Mr sci. Ljiljana Stojanović,dipl.ing.tehn
Mr sci. Ljiljana Stojanović,dipl.ing.tehn
ŽIVOTNA SREDINE
ŽIVOTNA SREDINE
UZORKOVANJE POVRSINSKE VODE
UZORKOVANJE POVRSINSKE VODE
Cilj uzorkovanja je sakupljanje porcija uzoraka koje reprezentuju
Cilj uzorkovanja je sakupljanje porcija uzoraka koje reprezentuju
aktuelni sastav vode.
aktuelni sastav vode.
Da bismo bili sigurni u kvalitet i pouzdanost rezultata, potrebno je:
Da bismo bili sigurni u kvalitet i pouzdanost rezultata, potrebno je:
for
for
m
m
ulisati zna
ulisati zna
č
č
ajne ciljeve za program uzorkovanja,
ajne ciljeve za program uzorkovanja,
pristupiti sakupljanju reprezentativnih uzoraka,
pristupiti sakupljanju reprezentativnih uzoraka,
pravilno uzimati i konzervisati uzorke,
pravilno uzimati i konzervisati uzorke,
Pridr
Pridr
ž
ž
avati se adekvatnog redosl
avati se adekvatnog redosl
ij
ij
eda u
eda u
č
č
uvanju i identifikaciji
uvanju i identifikaciji
uzoraka,
uzoraka,
osigurati kvalitet rada i njegovu kontrolu na terenu,
osigurati kvalitet rada i njegovu kontrolu na terenu,
pravilno analizirati uzorak
pravilno analizirati uzorak
Uzorci se prema vrs
Uzorci se prema vrs
t
t
i d
i d
j
j
ele na:
ele na:
1.
1.
Trenutne (uzete u odre
Trenutne (uzete u odre
đ
đ
eno vr
eno vr
i
i
eme, na odre
eme, na odre
đ
đ
enom
enom
m
m
j
j
estu i obi
estu i obi
č
č
no ne predstavljaju osnovu za zaklju
no ne predstavljaju osnovu za zaklju
č
č
ke o
ke o
stanju sistema osim kada je sistem stabilnog sastava).
stanju sistema osim kada je sistem stabilnog sastava).
2.
2.
Ko
Ko
m
m
pozitne (sm
pozitne (sm
j
j
esa trenutnih uzoraka sakupljanih u
esa trenutnih uzoraka sakupljanih u
istoj tacki ali u razlicito
istoj tacki ali u razlicito
vr
vr
ij
ij
eme).
eme).
3.
3.
Duplikati - uzorci za pore
Duplikati - uzorci za pore
đ
đ
enje (za prov
enje (za prov
j
j
eru preciznosti
eru preciznosti
uzorkovanja).
uzorkovanja).
4.
4.
Poj
Poj
e
e
dina
dina
č
č
ne (za prov
ne (za prov
j
j
eru izvo
eru izvo
đ
đ
enja analize).
enja analize).
Osnovna pravila uzorkovanja
Osnovna pravila uzorkovanja
Prilikom uzorkovanja potrebno je prid
Prilikom uzorkovanja potrebno je prid
r
r
i
i
ž
ž
avati se
avati se
sl
sl
ij
ij
ede
ede
ć
ć
ih
ih
pravila:
pravila:
Uzorci moraju biti na prvom m
Uzorci moraju biti na prvom m
j
j
estu uzeti sa
estu uzeti sa
najkontaminiranijih lokacija.
najkontaminiranijih lokacija.
Za svaku ta
Za svaku ta
č
č
ku uzorkovanja ponaosob koriste se nove
ku uzorkovanja ponaosob koriste se nove
lateks rukavice koje se posle upotrebe bacaju.
lateks rukavice koje se posle upotrebe bacaju.
Za uzorkovanje opasnih materija koriste se gumene
Za uzorkovanje opasnih materija koriste se gumene
rukavice.
rukavice.
Za kompozitne uzorke koriste se spatula i odre
Za kompozitne uzorke koriste se spatula i odre
đ
đ
ena posuda
ena posuda
kako bi se o
kako bi se o
m
m
ogucilo potpuno m
ogucilo potpuno m
j
j
e
e
š
š
anje uzorka.
anje uzorka.
Za odre
Za odre
đ
đ
ivanje tragova organskih komponenti koriste se
ivanje tragova organskih komponenti koriste se
posude od ner
posude od ner
đ
đ
ajuceg celika, stakla, teflona.
ajuceg celika, stakla, teflona.
