UNIVERZITET U ISTOČNOM SARAJEVU
EKONOMSKI FAKULTET - PALE
Seminarski rad iz predmeta Međunarodna ekonomija na temu:
VALUTNI ODBOR U BIH
Mentor:
Student:
Doc. Dr Marko Đogo
Slađana Stanišić, 59/12
Pale, Jun 2014.
Sadržaj:
1. UVOD.............................................................................................................................................3
2. UOPŠTENO O ARANŽMANU VALUTNOG ODBORA...........................................................4
2.1. Istorijat valutnog odbora u svijetu...................................................................................4
2.2. Karakterističnost valutnog odbora...................................................................................5
2.3. Pozitivne i negativne strane valutnog odbora..................................................................7
3. VALUTNI ODBOR U BIH............................................................................................................8
3.1. Kratki istorijat valutnog odbora u BiH............................................................................8
3.2. Šta je valutni odbor u uslovima BiH?..............................................................................9
3.3. Instrumenti monetarne politike CBBiH...........................................................................9
3.4. Uslovi održivosti aranžmana valutnog odbora u BiH....................................................10
3.5. Potencijalne izlazne strategije u slučaju BiH.................................................................11
4. TEORIJSKA RAZMATRANJA OPONENATA ARANŽMANA VALUTNOG ODBORA U
BIH ...................................................................................................................................................12
5. ZAKLJUČAK
.............................................................................................................
13
Literatura...........................................................................................................................................14
2
nacionalne, entitetske, stranačke prirode, mogućeg uticaja izvršne na monetarnu vlast i sl., te
uzimajući u obzir razloge koji se tiču regionalnih ili privredno-sektorskih faktora razvoja.
U sljedećem tekstu će biti riječi uopšteno o konceptu valutnog odbora, kao i o tome koliko
uspješno je on primjenjivan u BiH.
2. UOPŠTENO O ARANŽMANU VALUTNOG ODBORA
2.1. Istorijat valutnog odbora u svijetu
Valutni odbor je aranžman sa fiksnim deviznim kursom, koji je vezan za valutu „sidro“
2
,
zlato ili čak za korpu valuta, gdje se sav novac u opticaju može slobodno konvertovati u rezervnu
valutu i gdje su osnovna djelovanja centralne banke jasno definisana zakonom o centralnoj banci.
Prva ideja valutnih odbora se pojavila u ranim 1800-im, među grupom ekonomista koji su
osnovali školu u Velikoj Britaniji pod nazivom Valutna škola, kada se London smatrao središtem
finansijskog svijeta. Cilj stvaranja valutnog odbora je bio da se pruži britanskim kolonijama
prednosti stabilne i konvertibline valute funte sterling, ali i izbjeći nedostatke koje nosi potpuno
korištenje funte sterilinga. Prvi uspiješno osnovan valutni odbor je bio na Mauricijusu 1849.,
nakon čega se proširio na više od 70 zemalja, uključujući britanske kolonije u Africi, Aziji,
Karibima i Srednjem Istoku. Koristeći valutni odbor a ne samo funtu, kolonije su mogle zadržati
emisioni prihod za sebe jer su svoje rezerve držale u Londonu, a na pasivu (novac u optjecaju) nisu
plaćale kamate, a osim toga sistem je pružao nisku inflaciju, punu konvertibilnost domaće valute i
povoljan ekonomski rast. Osim kolonijalnih zemalja, valutni odbor su počele uvoditi i nezavisne
zemlje:Argentina 1902.-1914., 1927.-1929., Irak 1931.-1949., Irska u međuratnim godinama,
Danzing 1922.-1923., Panama 1904.-193.1 i Sjeverni Jemen 1964.-1971. Svoj vrhunac valutni
odbor bilježi krajem 1940-tih, nakon čega su novonastale, nezavisne zemlje preferirale da vode i
nezavisnu monetarnu politiku, što je vodilo do manjeg interesa za njegovim uvođenjem.
Prvi moderan valutni odbor je osnovan u Hong Kongu 1983. godine nakon perioda visoke
nestabilnosti na deviznom tržištu. Sljedeća zemlja koja ga je uvela je bila Argentina nakon perioda
hiperinflacije početkom 70-ih. Vremenom, opstao je sao u nekim malim pograničnim zemljama:
Bedmudama, Falklandskim otocima, Kajmanskim otocim, Farskim otocima i Gibraltaru. Ponovno
oživljavanje ideje valutnog odbora se javlja početkom devedesetih kada je ponovo osnovan u
Argentini 1991. godine, tranizicijskim zemljama: Estoniji, Latviji, Bugarskoj i BiH, čija je
zajednička karaktersistika bila ta da su prije uvođenja prolazile kroz jake političke i finansijske
krize.
Tokom vremena sistemi valutnih odbora su uvođeni i napuštani iz raznih političkih i
ekonomskih razloga. Nakon II svjetskog rata, unatoč dobrim rezultatima, aranžmani valutnog
odbora postali su manje popularni. Zemlje, od koji su većina svih bivših evropskih kolonija, željele
su isto tako i monetarnu nezavisnost, pa su se odlučile za vlastitu centralnu banku i suverenost u
odnosu na svoje valute. Dakle, iz istorijskog pregleda se može reći da su valutni odbor uvodile
zemlje:
1. koje nemaju iskustva u vođenju nezavisne monetarne poitike i koje imaju plitka i
nerazvijena finansijska tržišta;
2. nakon ekonomskih kriza čija je posljedica bila gubitak kredibiliteta u vođenju
makroekonomskih politika;
2 U BiH je prvo bio vezan za DEM, a nakon uvođenja eura 1999. godine, KM je vezana za euro. U BiH su rezerve
uglavnom u eurima, i na druge valute se primjenjuje propisano gornje ograničenje.
4
