2
1
Uvod
Jedan od važnih preduslova poznavanja funkcionisanja ljudskog tela je poznavanje
njegove anatomija. Anatomija je nauka koja proučava oblik, građu i sastav čovečijeg tela.
Njen značaj se ogleda u tome što poznavanjem anatomije čoveka dolazimo do saznanja
neophodnih za dijagnostiku oboljenja kod pacijenata.
Važan segment u anatomiji svakako zauzima i mozak. Zbog toga, predmet ovog rada se
odnosi na bolje upoznavanje anatomije mozga, odnosno velikog mozga. Mozak čini deo
centralnog nervnog sistema i smešten je u lobanji. On se sastoji od nekoliko delova: mali
mozak, srednji mozak, veliki mozak i produžena moždina. Veliki mozak je najrazvijeniji
deo mozga, on pokriva sve ostale delove mozga i zauzima najveći deo lobanjske duplje.
Cilj rada je ovladavanje osnovnim sastavnim delovima mozga, odnosno velikog mozga,
kao i njegovim funkcijama.
U prvom delu rada prikazana je šira anatomija celokupnog mozga i njegovih delova: mali i
srednji mozak, produžena moždina i moždane komore. U drugom delu rada predstavljeni
su osnovni gradivni elementi velikog mozga: hemisfere, kora, siva i bela masa, kao i
funkcije koje obavlja veliki mozak.
Radi lakšeg praćenja teorijskog teksta, rad je obogaćen i slikama.
4
Mozak je okružen moždanim opnama (moždane ovojnice, membrane ili moždanice, lat.
meninges). Moždane opne su vezivni omotači koji imaju zaštitnu i metaboličku ulogu.
Nalaze se između mozga i lobanje i između kičmene moždine i kičmenih pršljenova.
Izgrađene su od rastresitog i gustog vezivnog tkiva.
Slika 1. Moždane opne
Spoljašnja membrana je tvrda, naleže na koštani zid lobanje (bone) i naziva se dura
mater. Ona zalazi između pojedinih delova mozga: u rascep između hemisfera, između
malog mozga i moždanog stabla. Ispod ove opne nalazi se paučinasta membrana
(arhanoidea), a između njih je kapilarni prostor. Arhanoidea je tanka i prozračna i prelazi
preko žlebova i udubljenja u mozgu. Treća membrana je meka i naziva se pia mater. Ona
naleže na površinu mozga i uvlači se u sva udubljenja, žlebove i pukotine. Između
arhanoidee i pia mater nalazi se subarhanoidalni prostor ispunjen cerebrospinalnom
tečnošću - likvorom. Ova tečnost štiti mozak od potresa, a ima i ulogu u transportu
materija. Mozak sadrži i četiri moždane komore koje su ispunjene likvorom (leva, desna,
treća i četvrta moždana komora).
Šire posmatrano, osnovni delovi mozga su: produžena moždina, moždani (varolijev) most
(pons), mali mozak, srednji mozak, međumozak, veliki mozak i moždane komore, ali se
može reči da se mozak sastoji od četiri glavna dela, a to su:
mali mozak,
srednji mozak,
veliki mozak i
produžena moždina.
5
Slika 2. Glavni delovi mozga
Produžena moždina, varolijev most i srednji mozak zajednički se nazivaju moždano
stablo (Truncus Cerebri). Centralni kanal kičmene moždine se nastavlja u mozgu, ali se
proširuje i obrazuje četiri šupljine-moždane komore, koje su ispunjene likvorom.
2.1
Mali mozak
Mali mozak (cerebellum) se nalazi u zadnjem donjem delu lobanje, iza moždanog mosta i
ispod potiljačne zone velikog mozga. On je, kao i veliki mozak, podeljen na dve hemisfere,
samo što putevi iz leve i desne polovine tela nisu ukršteni, tako da svaka hemisfera
kontroliše svoju stranu tela. Mali mozak ima tri dela: archaeocerebellum (učestvuje u
regulaciji mišićnog tonusa i održavanju ravnoteže), paleocerebellum (kontroliše mišićni
tonus i aktivnost mišića) i neocerebellum (omogućava i sprovodi automatsku regulaciju
redosleda i obima voljnih pokreta). Ovi delovi su poređani od prednjeg ka zadnjem delu
malog mozga. Postoji još jedna podela, sleva na desno: u sredini je crv - vermis (tu se
nalaze centri koji nam omogućavaju da imamo svest o položaju određenih delova tela u
prostoru), a bočno su leva i desna hemisfera. Mali mozak ima tri para krakova koji mu
služe za komunikaciju sa ostalim delovima mozga: gornji (koji ga povezuje sa srednjim
mozgom), srednji (koji ide prema Varolijevom mostu) i donji (koji ide prema kičmenoj i
produženoj moždini).
Slika 3. Pozicija malog mozga