Kao
Kao
š
š
to je ustanovljeno da se za analizu volatilnih organskih
to je ustanovljeno da se za analizu volatilnih organskih
supstanci, ulja i masti, ukupnih ugljovodonika nafte, mikrobiolo
supstanci, ulja i masti, ukupnih ugljovodonika nafte, mikrobiolo
š
š
ke
ke
testove uzimaju trenutni uzorci,
testove uzimaju trenutni uzorci,
za iste analize uzorci se sakupljaju u sterilisane sudove bez
za iste analize uzorci se sakupljaju u sterilisane sudove bez
prethodnog ispiranja, sto je ina
prethodnog ispiranja, sto je ina
č
č
e uobi
e uobi
č
č
ajeno prilikom uzorkovanja
ajeno prilikom uzorkovanja
vodenih rastvora
vodenih rastvora
.
.
Priprema opreme za uzorkovanje
Priprema opreme za uzorkovanje
Oprema se
Oprema se
č
č
isti na terenu kao i u laboratoriji pre i nakon
isti na terenu kao i u laboratoriji pre i nakon
zavr
zavr
š
š
enog uzorkovanja.
enog uzorkovanja.
Priprema opreme u laboratoriji pre njenog transporta na teren vr
Priprema opreme u laboratoriji pre njenog transporta na teren vr
š
š
i
i
se slede
se slede
ć
ć
im redosl
im redosl
ij
ij
edom:
edom:
1.
1.
ispiranje toplom sapunicom pa potom toplom
ispiranje toplom sapunicom pa potom toplom
č
č
esmenskom
esmenskom
vodom, ispiranje 10-15% HN03 s tim sto se ako nas inleresuju
vodom, ispiranje 10-15% HN03 s tim sto se ako nas inleresuju
nutrijenti posle ovakvog ispiranja pristupi ispiranju sa 10-15%
nutrijenti posle ovakvog ispiranja pristupi ispiranju sa 10-15%
HC
HC
L
L
ili se ispiranje sa HNO
ili se ispiranje sa HNO
3
3
zam
zam
j
j
eni sa HCI. Ispiranje kiselinama
eni sa HCI. Ispiranje kiselinama
se ne preporu
se ne preporu
č
č
uje ako je oprema od ner
uje ako je oprema od ner
đ
đ
aju
aju
ć
ć
eg
eg
č
č
elika ili metala,
elika ili metala,
ispiranje dejonizovanom vodom,
ispiranje dejonizovanom vodom,
2.
2.
ispiranje izopropanolom koji je stepena
ispiranje izopropanolom koji je stepena
č
č
isto
isto
ć
ć
e za odre
e za odre
đ
đ
ivanje
ivanje
pesticida, ispiranje destilovanom vodom, kompletno su
pesticida, ispiranje destilovanom vodom, kompletno su
š
š
enje
enje
vazduhom,
vazduhom,
3.
3.
skladi
skladi
š
š
tenje i transport opreme koja je umotana nakon ovakve
tenje i transport opreme koja je umotana nakon ovakve
pripreme u aluminijumsku foliju.
pripreme u aluminijumsku foliju.
Terenska priprema opreme podrazum
Terenska priprema opreme podrazum
j
j
eva istu proceduru s tim
eva istu proceduru s tim
š
š
to
to
se ne vr
se ne vr
š
š
i ispiranje toplom vodom i
i ispiranje toplom vodom i
š
š
to se kod jako kontaminirane
to se kod jako kontaminirane
opreme koristi aceton ili aceton-heksan-aceton sm
opreme koristi aceton ili aceton-heksan-aceton sm
j
j
esa za ispiranje
esa za ispiranje
pr
pr
ij
ij
e regula
e regula
rn
rn
og
og
č
č
i
i
šć
šć
enja.
enja.
U slu
U slu
č
č
aju da je potrebna analiza samo neorganskih parametara,
aju da je potrebna analiza samo neorganskih parametara,
oprema se ispere
oprema se ispere
destilovanom vodom pa potom odre
destilovanom vodom pa potom odre
đ
đ
enom
enom
zapreminom uzorka
zapreminom uzorka
.
.
