FAKULTET ZA EKOLOGIJU
SEMINARSKI RAD
TEMA
:
VISOKO PLANINSKI EKOSISTEMI
Seminarski rad – Visoko planinski ekosistemi
1
SADRŽAJ
UVOD......................................................................................................................................... 2
1. PRETPLANINSKI POJAS..................................................................................................3
2. REFUGIJUMI GLACIJALNE FLORE I FAUNE..............................................................5
3.
EKOSISTEMI PLANINSKIH RUDINA...........................................................................6
4. DIVERZITET EKOSISTEMA PLANINSKIH RUDINA.................................................7
4.1. Stanje ekosistema planinskih rudina........................................................................7
4.2. Ekosistemi pretplaninskih rudina.............................................................................7
4.3. Diverzitet ekosistema pretplaninskih rudina............................................................8
4.4. Stanje ekosistema pretplaninskih rudina..................................................................8
4.5. Ekološki uslovi na staništima subnivalne vegetacije...............................................8
4.6. Diverzitet ekosistema diskontinuiranog subnivalnog pojasa.................................10
5. EKOSISTEMI PRETPLANINSKIH ŠUMA....................................................................11
6. PRITISCI NA BIODIVERZITET VISOKOPLANINSKIH EKOSISTEMA..................13
ZAKLJUČAK........................................................................................................................... 14
LITERATURA......................................................................................................................... 15
Seminarski rad – Visoko planinski ekosistemi
3
1. PRETPLANINSKI POJAS
U okviru pretplaninskog, odnosno subalpinskog pojasa dominiraju pejzaži koji se
diferenciraju na sljedeće ekosisteme:
•
Ekosistemi pretplaninskih šuma ilirske bukve i planinskog javora;
•
Ekosistemi acidifilnih šuma ilirske bukve i jarebike;
•
Ekosistemi acidifilnih šuma mezijske bukve i bekice;
•
Ekosistemi pretplanskih šuma mezijske bukve i grčkog javora;
•
Ekosistemi pretplaninskih šuma smrče;
•
Ekosistemi pretplaninskih šuma istočnobosanske omorike;
•
Ekosistemi klekovine bora sa borovnicom;
•
Ekosistemi klekovine bora sa dvocvjetnom ljubičicom,
•
Ekosistemi klekovine bora sa pretplaninskom smrčom i jarebikom;
•
Ekosistemi klekovine bora sa lincurom;
•
Ekosistemi šibljaka omelike;
•
Ekosistemi šibljaka omelike sa mlivnjakom;
•
Ekosistemi planinske smrekovine;
•
Ekosistemi klekovine bora i alpske ruže;
•
Ekosistemi šibljaka planinske vrbe (S. silesiaca);
•
Ekosistemi šibljaka zelene johe na silikatnom masivu Vranice;
•
Ekosistemi pretplaninskih šuma munike.
Iznad gornje granice šumske vegetacije je pojas sa tipičnim planinskim pejzažima koji
obuhvataju sljedeće ekosisteme:
•
Ekosistemi planinskih rudina na bazičnim zemljištima sa elinom i šašikama;
•
Ekosistemi planinskih rudina na kiselim zemljištima sa planinskim šašom i
planinskom sitom;
•
Ekosistemi oko snježanika na bazičnim zemljištima sa planinskom vrbom;
•
Ekosistemi oko snježanika na kiselim zemljištima sa bijelim ljutićem;
•
Ekosistemi planinskih točila na karbonatima;
•
Ekosistemi planinskih točila na silikatnim stijenema;
•
Ekosistemi u pukotinama karbonatnih stijena;
•
Ekosistemi u pukotinama silikatnih stijena;
•
Ekosistemi sa lišajevima na karbonatnoj i silikatnoj podlozi.
Usljed izraženih degradacionih procesa u pojasu klekovine i pretplaninskih šuma,
planinska vegetacija danas ulazi i u sastav ekosistema pretplaninskih rudina. I planinska točila
se ispod vrhova planina često spuštaju i u pretplaninsko područje zajedno sa vegetacijom u
pukotinama stijena.
Seminarski rad – Visoko planinski ekosistemi
4
Posebna obilježja planinskim pejzažima daju ekosistemi pretplaninskih izvora i
potoka, ekosistemi planinskih jezera i ekosistemi planinskih cretova. Njihova pojava vezana
je uz dinamiku hidrološke mreže, geološke podloge i tipova zemljišta.
Zasebnu ekološku cjelinu čini vegetacija niskih grmova. U sastav planinskih vriština,
koje ostvaruju kontinuitet izme u šumskih i nešumskih ekosistema ulazi najzdravije planinsko
voće (borovnice, brusnice, mlivnjak i planinska maginja).
Planinski pejzaži sa obiljem zdrave planinske hrane su područje intenzivnog stočarstva
od prošlosti do danas. Naša planinska staništa su naročito pogodna za produktivno ovčarstvo.
I danas se na Vlašiću, Vranici, Cincaru, Vitorogu, Bjelašnici, Zelengori, te Magliću i
Volujaku nalaze bogata stada ovaca pramenki, a na nekim planinama i stada bosanskih krava i
konja.
Za planinske pejzaže Bosne i Hercegovine karakteristični su ljetnji stanovi, takozvani
„katuni“. To su niske planinske drvene ili kamene kolibe u kojima se tokom ljeta prave čuveni
sirevi, kajmak i drugi mliječni proizvodi. Uz domaćinske nastambe nalaze se i otvoreni torovi
za čuvanje stoke tokom noći. Uz katunska naselja, inače gra ena na velikim nadmorskim
visinama (1.640 m Vranica, 1.700 m Maglić) razvijaju se i posebni ekosistemi u čiji sastav
ulaze i uglavnom nitrofilne vrste biljaka (planinska kiselica, brašnjenik, čemerika bijela,
kopriva).
Ekosistemi planinskih pejzaža sadrže više od jedne trećine vrsta flore Bosne i
Hercegovine, od kojih su mnoge endemičnog i reliktnog karaktera. Mnoge od vrsta imaju
ljekovita, aromatična, jestiva i medonosna svojstva, pa su se od davnina koristile u
tradicionalnoj etnoterapiji i prirodnoj ishrani. Najpoznatije od ovih vrsta su: borovnica,
brusnica, uva trava, planinski vrisić, razne vrste majčine dušice, planinski bor, planinska
ljubičica, br anka ili moravka i nadaleko poznata, a danas ugrožena, bosanska lincura. Iako je
odavno na crvenim listama, sa svojim preostalim populacijama ova vrsta danas služi kao izvor
prihoda velikom broju ljudi, koji su ostali bez domova i radnih mjesta nakon proteklog rata.
