VISOKA POLJOPRIVREDNO – PREHRAMBENA ŠKOLA
PROKUPLJE
VIRUSNE BOLESTI BILJAKA
SEMINARSKI RAD
MENTOR
STUDENT
dr Tatjana
Kristina Teodosijević ZB 407/15
Prokuplje, maj 2017. godine
Uvod
Opšte karakteristike virusa
Reč virus je latinskog porekla i znači otrov. Virusi su grupa mikroskopskih
intercelularnih parazita koji se mogu razmnožavati samo u ćelijama živih organizama.
Izazivači su mnogih bolesti kod čoveka, biljaka, životinja i mikroorganizama.
Imaju karakteristična svojstva:
-
nemaju ćelijsku građu
-
nemaju metabolicke sisteme
-
nesposobni su za rast i diobu
-
sadrže nukleinske kiseline, ili Dnk ili Rnk
-
za njihovo umnožavanje potrebna je samo nukleinska kiselina
-
za sintezu proteina koriste ribozome ćelije domaćina
-
ne razmnožavaju se na veštačkim hranljivim podlogama i mogu opstati samo u
organizmu domaćina
-
otporni su prema antibioticima
-
virusi su nukleoproteidi
-
Rnk im se sastoji samo iz jedne molekule
-
virusna Rnk i protein se izgrađuju nezavisno jedan od drugog
-
virusna Rnk i protein se sjedinjavaju u česticu virusa
Slika 1. Virus malarije
Virusi postoje u dva oblika: ekstracelularnom i intercelularnom. Ekstracelularni
oblik se zove virion i u tom obilku virus ne vrši metabolicke funkcije, ne raste i ne
umnožava se. Intercelularni oblik je reprodukujući virus koji dospevši u ćeliju
domaćina iskorištava njen metabolizam za stvaranje novih virusa. Virusi se puno
ne razlikuju od mikoza i bakterioza. Nemaju telo, organele niti metabolizam. Zato
se njihovo telo zove čestica, partikula ili virion. Prema domaćinu na koji virus
dolazi postoji pet grupa:
1. Bakteriofagi 4. Artofagi
2. Cijanofagi 5. Fitofagi
3. Zoofagi
Virusi su submikroskopske čestice koje se sastoje od proteinskog omotača (kapsida)
unutar kojega se nalazi RNK ili srž. Čestice virusa unešene u stanice odgovarajućeg
domacina mogu se umnožavati te izazvati bolest zvanu viroza. Virusi imaju neku
oznaku živog , i to sposobnost umnožavanja, genetičko prenošenje informacija i
sposobnost infekcije. Virusne čestice mogu biti iz jedne stranice u kojoj se nalazi ,
prenosilac u drugu, nova koja im onda također služi kao domaćin pa se i u njoj
ponovo umnožavaju.
Slika 3. Šema građe i virus pod mikroskopom
U klasifikaciju virusa odlučuje niz činilaca kao: priroda genetičkog materijala, dužina
i oblik omotača, molekulska težina nukleinske kiseline, način prenošenja i simtomi
koji taj virus izazivaju. Prema ovim izrađuju se kriptogrami virusi kojima su pojedina
svojstva virusa označena brojevima i slovima, pa se tako karakterizira virus. Taj se
onda očitava i na osnovi toga znaju se svojstva i sastav tog virusa.
NAČINI PRENOŠENJA VIRUSA:
Biljni virusi ne dospevaju na biljni organizam spontano. Najčesći načini prenošenja
virusa su:
1. Mehaničko prenošenje
2. Prenošenje sadnim materijalom
3. Prenošenje kalemljenjem
4. Prenošenje polenom
5. Prenošenje semenom
6. Prenošenje vektorima
7. Prenošenje organizama u zemljištu
Mehaničko prenošenje
Mnogi virusi se prenose mehaničkim sokom sa bolesni na zdrave.
Prilikom ovog prenošenja zdrava biljka mora biti oslobođena da bi se omogućio dodir
virusa sa protoplazmom.