Procedura ciscenja sudova na osnovu parametara koji se
Procedura ciscenja sudova na osnovu parametara koji se
odreduju
odreduju
Za odredivanje fizickih osobina - Koriste se staklene ili plasticne boce koje
Za odredivanje fizickih osobina - Koriste se staklene ili plasticne boce koje
se zajedno sa cepom ispiraju toplom sapunicom pa potom
se zajedno sa cepom ispiraju toplom sapunicom pa potom
č
č
esmenskom
esmenskom
vodom nakon
vodom nakon
č
č
ega se osuse, zatvore i skladiste.
ega se osuse, zatvore i skladiste.
Za odredivanje nutrijenata, radiolo
Za odredivanje nutrijenata, radiolo
š
š
ke analize - Koriste se tako
ke analize - Koriste se tako
đ
đ
e staklene
e staklene
ili plasti
ili plasti
č
č
ne boce s tim sto se one nakon ispiranja sapunicom i
ne boce s tim sto se one nakon ispiranja sapunicom i
č
č
esmenskom
esmenskom
vodom isperu 1 + 1 HC
vodom isperu 1 + 1 HC
L
L
a potom 3-5 puta sa
a potom 3-5 puta sa
č
č
istom vodom.
istom vodom.
Odredivanje metala - Za ovu vrstu analiza koriste se plasticne boce koje se
Odredivanje metala - Za ovu vrstu analiza koriste se plasticne boce koje se
ispiraju toplom sapunicom,
ispiraju toplom sapunicom,
č
č
esmenskom vodom, 1 + 1 HCI, 1 + 1 HN03 i
esmenskom vodom, 1 + 1 HCI, 1 + 1 HN03 i
na kraju ispiranje cistom vodom.
na kraju ispiranje cistom vodom.
Odre
Odre
đ
đ
ivanje organskih materija koje se ekstrahuju - Preporu
ivanje organskih materija koje se ekstrahuju - Preporu
č
č
uje se
uje se
prim
prim
j
j
ena litarskih staklenih boca sa uskim grlom i teflonskim
ena litarskih staklenih boca sa uskim grlom i teflonskim
č
č
epom.
epom.
Nikada se ne koriste plasticne boce kao i tecni ili deterdzent u prahu jer
Nikada se ne koriste plasticne boce kao i tecni ili deterdzent u prahu jer
postoji mogucnost da se zadrzi na zidovima boce. Nakon ispiranja toplom
postoji mogucnost da se zadrzi na zidovima boce. Nakon ispiranja toplom
sapunicom, cesmenskom vodom svaka boca se ispere sa 10 ml rastvora
sapunicom, cesmenskom vodom svaka boca se ispere sa 10 ml rastvora
acetona koji se koristi za odredivanje pesticida.
acetona koji se koristi za odredivanje pesticida.
Odredivanje volatilnih organskih komponenti - Za uzorkovanje volatilnih
Odredivanje volatilnih organskih komponenti - Za uzorkovanje volatilnih
organskih komponenti koriste se 40 mililitarski stakleni viali sa teflonskom
organskih komponenti koriste se 40 mililitarski stakleni viali sa teflonskom
septom.Viali, cepovi i septe se isperu toplom sapunicom, cistom vodom, pa
septom.Viali, cepovi i septe se isperu toplom sapunicom, cistom vodom, pa
potom metanolom stepena cistoce za odredivanje pesticida.Viali, cepovi i
potom metanolom stepena cistoce za odredivanje pesticida.Viali, cepovi i
septe se suse na 105° C sezdeset minuta.
septe se suse na 105° C sezdeset minuta.
Posebne tehnike uzorkovanja
Posebne tehnike uzorkovanja
Ukupni metali
Ukupni metali
- Nakon uzimanja uzoraka vrsi se konzervisanje 1 +
- Nakon uzimanja uzoraka vrsi se konzervisanje 1 +
1 HNO3 ili manjom zapreminom koncentrovane HN03.
1 HNO3 ili manjom zapreminom koncentrovane HN03.
Uzorci sa velikim puferskim kapacitetom kao i veoma alkalni uzorci
Uzorci sa velikim puferskim kapacitetom kao i veoma alkalni uzorci
zaht
zaht
j
j
evaju vi
evaju vi
š
š
e kiseline.
e kiseline.
Podrazumeva se da se kiselina dodaje i u sl
Podrazumeva se da se kiselina dodaje i u sl
ij
ij
epu probu.
epu probu.
