.
37. STA JE UNITARNA DRZAVA I KAKVA ONA MOZE BITI?
•država u kojoj
cjelokupna državna vlast pripada centralnim organima.
•kako ti centralni organi u modernoj državi ne mogu sami vršiti cjelokupnu
državnu vlast, jedan njen dio povjeravaju ili prenose na necentralne organe.
•u svakoj modernoj državi postoje
centralni i necentralni organi državne
vlasti.
•zavisno od odnosa koji postoji između njih, unitarna država može biti:
•1.
centralizovana
i
•2.
decentralizovana.
38.OSNOVNE KARAKTERISTIKE LOKALNE SAMOUPRAVE?
-
•1.
građani slobodno biraju
svoje predstavničko tijelo ili neposredno
odlučuju
o bitnim pitanjima
od interesa za lokalnu zajednicu,
•2. postoje zakonom određene
lokalne zajednice
na kojima se vrši lokalna
samouprava,
•3. lokalne institucije imaju određenu
organizacionu samostalnost
,
•4. određena
finansijska samostalnost
organa lokalne samouprave,
•5. lokalne institucije, prvenstveno lokalno predstavničko tijelo, imaju i
normativnu samostalnost
u okviru ustava i zakona.
39.STA ZNACI DECENTRALIZACIJA?
•
decentralizacija
- proces reorganizacije državne uprave i njezina posljedica,
raspored državnih poslova gdje
necentralni organi uživaju veću ili manju
samostalnost
.
•necentralni organi postoje i u strogo centralizovanim državama.
•
decentralizacija
- necentralni organi imaju određen stepen samostalnosti
unutar koga
viši organi mogu da ocjenjuju zakonitost
njihovog postupanja
(formalno-pravnu stranu djelovanja)
ali ne i cjelishodnost
(sadržajnu stranu
njihovih odluka).
40.KAKVA MOZE BITI LOKALNA SAMOUPRAVA?
•
jednostepena, dvostepena i trostepena
, zavisno od toga koliko nivoa
lokalnih zajednica postoji između najnižih lokalnih zajednica i centralne
državne vlasti.
•
broj nivoa lokalne vlasti zavisi od:
veličine teritorije i broja stanovnika
jedne države, opšteg nivoa razvoja društva, složenosti državnih funkcija,
tradicije i političkih opredjeljenja dominantnih političkih subjekata...
•
opština
- najniža jedinica lokalne samouprave.
•
srezovi, okruzi ili departmani.
41.KAKO NASTAJE FEDERACIJA?
•
nastala pretežno u novom vijeku
,
•njeno
oblikovanje odvija se na dva
načina:
•1. stupanjem suverenih država u novi državni oblik (
agregacija
), češći slučaj,
•2.
unutrašnjim raslojavanjem
dotad jedinstvene proste države na dvije ili
više članica koje su i dalje ostale u njenom sastavu ali su uspostavile i svoje