Vr
Vr
ij
ij
eme
eme
č
č
uvanja uzoraka je
uvanja uzoraka je
š
š
est m
est m
j
j
eseci.
eseci.
Rastvoreni metali
Rastvoreni metali
- Uzorci se filtriraju kroz membranski filter pre
- Uzorci se filtriraju kroz membranski filter pre
konzervisanja.
konzervisanja.
Filtrat se zakiseli kao za odre
Filtrat se zakiseli kao za odre
đ
đ
ivanje ukupnih metala.
ivanje ukupnih metala.
Filtriranje se vr
Filtriranje se vr
š
š
i na terenu ili nakon transporta u laboratoriju s tim
i na terenu ili nakon transporta u laboratoriju s tim
š
š
to se tada transport vr
to se tada transport vr
š
š
i
i
š
š
to je pr
to je pr
ij
ij
e mogu
e mogu
ć
ć
e.
e.
Mikrobiolo
Mikrobiolo
š
š
ka ispitivanja
ka ispitivanja
Sakupljaju se uzorci u sterilne sudove pri
Sakupljaju se uzorci u sterilne sudove pri
č
č
emu se ostavi
emu se ostavi
odgovaraju
odgovaraju
ć
ć
i prostor u boci (2,5 cm) da bi se moglo izvr
i prostor u boci (2,5 cm) da bi se moglo izvr
š
š
iti
iti
eventualno m
eventualno m
j
j
e
e
š
š
anje pr
anje pr
ij
ij
e odredivanja.
e odredivanja.
Boce se dr
Boce se dr
ž
ž
e zatvorene do momenta kada se napune. Skine se
e zatvorene do momenta kada se napune. Skine se
č
č
ep, izbegavajuci mogu
ep, izbegavajuci mogu
ć
ć
nost kontaminacije. Napuni se boca bez
nost kontaminacije. Napuni se boca bez
prethodnog ispiranja uzorkom i odmah nam
prethodnog ispiranja uzorkom i odmah nam
j
j
esti
esti
č
č
ep. Ako se
ep. Ako se
uzorci uzimaju iz slavine, pusti se da voda oti
uzorci uzimaju iz slavine, pusti se da voda oti
č
č
e 2-3 minuta.
e 2-3 minuta.
Ukoliko se uzorkuju hlorisani izvori, doda se potrebna kolidina
Ukoliko se uzorkuju hlorisani izvori, doda se potrebna kolidina
Na
Na
2
2
S
S
2
2
0
0
3
3
u boce pre sterilizacije (sud od 120 ml zaht
u boce pre sterilizacije (sud od 120 ml zaht
j
j
eva 0,1 ml
eva 0,1 ml
10% Na
10% Na
2
2
S
S
2
2
0
0
3
3
rastvora,
rastvora,
š
š
to ce neutralisaati 15 mg/
to ce neutralisaati 15 mg/
l
l
rezidualnog
rezidualnog
hlora). Komercijalno su dostupne i Na
hlora). Komercijalno su dostupne i Na
2
2
S
S
2
2
0
0
3
3
tablete. Uzorci
tablete. Uzorci
povr
povr
š
š
inske vode ili uzorci iz rezervoara uzimaju se tako
inske vode ili uzorci iz rezervoara uzimaju se tako
š
š
to se
to se
boca dr
boca dr
ž
ž
i blizu izvora zaronjena ispod povr
i blizu izvora zaronjena ispod povr
š
š
ine. Uzorci za
ine. Uzorci za
mikrobiolo
mikrobiolo
š
š
ke testove nikada nisu kompozitni.
ke testove nikada nisu kompozitni.
Uzorci moraju sti
Uzorci moraju sti
ć
ć
i u laboratoriju u roku od 6 casova od momenta
i u laboratoriju u roku od 6 casova od momenta
uzorkovanja i za isto to vr
uzorkovanja i za isto to vr
ij
ij
eme analiza mora biti uradena.
eme analiza mora biti uradena.
Zapisnik na terenu
Zapisnik na terenu
Svako uzorkovanje mora biti dokumentovano u zatvorenoj
Svako uzorkovanje mora biti dokumentovano u zatvorenoj
formi koja sadr
formi koja sadr
ž
ž
i podatke o na
i podatke o na
č
č
inu uzorkovanja, transferu,
inu uzorkovanja, transferu,
č
č
uvanju i analizi uzoraka sa potvrdom odgovornog lica. Na
uvanju i analizi uzoraka sa potvrdom odgovornog lica. Na
svaki uzorak se stavlja odgovaraju
svaki uzorak se stavlja odgovaraju
ć
ć
a nal
a nal
j
j
epnica na kojoj se
epnica na kojoj se
nalaze osnovni podaci o uzorku, lokaciji uzorkovanja, li
nalaze osnovni podaci o uzorku, lokaciji uzorkovanja, li
c
c
u
u
koje vr
koje vr
š
š
i uzorkovanje.
i uzorkovanje.
Zapisnik na terenu mora da sadrzi najva
Zapisnik na terenu mora da sadrzi najva
ž
ž
nije podatke
nije podatke
vezane za samo uzorkovanje: zapis sa terena treba da
vezane za samo uzorkovanje: zapis sa terena treba da
bude dokumentovan u zatvorenoj formi (Obrazac 1),
bude dokumentovan u zatvorenoj formi (Obrazac 1),
nal
nal
j
j
epnicu uzorka (Obrazac 2), terensku svesku (Obrazac
epnicu uzorka (Obrazac 2), terensku svesku (Obrazac
3), dnevnik uzoraka (Obrazac 4), dnevnik konzervisanja
3), dnevnik uzoraka (Obrazac 4), dnevnik konzervisanja
uzoraka (Obrazac 5), dnevnik kontrole kvaliteta (QC) i
uzoraka (Obrazac 5), dnevnik kontrole kvaliteta (QC) i
dnevnik pripreme rastvora za obogacivanje uzorka
dnevnik pripreme rastvora za obogacivanje uzorka
odnosno, za dodavanje supstance u uzorak
odnosno, za dodavanje supstance u uzorak
(Obrazac 6).
(Obrazac 6).
podatke o izmerenoj temperaturi, pH, provodljivosti, rastvorenom
podatke o izmerenoj temperaturi, pH, provodljivosti, rastvorenom
kiseoniku,
kiseoniku,
listu opreme za uzorkovanje,
listu opreme za uzorkovanje,
dokumentaciju monitoringa izvora (veli
dokumentaciju monitoringa izvora (veli
č
č
ina otvora izvora, dubinu
ina otvora izvora, dubinu
vode i dubinu izvora, proc
vode i dubinu izvora, proc
j
j
enu zapremine potrebne za ispiranje,
enu zapremine potrebne za ispiranje,
datum i vr
datum i vr
ij
ij
eme ispiranja izvora, m
eme ispiranja izvora, m
j
j
erenja koja dokazuju
erenja koja dokazuju
stabilnost izvora),
stabilnost izvora),
dopunsku dokumentaciju za povr
dopunsku dokumentaciju za povr
š
š
inske vode (dubina sa koje je
inske vode (dubina sa koje je
uzet uzorak), otpadne vode (vr
uzet uzorak), otpadne vode (vr
ij
ij
eme po
eme po
č
č
etka i kraja uzimanja
etka i kraja uzimanja
uzoraka), sediment i zemljiste (dubina sa koje je uzet uzorak),
uzoraka), sediment i zemljiste (dubina sa koje je uzet uzorak),
na
na
či
či
n na koji su uzorci transportovani do laboratorije (pakovanje,
n na koji su uzorci transportovani do laboratorije (pakovanje,
hladenje, separacija....)
hladenje, separacija....)
zatvorena forma dokumentacije mora da sadr
zatvorena forma dokumentacije mora da sadr
ž
ž
i: m
i: m
j
j
esto i adresu
esto i adresu
lokacije, vr
lokacije, vr
ij
ij
eme i datum uzorkovanja, podatke o li
eme i datum uzorkovanja, podatke o li
c
c
u koje vr
u koje vr
š
š
i
i
uzorkovanje, identifikaciju uzorka sa brojem uzorka, datu
uzorkovanje, identifikaciju uzorka sa brojem uzorka, datu
m
m
om i
om i
vremenom uzorkovanja, konzervisanje uzoraka.
vremenom uzorkovanja, konzervisanje uzoraka.
Rukovanje uzorcima posle uzorkovanja i pre analize u
Rukovanje uzorcima posle uzorkovanja i pre analize u
laboratoriji
laboratoriji
Odgovorno lice koje vr
Odgovorno lice koje vr
š
š
i uzorkovanje obavezno je
i uzorkovanje obavezno je
da prosl
da prosl
ij
ij
edi izv
edi izv
j
j
e
e
š
š
taj koji treba da sadr
taj koji treba da sadr
ž
ž
i vr
i vr
ij
ij
eme
eme
i datum transporta uzorka sa terena do
i datum transporta uzorka sa terena do
laboratorije. Obavezno je da izvr
laboratorije. Obavezno je da izvr
š
š
i pravilno
i pravilno
pakovanje kao i da obezb
pakovanje kao i da obezb
j
j
edi odgovaraju
edi odgovaraju
ć
ć
i
i
transport. Uzorci moraju biti odvojeni po lokaciji
transport. Uzorci moraju biti odvojeni po lokaciji
uzorkovanja i po vrsti analiza.
uzorkovanja i po vrsti analiza.
Uzorci za volatilne organske komponente pakuju
Uzorci za volatilne organske komponente pakuju
se u posebne sudove, sm
se u posebne sudove, sm
j
j
este u posebne frizidere
este u posebne frizidere
na 4°C u kojima se nalazi suvi led.
na 4°C u kojima se nalazi suvi led.
Uzorak treba da do
Uzorak treba da do
đe
đe
do laboratorije u
do laboratorije u
š
š
to
to
kra
kra
ć
ć
em mogucem roku.
em mogucem roku.
Uzorkovanje vode za pice iz distribucionog sistema
Uzorkovanje vode za pice iz distribucionog sistema
Procedura je ista kao kod uzorkovanja vode iz bunara, izuzev ukoliko je
Procedura je ista kao kod uzorkovanja vode iz bunara, izuzev ukoliko je
prisutan rezidualni hlor.
prisutan rezidualni hlor.
Njegovo prisustvo u uzorcima mo
Njegovo prisustvo u uzorcima mo
ž
ž
e da izazove smetnje prilikom
e da izazove smetnje prilikom
odredivanja bitnih komponenti. Dodatkom natrijum tiosulfata (Na
odredivanja bitnih komponenti. Dodatkom natrijum tiosulfata (Na
2
2
S
S
2
2
0
0
3
3
)
)
spre
spre
č
č
ava
ava
se
se
dejstvo
dejstvo
hlora.
hlora.
Uzorku se mora dodati 0,008% ili 100 mg/l Na
Uzorku se mora dodati 0,008% ili 100 mg/l Na
2
2
S
S
2
2
0
0
3
3
) odmah nakon
) odmah nakon
uzorkovanja. Boce se zatvore, ozna
uzorkovanja. Boce se zatvore, ozna
č
č
e i transportuju kako je opisano gore.
e i transportuju kako je opisano gore.
Ako se uzorci uzimaju iz slavine, ona mora biti
Ako se uzorci uzimaju iz slavine, ona mora biti
č
č
ista i ne sme sadr
ista i ne sme sadr
ž
ž
avati
avati
moguce kontaminante.
moguce kontaminante.
Uzorci se moraju uzimati u sredini u kojoj nema pra
Uzorci se moraju uzimati u sredini u kojoj nema pra
š
š
ine, ki
ine, ki
š
š
e, sn
e, sn
ij
ij
ega ili
ega ili
drugih izvora kontaminacije.
drugih izvora kontaminacije.
Kada se uzorci uzimaju iz slavine, ona mora biti potpuno otvorena i voda
Kada se uzorci uzimaju iz slavine, ona mora biti potpuno otvorena i voda
treba da isti
treba da isti
č
č
e 2-3 minuta, a nekada i du
e 2-3 minuta, a nekada i du
ž
ž
e, ukoliko je distribuciona c
e, ukoliko je distribuciona c
ij
ij
ev
ev
od olova.
od olova.
Nakon toga se podesi protok tako da voda ne prska i uzmu se uzorci.
Nakon toga se podesi protok tako da voda ne prska i uzmu se uzorci.
Za vecinu uzoraka, boce se napune do 1-2 cm od vrha, konzervi
Za vecinu uzoraka, boce se napune do 1-2 cm od vrha, konzervi
š
š
u se i
u se i
transportuju.
transportuju.
Uzimanje uzoraka za radiolosku analizu
Uzimanje uzoraka za radiolosku analizu
Uzorkuje se najmanje
Uzorkuje se najmanje
3
3
litra vode u cistu staklenu ili plasticnu
litra vode u cistu staklenu ili plasticnu
posudu i u roku od pet dana doprema u laboratoriju.
posudu i u roku od pet dana doprema u laboratoriju.
UZORKOVANJE POVR
UZORKOVANJE POVR
Š
Š
INSKE VODE
INSKE VODE
Tipovi povr
Tipovi povr
š
š
inskih voda su: jezera, bazeni, potoci, r
inskih voda su: jezera, bazeni, potoci, r
ij
ij
eke,
eke,
morski rukavci (usca).
morski rukavci (usca).
Povr
Povr
š
š
inske vode su pod uticajem padavina, sedimenta,
inske vode su pod uticajem padavina, sedimenta,
optere
optere
ć
ć
enja nutrijentima, otpadnih voda i drugih.
enja nutrijentima, otpadnih voda i drugih.
Osnovni razlozi za prov
Osnovni razlozi za prov
j
j
eru kvaliteta povr
eru kvaliteta povr
š
š
inskih voda su:
inskih voda su:
Odre
Odre
đ
đ
ivanje mogu
ivanje mogu
ć
ć
nosti prim
nosti prim
j
j
ene pojedina
ene pojedina
č
č
nih
nih
povr
povr
š
š
inskih voda koje
inskih voda koje
zadovoljavaju granice kvaliteta za
zadovoljavaju granice kvaliteta za
vodu, proc
vodu, proc
j
j
ena pogor
ena pogor
š
š
anja kvaliteta vode i smanjenja
anja kvaliteta vode i smanjenja
raznovrsnosti vodenog
raznovrsnosti vodenog
zivotinjskog sv
zivotinjskog sv
ij
ij
eta, uzrokovanih
eta, uzrokovanih
prisustvom padavina, nutrijenata, opterecenja
prisustvom padavina, nutrijenata, opterecenja
polutantima
polutantima
i talozenjem,
i talozenjem,
odredivanje efekata specificnih ispu
odredivanje efekata specificnih ispu
š
š
tanja u odre
tanja u odre
đ
đ
enom
enom
d
d
j
j
elu vodotoka.
elu vodotoka.
Izbor m
Izbor m
j
j
esta uzorkovanja zavisi od prirode projekta, parametara, tipa
esta uzorkovanja zavisi od prirode projekta, parametara, tipa
uzoraka
uzoraka
Program za izbor m
Program za izbor m
j
j
esta za monitoring:
esta za monitoring:
Kljucne lokacije, kada se voda koristi za snabd
Kljucne lokacije, kada se voda koristi za snabd
j
j
evanje
evanje
domacinstava, rekreaciju, razmnozavanje i ishranu riba i drugih
domacinstava, rekreaciju, razmnozavanje i ishranu riba i drugih
zivotinja;
zivotinja;
Glavni tok, uzvodno i nizvodno od ulivanja glavnih pritoka;
Glavni tok, uzvodno i nizvodno od ulivanja glavnih pritoka;
Pored us
Pored us
ć
ć
a glavnih r
a glavnih r
ij
ij
eka tj. gd
eka tj. gd
j
j
e se ulivaju u morski rukavac;
e se ulivaju u morski rukavac;
Lokacije glavnih vodenih tokova u koje su dosp
Lokacije glavnih vodenih tokova u koje su dosp
j
j
eli kontaminanti iz
eli kontaminanti iz
razlicitih izvora, iz urbane, industrijske ili poljoprivredne sredine;
razlicitih izvora, iz urbane, industrijske ili poljoprivredne sredine;
Kljucne lokacije vodenih tokova ve
Kljucne lokacije vodenih tokova ve
ć
ć
inom nedirnute od strane ljudske
inom nedirnute od strane ljudske
aktivnosti.
aktivnosti.
Pri uzorkovanju mora se voditi racuna o sledecem:
Pri uzorkovanju mora se voditi racuna o sledecem:
da se pri uzorkovanju uzmu u obzir svi faktori koji na to
da se pri uzorkovanju uzmu u obzir svi faktori koji na to
uticu,
uticu,
da koli
da koli
č
č
ina uzorka bude dovoljna za analizu, i
ina uzorka bude dovoljna za analizu, i
da se uzorkovanje, konzervisanje, transport i analiza
da se uzorkovanje, konzervisanje, transport i analiza
rade tako da ne do
rade tako da ne do
đ
đ
e do prom
e do prom
j
j
ene komponenata koje se
ene komponenata koje se
analiziraju.
analiziraju.
Otpadne vode se mogu
Otpadne vode se mogu
uzorkovati
uzorkovati
na nekoliko nacina u zavisnosti od trazene tacnosti
na nekoliko nacina u zavisnosti od trazene tacnosti
Proporcionalno vremenu. Uzimaju se jednake kolicine uzorka
Proporcionalno vremenu. Uzimaju se jednake kolicine uzorka
(Aq=konstanta) u istim intervalima vremena (At=konstanta) i obrazuje se
(Aq=konstanta) u istim intervalima vremena (At=konstanta) i obrazuje se
zbirni uzorak u odre
zbirni uzorak u odre
đ
đ
enom intervalu vremena.
enom intervalu vremena.
Proporcionalan protoku.
Proporcionalan protoku.
Postoje dva nacina:
Postoje dva nacina:
uzimaju se razlicite koli
uzimaju se razlicite koli
č
č
ine uzorka proporcionalne kolicini protekle
ine uzorka proporcionalne kolicini protekle
otpadne vode (Aq=k-Q) u odre
otpadne vode (Aq=k-Q) u odre
đ
đ
enim intervalima vremena (At=konstanta),
enim intervalima vremena (At=konstanta),
i
i
uzimaju se iste koli
uzimaju se iste koli
č
č
ine uzorka (Aq=konstanta) u razli
ine uzorka (Aq=konstanta) u razli
č
č
itim intervalima
itim intervalima
vremena u zavisnosti od koli
vremena u zavisnosti od koli
č
č
ine protekle otpadne vode (At-k-Q).
ine protekle otpadne vode (At-k-Q).
Preporucuje se da je kod otpadnih voda neophodno uzimati uzorak
Preporucuje se da je kod otpadnih voda neophodno uzimati uzorak
proporcionalan protoku, a zbirni uzorci se obrazuju ako je to potrebno
proporcionalan protoku, a zbirni uzorci se obrazuju ako je to potrebno
automatskim uzorkivacem.
automatskim uzorkivacem.
Kompozitni (zbirni) uzorci se uzimaju sa ili bez materija koje
Kompozitni (zbirni) uzorci se uzimaju sa ili bez materija koje
sedimentiraju.
sedimentiraju.
Ako voda sadr
Ako voda sadr
ž
ž
i dosta tih materija, preporucljivo je pre spravljanja zbirnog
i dosta tih materija, preporucljivo je pre spravljanja zbirnog
uzorka, ukloniti ih i posebno ispitati u laboratoriji.
uzorka, ukloniti ih i posebno ispitati u laboratoriji.
Posle uklanjanja sedimentnih materija voda se iz zbirnog uzorka koristi za
Posle uklanjanja sedimentnih materija voda se iz zbirnog uzorka koristi za
laboratorijska ispitivanja.
laboratorijska ispitivanja.
UZORKOVANJE KOMUNALNOG MULJA
UZORKOVANJE KOMUNALNOG MULJA
M
M
j
j
esta uzorkovanja, minimalan broj uzoraka i intervali uzimanja
esta uzorkovanja, minimalan broj uzoraka i intervali uzimanja
uzoraka odre
uzoraka odre
đ
đ
eni su propisima. Svi uzorci moraju biti
eni su propisima. Svi uzorci moraju biti
reprezentativni i uzeti posl
reprezentativni i uzeti posl
ij
ij
e finalne obrade mulja ali neposredno
e finalne obrade mulja ali neposredno
pre upotrebe otpada.
pre upotrebe otpada.
Uzorci se sakupljaju u tri razli
Uzorci se sakupljaju u tri razli
č
č
ita suda.
ita suda.
Jedan se ne konzervi
Jedan se ne konzervi
š
š
e, jedan se konzervi
e, jedan se konzervi
š
š
e sumpornom kiselinom
e sumpornom kiselinom
a jedan azotnom kiselinom.
a jedan azotnom kiselinom.
Ukoliko se ne odre
Ukoliko se ne odre
đ
đ
uju organske supstance mogu se koristiti
uju organske supstance mogu se koristiti
plasti
plasti
č
č
ni sudovi, me
ni sudovi, me
đ
đ
utim ukoliko se odre
utim ukoliko se odre
đ
đ
uju, uzorci se uzimaju u
uju, uzorci se uzimaju u
staklene sudove sa teflonskim
staklene sudove sa teflonskim
č
č
epom.
epom.
